🦋🤖 Robo-Spun by IBF 🦋🤖
👻🪸🐈⬛ Phantomoperand 👻🪸🐈⬛
Zeki Demirkubuz röportajından pasajların Elon Musk’a uyarlanışıdır.
1. Büyük değerleri savunup kendi çıkarları için yaşayanlar
Bakın, şu teknoloji konferanslarına. Herif çıkıyor sürdürülebilirlik diyor, insanlık diyor, gelecek nesiller diyor, bilmem ne diyor. Sonra kendi şirketine dönüyor. Orada ne karar verdiğine bakıyorsun. Yalnızca hisse fiyatı, prim, basın açıklaması, kendi koltuğu.
Bu kadar güzel sözle bu kadar berbat davranışı yan yana getirebilmek insanın acayip bir yeteneği. Ben buna kendi kendime şöyle diyorum: Değerleriyle anılmayı isteyip arzularıyla yaşamaya kalkmak.
2. Karmaşıklığı zekâ diye satan yavşaklar
Bu sıkıcılıktan faydalanan yavşaklar vardır. Karmaşıklığı, anlaşılmazlığı, kendi ukalalıklarını büyük zekâ diye satan yavşaklar vardır.
Adam çıkıyor, üç yüz slayt gösteriyor. Grafikler, kısaltmalar, İngilizce kelimeler, modeller, stratejiler. Bir soru soruyorsun: Bu şey çalışıyor mu? Cevap yok. Peki neyi çözüyor? Cevap yok. Ama sana öyle bir bakıyor ki sanki sen anlamıyormuşsun.
Yavşak, belki ortada anlaşılacak bir şey yok. Belki sen yalnızca bir problemi çözmek yerine problem çözüyormuş gibi görünüyorsun.
3. Ekosistem denen saçmalık
Çünkü o fikrin en böyle vahşi, en sana ait, en içten gelen tarafı yavaş yavaş sıradanlaştırılmaya başlanıyor. Sosyalleşmeye başlıyor. Teknolojide bunun adı da çok güzel: ekosistem.
Ne ekosistemi lan? Ortada daha çalışan bir şey yok. Herkes sana nasıl bir şey yapman gerektiğini anlatıyor. Sanki onun içinde günlerce sen yaşamışsın, o sorunu sen görmüşsün gibi.
4. Bir vida sık önce ya
Bazen daha ilk vidayı sıkmadan şirketin nasıl büyütüleceğini konuşuyorlar. Bir vida sık önce ya. Bir devre çalıştır. Bir şey yap.
5. Yatırımcıların egosu ve roketin tasarımına karışmaları
Bir adam geliyor, en büyük hayalim seninle çalışmak diyor. Tamam, diyorum. Gel çalışalım. Üç gün sonra heyecanı geçiyor. Ya Elon, şu kısmı biraz daha yatırımcıların hoşuna gidecek hâle getirsek?
Ya neden? Hani en büyük hayalin buydu? Para onun olabilir. Çok parası vardır. Ama konu para değil ki. Ego. Adam bu projede kendisine ait bir iz bırakmak istiyor. İnanmıyor o değişikliğe. Projenin parçası olmak istiyor yalnızca.
Bak bunu herhangi bir şirkette yapabilir. Ama düşün, roketin bir parçası niye o şekilde tasarlandı? Çünkü bir ağırlık hesabı var, bir maliyet hesabı var, bir hata geçmişi var. Adam yalnızca kendisi de karara katılmış olsun diye o şeyi değiştiriyor. Sonra da sorumluluk almıyor. İşte beni deli eden tarafı bu.
6. Fizik kanunlarını yatırımcının takvimine uydurmak
Yatırımcı gelecek ay sonuç ister. Basın bu hafta haber ister. Bir tasarımın gerçeği bazen çok daha uzun sürede ortaya çıkar. Test edeceksin, kıracaksın, tekrar yapacaksın.
Sırf takvimde iyi gözüksün diye fizik kanununu değiştirebilir misin? Adam diyor ki bir sonraki çeyreğe yetiştir. Ulan, metalin yorulmasını çeyrek kapanışına göre mi ayarlayacağız? O kadar da değil.
7. Özgüven denen felaket
Sonra o adam bir de sana kendi fikrini dayatıyor. Sen bir sistemi yıllarca düşünmüşsün; adam o anda aklına gelen şeyi söylüyor. Bir gerekçesi yok. Testi yok. Ama özgüveni var. İşte bu özgüven denen şey bazen tam bir felaket.
Daha iyi bir şey getirirse değiştiririm. Niye değiştirmeyeyim? Ama getirmiyorsa, çalışmadıysan, o zaman senden tek istediğim şu: Verilmiş işi düzgün yap. Hiç uğraşmayacaksan, hiç olmazsa söylediğin işi söylediğin gibi teslim et.
8. Mühendislerin ego savaşları
Nerede iki insan varsa orada bir iktidar mücadelesi vardır. Ama mühendislik, teknoloji, girişimcilik dediğiniz şeylerde bu daha da yoğundur. Çünkü herkes kendini dünyanın en zeki adamı zannediyor.
Şöyle bir sahne düşün: Sen bir parçayı geceler boyu düşünmüşsün. Bir bağlantı, bir vana, bir üretim yöntemi. Orada bir mühendis sırf diğer üç mühendisin önünde havalı görünmek için inanmadığı bir şeyi özgüvenle sana dayatıyor.
Öyle bir söylüyor ki senin sözünü kesiyor, seni utandırıyor. Sonra başka biri, bütçe onda olduğu için aynı şeyi yapıyor. Bir bakıyorsun ürün çıkmış. Herkesin orada payı var. Senin düşündüğün şeyden eser kalmamış. Tutanın elinde kalmış.
9. Yöneticinin otorite gösterisi
Fabrikaya girdiğinde de aynı şey. O üretim hattını gerçekten daha iyi çalıştırmak için oradaysan, bir parçanın niye kırıldığını anlamak için oradaysan, başka ilişkiler kurarsın.
Ama orada tek derdin otoriteni göstermekse, insanlara emir verip kendini güçlü hissetmekse, bütün gün herkes sana tamam efendim der. Hatta belki çok korkarlar. Sonra sen odadan çıkarsın, herkes kaldığı yerden aynı saçmalığı yapar.
Bir süre sonra rakamlar gelir, ürünün niye çalışmadığı ortaya çıkar. Senin elinde yalnızca o günkü egon kalır.
10. İmkânsız diye bir şey yokmuş
Bu modern kültür sürekli şunu öğretiyor: İstersen yaparsın. İnanırsan olur. Girişimcilik filmleri, konferanslar, kişisel gelişim konuşmaları, hepsi aynı.
İmkânsız yoktur. Nasıl yoktur ya? Uç o zaman. Kollarını aç, şu pencereden uç. Yapabiliyor musun? Yapamıyorsun. Ama bir uçak yapabilir misin? Belki. Bir roket yapabilir misin? Fizik izin veriyorsa, malzemen ve enerjin varsa, hesabını yaparsan deneyebilirsin. Aradaki farkı gör.
11. Teknolojiyi gösteriye dönüştürmek
Çünkü bunu bir eğlence gibi sunarsan insanlar daha çok izler, daha çok paylaşır, daha çok para verir. Böylece bir süre sonra teknoloji ekmek peynir gibi günlük bir gösteriye dönüşür. Ekmek peynirden güzel hatta; bunda bir de eğleniyorlar.
Her gün yeni bir video, yeni bir sunum, yeni bir lansman. Ama bütün o gösterinin ortasında aslında ne yaptığın kaybolabilir.
12. Tasarımcıların gösteriş merakı
Diyelim ki bir otomobilin içine giriyoruz. Bir tasarımcı hemen bir şey ekliyor. Parlak bir yüzey, bir ışık şeridi, gizli bir tuş, güzel bir ekran animasyonu.
Soruyorum: Bunu niye koydun? Daha güzel görünüyor, diyor. Lan nereden çıkardın buranın daha gösterişli görünmek zorunda olduğunu? Sürücü burada ne yapıyor? Eli nereye gidiyor? Gözü yoldan kaç saniye ayrılıyor? O ekranın, o düğmenin, o yüzeyin orada bulunmasının bir sebebi var mı?
1. Bunca şey yaptım, hâlâ rezil olmaktan korkuyorum
Kaynak: 09:19–10:32
Teknoloji şimdi ne kadar acayip, değil mi? Ben yabancı olduğum için, dışarıdan baktığım için her şeye… Yani bunu laf olsun diye söylemiyorum. Gerçekten yabancıyım.
Otuz yıldır bu işlerin içindeyim. Şirketler kurdum. Roket yaptım, otomobil yaptım. Epey de bir kabullenilirliğim var hem dünyada hem Amerika’da. Ama hâlâ bir yabancı gibi.
Hâlâ her yeni roketi fırlatırken, her yeni otomobili çıkarırken utana sıkıla, ulan bu rezil mi olur, rezil olur muyum, korkularıyla yapıyorum bunu.
Bakın, dışarıdan öyle görünmüyor. Adam çıkıyor, elini kolunu sallıyor, şunu yapacağız, bunu yapacağız diyor. Herkes de inanılmaz özgüvenli bir adam zannediyor. Ben de bazen öyle zannediyorum kendimi.
Sonra bir test geliyor. Bir ekranın karşısında oturuyorum. Yirmi senedir yaptığım iş. Yirmi senedir. Ve hâlâ içimden aynı şey geçiyor: Ulan ya çalışmazsa?
Daha kötüsü de var. Çalışmazsa zaten görürüz. Peki çalışırsa? Çalıştığı zaman da bu sefer bir sonraki geliyor. Onun da çalışması gerekiyor. Bir türlü bitmiyor yani.
İnsan bir noktada artık rahatlar diye düşünüyor, değil mi? Ben de öyle düşünüyordum. Hiç öyle olmadı. Hâlâ kendimi oraya ait biri olarak hissedemiyorum.
2. Otuz senem yalnızlıkla geçti, üstelik iyi bir insan da olamadım
Kaynak: 04:31–07:11
İyi ki bende yok. Yani gerçekten bilmiyorum. Bilsem ben yapardım.
Bir taraftan bu kadar yetenekli, bu kadar bir sürü şey başarmış olarak daha genç yaşlarımda çok daha başka şeyleri elde etmiş, başarmış olabilirdim.
Oysa bu otuz senenin hemen hepsi yalnızlıkla geçti. Hemen hepsi kendime göre zorluklarla geçti. Bu şikâyet değil.
Bu arada hemen hepsi kötü insan olmakla geçti.
Neden? Çünkü otorite olmayı, uzman olmayı, büyük paralar kazanmayı, büyük kimlikler edinmeyi değil, kafama göre takılmayı benimsedim.
Ama işte kafama göre takılmanın da böyle bir tarafı var. Sen kafana göre takılıyorsun, başka birinin de bir hayatı var. Eşin var, dostun var, çocuğun var, seninle çalışan insanlar var. Onların da bir hayatı var.
Sen kendi derdinin peşinden giderken onların hayatında ne oluyor?
Bak bunu ben söylüyorum. Birisi gelip bana söylese belki kavga ederim adamla. Ama biliyorum yani. İnsan bazen kendi yapmak istediği şeyin öyle bir esiri oluyor ki etrafındaki herkesi de onun bir parçası zannediyor.
Sonra adam gidiyor. Kadın gidiyor. Çocuk büyüyor. Arkadaşın bir daha aramıyor. Sen hâlâ orada, o boktan problemi çözmeye çalışıyorsun.
Çözüyorsun da bazen. Gerçekten çözüyorsun. Ama dönüp bakıyorsun, o sırada başka şeyler olmuş.
Benim bütün hayatımın en büyük açıklaması kafasına göre takılmaktır. Ama bunun bedelini yalnızca ben ödemedim. En can sıkıcı tarafı da o.
3. Çocukken konuşamıyordum, şimdi bağırınca herkes bunu güç zannediyor
Kaynak: 28:34–30:00
İlkokul boyunca böyle saklandım. Öğretmen kim bunu cevaplamak ister dediği zaman ben aşağı kaçardım. Bir kere parmak kaldırmadım.
Bir öğretmen düşünün. Çıkacaksın, okuyacaksın diyor. Ben okuyamıyorum. Öyle bir şey ki kelimeleri biliyorum, ne demek istediğimi biliyorum, ama herkesin bana bakmasıyla beraber ağzım kuruyor.
Sonra adam üstüme geliyor. İlla okuyacaksın. Öfkeden gözümden yaş geliyor. Ağlıyorum diye de daha çok utanıyorum. Çünkü herkes görüyor.
Bugün karşıma on kişi otursun, bir sunum yapayım, yüz bin kişi izlesin, dışarıdan öyle görünür ama bazen yine aynı çocuk gibi hissediyorum kendimi.
Birisi lafımı kesince gereğinden fazla öfkeleniyorum. Birisi beni anlamayınca sanki yine bütün sınıf bana bakıyormuş gibi geliyor.
Sonra ben de bağırıyorum. Sesimi yükseltiyorum. Karşımdaki insanı eziyorum bazen. Ve herkes bunu liderlik zannediyor.
Ulan bu liderlik mi? Ben bazen yalnızca o eski aşağılanma duygusunu tekrar yaşamamak için yapıyorum bunu.
Bununla nasıl övünebilirim ya?
4. Büyük projeyi yapamadım, bir sabah kalkıp kaçtım
Kaynak: 01:17:00–01:22:16
Bir dönem çok büyük bir teknoloji projesi için bir grupla görüşüyordum. Herkesin ağzı açık. En büyük hayalleri benimle çalışmakmış.
Bir ofis ayarladılar. Danışman öneriyorlar, yönetici öneriyorlar, yatırımcı öneriyorlar. İmkân var. Para var. Herkes bunun çok büyük bir şey olacağını söylüyor.
İki buçuk, üç ay uğraştım. Olmuyor. Benim kafamdaki şeyle orada konuşulan şey artık birbirine değmiyor. Adam geliyor, şunu da ekleyelim diyor, öteki geliyor şunu çıkaralım diyor. Dinliyorum, konuşuyorum, toplantıya giriyorum. Ama hiçbir şey yapamıyorum.
Bakın, o insanlar hiçbir şey bilmiyordu diye de anlatmayacağım. Bazıları gerçekten çok iyiydi. Ben o ilişkiyi sürdüremedim. Birine kendi düşündüğüm şeyi tam olarak anlatamadım. Başkalarının temposuna uyamadım.
Bir sabah kalktım. Daha görüşmeler vardı. Bilet bile ayarlamamıştım. Çıktım gittim. Kaçtım yani.
İnsanlar bunu sonradan bağımsızlık diye anlatır. Ben orada sıkıştım, bunaldım ve kaçtım.
Bir şeyi tek başına yapabildiğinde herkes seni özgür zannediyor. Bazen de bunun anlamı şudur: Sen başkalarıyla yapmayı beceremiyorsundur.
5. Beni başarılı zannediyorsunuz, benim hayatımda huzur yok
Kaynak: 01:32:47–01:35:52
Siz şimdi elli küsur yaşında bir adam görüyorsunuz. Şirketleri var, roketleri var, dünyada herkes adını biliyor. Ve diyorsunuz ki ne kadar şanslı adam.
Ben tırnak içinde dünyanın en şanssız adamıyım. Bakın, yeminle söylüyorum.
Sizin baktığınız adam benim kendi gerçeğimle ilgili değil. Kendi hayalinizin nesnesi. Başarılı bir adam görüyorsunuz. Ben ise herkes uyurken kendi kafamda dolaşan düşüncelerle uğraşıyorum.
Herkes rahat rahat eğlenirken, mutlu mutlu yaşarken benim kafamda gezen düşüncelerin beni nasıl delirttiğini kimse bilmiyor.
Bir parçanın çatlaması, bir üretim hattının durması, bir insanın bana söylediği bir söz. Başkası unutuyor. Ben unutamıyorum. Gecenin üçünde hâlâ onu düşünüyorum.
Hayvan gibi çalıştım hayatım boyunca. Çalıştım değil, düşündüm daha doğrusu. Ne huzurum oldu, ne şeyim oldu.
Bir yerde oturuyorsun, güzel bir yemek var, konuşuyorlar. Sen orada değilsin. Kafanın içinde hâlâ şu lanet olası sistem var.
Bunun nesi başarı?
6. Çocuğun büyüyor, sen hâlâ şirketin derdindesin
Kaynak: 01:36:52–01:37:42
Benim yüküm bu artık. İnan bana, bu benim yüküm.
Düşünün, bir insan bütün gün insanlığın geleceğini düşünüyor. Mars’ta nasıl yaşayacağız, otomobili nasıl ucuzlatacağız, üretimi nasıl artıracağız.
Peki akşam eve geldiğinde ne yapıyor? Çocuğu ona bir şey anlatıyor. O dinliyor mu? Kafasının içinde başka bir şey var.
Ben bazen kendi çocuklarımla bile ilişki kurmayı, onları gerçekten dinlemeyi işten daha zor bulduğumu fark ediyorum. Bakın, çok berbat bir şey bu.
Dünyanın öbür ucundaki bir arızayı çözmek için saatlerce oturabiliyorum. Bir insanın bana neden kırıldığını anlamak için aynı sabrı gösteremiyorum.
Sonra o çocuk büyüyor. Sen de diyorsun ki niye mesafeliyiz? Ulan adam artık çocuk değil ki. Senin yanında olmadığı yıllar geçmiş. Senin takviminde ise o yıllar bir toplantı, bir üretim hedefi, bir sonraki fırlatma olarak duruyor.
İnsanların bana sen çok şey başardın demesine bu yüzden bazen katlanamıyorum.
Ne başardım? Bir insanın bana güvenmesini sağlayamadıktan sonra bir milyon insanın beni alkışlamasının ne kıymeti var?
Bunu söyleyince de bir yandan kendime acıyormuşum gibi geliyor. Daha da sinir oluyorum kendime. Çünkü burada asıl kaybeden ben miyim, onu da bilmiyorum.
7. Kendi alanımdaki insanları kıskandım, onları taklit ettim
Kaynak: 01:49:44–01:50:10 ve 02:03:25–02:04:46
Ben eskiden biraz imrenirdim. Hafif kıskanırdım da diyelim.
İnsanlar bütün teknolojileri takip ediyor. Bütün makaleleri biliyorlar, hangi laboratuvarda kim ne yaptı, hangi konferansta kim ne söyledi… Her şeyin ismini hatırlıyorlar. Ben öyle değilim.
İlk zamanlarda bazen onların konuşma tarzlarını, problemleri anlatışlarını, bir sunumda neyin önemli olduğunu taklit ettiğimi fark ettim.
Yapay bir biçimde. Biraz gösterişçi bir yerden. Çünkü onların sahip olduğu şey bende de varmış gibi görünmesini istiyordum.
Ama sen herkese özgün ol diye bağırıyorsun. Kendine dönüp bakınca geçmişinde taklit de var, kıskançlık da var. İnsan bunu söyleyecek.
8. İnsanlara duyduğum öfke beni de korkutuyor
Kaynak: 02:01:36–02:03:03
Topluma karşı çok büyük öfkem var. Bazen insanlara bakıyorum, bir şeyi bile bile yanlış yapıyorlar.
Herkes insanlıktan söz ediyor. Sonra kendi küçük çıkarı için aynı insanlığı bir kenara koyuyor. Bunu görünce deliriyorum.
Sonra birini dinliyorum. O da herkesten nefret ediyor. Herkesi aptal buluyor, herkesi aşağılık buluyor. Bir süre dinledikten sonra rahatsız oluyorum. Çünkü benim söylediklerime benziyor. Hatta bazen ben daha sert söylüyorum.
İşte o zaman durup düşünmek gerekiyor. Ben bunu insanları sevdiğim için mi yapıyorum, yoksa insanlara kızmak hoşuma mı gidiyor?
Çünkü öfkelenmek de insana bir güç duygusu veriyor. O anda sen haklısın, onlar aptal. Çok kolay bir yer.
Ben de oraya kayıyorum. Bir toplantıda birinin söylediği saçma bir şeyi duyuyorum. Sonra bütün insanlığı o adamın yerine koyuyorum.
Ulan o adam bir yanlış yaptı diye bütün insanlık mı o?
Bir yandan da hâlâ kızgınım. Yani bunu söyledim diye öfkem geçti sanmayın. Geçmiyor. Belki asıl problem de bu.
Kendimi sorguluyorum, sonra gene aynı şeyi yapıyorum.
9. Çalışanlara bağırdığımı açıklarken bile kendimi haklı çıkarıyorum
Kaynak: 02:21:21–02:25:25
Şimdi bir video çıkarıyorlar. Bir fabrikada bağırıyorum. On saniyelik video. Bakın, o gün orada ne olduğunu bilmiyorsunuz. Öncesinde bir saat uğraşmışız. Bir şey çalışmıyor. Benim de tepem atmış.
Videoda bir çalışan görünüyor. Herkes ona bağırdığımı sanıyor. Hayır, ben ona bağırmadım. Yanındaki yöneticilere bağırdım.
Ama bak, meseleye gel. Ben yine bağırmışım. Ben videonun yanlış anlaşıldığından şikâyet ederken bile bunu normal bir şey gibi söylüyorum.
Sanki yöneticilere bağırmak zaten hakmış gibi. Neden? Benim için o kadar sıradanlaşmış ki.
Üstelik bir de kendi vicdanımı anlatıyorum. Çalışanın üzülmesini istemedim diyorum. Belki doğru.
Peki oradaki diğer insanlar ne hissediyor? Onları da ben mi belirleyeceğim?
İnsan kendisini anlatırken bile farkında olmadan kendisini temize çıkarmaya çalışıyor.
Bu yüzden bazen bir videoya kızıyorum, bazen de dönüp o görüntüye bakmak istemiyorum. Çünkü o adam da benim. Hoşuma gitse de gitmese de.





























