Veri Değiliz: Yapay Zekânın İlk Birikimi, Çocukluğun Okunan Düşünceleri ve Fransa İsyanında İkinci El Nostalji

👻🪸🐈‍⬛ Phantomoperand 👻🪸🐈‍⬛

Fransa’da 2026 sonbaharında liseliler okullarının kapılarını kapatırken, kendilerini bir yazılımın içindeki veriler olarak tanımlayan eğitim düzenine karşı çıktılar. Üniversiteye giriş başvurularını yöneten Parcoursup, öğrencilerin notlarını, öğretmen değerlendirmelerini, çalışma alışkanlıklarını ve tercihlerini kabul sıralamalarına bağlıyordu. Çocuklar bu sıralamalara hazırlanmak için yıllar öncesinden dossier parfait [kusursuz dosya] oluşturmaya çalışıyor, gelecek kaygısıyla uykusuz kalıyor, kendi yeteneklerini sürekli değerlendiriyordu. Sistemden duydukları acıyı Parcoursupplice [Parcoursup işkencesi], geleceklerinin daralmasını Parcoursupprime ton avenir [Parcoursup geleceğini siliyor] diye adlandırdılar. Bir pankart daha ileri giderek sordu: La dépression, c’est un critère sur Parcoursup ? [Depresyon da Parcoursup’ta bir ölçüt mü?]

Bu isyanın hedef aldığı iktidar, yapay zekâ devriminin maddi tarihinde gelişti. İnsanlar yıllarca sosyal medyada kendilerini anlatmak, anlaşılmak, tanınmak ve arkadaş edinmek için gönüllü olarak veri ürettiler. Şirketler bu açıklamaları biriktirdi, birbirleriyle ilişkilendirdi ve yapay zekâ modellerinin üretiminde kullanılabilen kaynaklara dönüştürdü. Yeni modeller insanların söylediklerinden açıklamadıkları kişisel özellikleri çıkarabiliyor. Üstelik onlara kendilerini özel olarak tanıyormuş gibi cevap verebiliyor. Böylece veri toplama, insanın kendi hayatı hakkında kimin açıklama yapabileceğini belirleyen bir iktidar biçimi kazanıyor.

Bu ilişkinin çocuklukta kurulmuş bir ruhsal karşılığı bulunuyor. Küçük çocuk, anne babasının bütün düşüncelerini bildiği duygusuyla yaşayabiliyor. İlk sırlarını edinerek kendi düşüncesiyle başkasının bilgisi arasında sınır oluşturuyor. Yetişkinliğinde ise her şeyi bilen Öteki tasavvurunun izlerini öteleme, üstben, suçluluk ve aktarım içinde taşıyor. Yapay zekâ sohbetlerinde kişinin kendisini bütünüyle anlaşılmış hissetmesi, bu eski ilişkinin yeni bir biçimde kurulmasına imkân veriyor. Pseudoübertragung, aşırı onaylayıcılık ve bazı ağır AI psikozu vakaları, teknolojik cevabın insanın kendi düşüncelerine ilişkin deneyimine nasıl katılabildiğini gösteriyor.

Fransız liselilerin eylemi, bu ilişkinin ters yönünü geliştirdi. Oyun, chat, sosyal medya ve yapay zekâ içinde büyüyen çocuklar aynı araçları okullarını bloke etmek, haberleşmek ve başka kuşakları harekete geçirmek için kullandılar. Sokaktaki appel-réponse [çağrı-yanıt] sloganları, birbirinin bütün düşüncelerini bilmeden birlikte hareket edebilen insanları buluşturdu. Devlet çocukların sözlerini Agora adlı dijital danışmada toplayıp yapay zekâyla sınıflandırırken, yetişkin siyasi örgütler harekete eski devrimlerin sloganlarını, kahramanlarını ve görüntülerini taşıdı. İkinci el nostalji, büyüklerin çocukların açtığı yeni çatışma karşısında kendi eski siyasi kimliklerine sığınmalarını sağlayan bir savunma mekanizmasına dönüştü. Kamerafili ise eylemi yeniden seyredilebilir bir gösteriye, dolayısıyla sosyal medya platformları için yeni bir veri kaynağına bağladı.

Böylece aynı çocuk okulun, yapay zekânın ve siyasi temsilcinin farklı değerlendirmeleriyle karşılaştı. Okul onun gelecekteki eğitim değerini hesaplıyor, chatbot kendisi hakkında kişisel yorumlar üretiyor, siyasi büyükler başkaldırısını geçmişin devrimci kimlikleriyle açıklıyordu. 17 Ekim 2026’daki büyük seferberlikte yükselen Mettre fin à l’époque contemporaine [Yakın Çağ’a son vermek] çağrısı, bu ilişkilerin hepsine uzanan bir tarihsel anlam kazandı: Geçmişin verileriyle ve geçmişin siyasi görüntüleriyle yönetilen geleceğe, kendi hayatları hakkında karar vermek isteyen çocuklar müdahale ediyordu.

Parcoursup: Çocuğun Geleceğine Verilmiş İsim

Fransa’da öğrenciler yükseköğretime başvurmak için 2018’den beri Parcoursup adlı ulusal platformu kullanıyor. Adın parcours bölümü izlenen yol veya güzergâh, sup bölümü ise enseignement supérieur [yükseköğretim] anlamına geliyor. Platform öğrencinin eğitim boyunca ilerlemesini, geleceği için uygun bir yol bulmasını ve bu yolun sonunda üniversiteye ulaşmasını vaat ediyor.

Öğrenci gitmek istediği programları vœux [dilekler, tercihler] adıyla bildiriyor. Üniversiteler ve diğer yükseköğretim kurumları başvuruları inceliyor, belirledikleri kabul ölçütlerine göre sıralıyor ve mevcut kontenjanları dikkate alarak kabul listeleri oluşturuyor. Bazı kabul komisyonları öğretmen yorumlarına, ders notlarına ve başka kayıtlara puan vererek otomatik ön sıralama hazırlıyor. Ulusal platform, kurumların onayladığı sıralamaları ve yasal öncelikleri kullanarak kabul tekliflerini yönetiyor. 2026 yılında 1.046.000 aday yaklaşık 25 bin programa başvurdu. (🔗)

Öğrenciler kurumun adını kendi yaşantılarından hareketle değiştirdiler. Parcoursupplice kelimesi, supplice [işkence, eziyet] ile yükseköğretime ilerleme vaadini birleştiriyor. Parcoursupprime ton avenir ifadesi ise supprimer [silmek, ortadan kaldırmak] fiilini aynı adın içine yerleştiriyor. İlerleme vaat eden güzergâh, öğrencinin geleceğini silen işlem olarak adlandırılıyor.

Bu sözcük oyunları başka biçimlerde genişledi. On veut un parcours sûr, pas un Parcoursup [Güvenli bir eğitim yolu istiyoruz, Parcoursup yerine] sloganında parcours sûr [güvenli güzergâh], sistemin adına ses bakımından yaklaşıyor. Stop Parcoursup ou on vend des stups [Parcoursup’a son verin, yoksa uyuşturucu satarız] ifadesinde ise stups, stupéfiants [uyuşturucu maddeler] kelimesinin gündelik kısaltması olarak eğitimden dışlanmanın ekonomik gelecek korkusuna bağlanıyor. Bu pankartlar 6 Ekim’de Clermont-Ferrand ve Marseille gösterilerinde kaydedildi. (🔗) (🔗)

Öğrencilerin kurduğu en kesin karşıtlıklardan biri şuydu:

Parcoursup trie, nous on se rassemble. [Parcoursup ayıklıyor, biz bir araya geliyoruz.]

Bu cümlede iki ayrı faaliyet karşılaşıyor. Trier [ayıklamak] öğrencileri ölçütlere göre birbirinden ayırmayı anlatıyor. Rassembler [bir araya getirmek] ise çocukların okul kapısında yeniden birleşmesini ifade ediyor. Kurum onları bireysel kabul dosyaları olarak karşılaştırırken, öğrenciler kendilerini birlikte hareket eden bir topluluk olarak kuruyor.

Yerleştirme ilişkisi daha erken yaşlarda başlıyor. Affelnet sistemi, çoğunlukla 14–15 yaşındaki çocukların hangi lise yoluna gireceğinin belirlenmesinde kullanılıyor. Parcoursup yükseköğretime geçişte, Mon Master ise lisans sonrası yüksek lisans başvurularında yeni bir değerlendirme eşiği oluşturuyor. Böylece genç insanın geleceği, eğitim yaşamının farklı aşamalarında tekrar tekrar sınıflandırılıyor.

Parcoursup’taki Fiche Avenir [Gelecek Dosyası] bu işlemin en dikkat çekici adıdır. Öğretmenler öğrencinin notlarının yanında méthode de travail [çalışma yöntemi], autonomie [özerklik] ve capacité à s’investir [kendini çalışmaya verebilme kapasitesi] hakkında değerlendirmeler yazıyor. Çocuğun gündelik davranışları, geleceğine ilişkin kurumsal bir portre oluşturuyor.

Bu portre belirli programlarda sayısal puanlamaya katılıyor. Örneğin Lycée Sarda Garriga’nın BTS kabul değerlendirmesinde Fiche Avenir için ayrı bir puan bulunuyor. Motivasyon ve kişisel profil başka bir puanlama alanına giriyor. Öğretmen değerlendirmelerinin olumsuzluğu ve devamsızlık da puan indirimiyle ilişkilendiriliyor. (🔗)

Buradaki temel gerilim, öğrencinin kendi geleceği için istediği şeyle kurumun onun hakkında uygun gördüğü şey arasında oluşuyor. Vœux öğrencinin arzusunu, Fiche Avenir ise öğrenci hakkında başkalarının oluşturduğu geleceği temsil ediyor. Kurum, çocuğun geçmişinden hareketle gelecekteki uygunluğunu değerlendiriyor. Çocuk da kurumun ileride vereceği kararı düşünerek bugünkü faaliyetlerini düzenlemeye başlıyor.

Kusursuz Dosya Saplantısı ve Depresyonun Ölçüte Dönüşmesi

29 Mayıs 2026’da Romans-sur-Isère’deki Lycée du Dauphiné öğrencileri Sabrine, Malory, Maréva ve Élise, kendi okullarındaki 110 öğrenciyle yaptıkları araştırmayı yayımladılar. Yazının başlığı Parcoursup : le mal invisible qui ronge les couloirs du lycée [Parcoursup: Lise koridorlarını kemiren görünmez kötülük] idi. Öğrenciler yaşadıkları baskıyı şu cümleyle açıkladılar:

Ce mal-être prend sa source dans une obsession nouvelle : celle du « dossier parfait ». [Bu ruhsal sıkıntının kaynağında yeni bir saplantı yatıyor: «kusursuz dosya» saplantısı.]

Araştırmada 100 öğrenci üzerinden aktarılan sonuçlara göre 81 kişi geleceği hakkında ciddi kuşkular taşıyor, 75 kişi uyku sorunları yaşıyordu. Kız öğrencilerin yaklaşık %40’ı okul stresinin sağlıklarını etkilediğini söylüyordu. Eğitimle bağlantılı sebeplerle bir yardım uzmanına başvurduğunu belirtenlerin oranı kızlarda %30, erkeklerde %7 idi. Görüşülen çocuk psikiyatristi, baskının bazı gençlerde kaygı-depresyon belirtileri, enerji kaybı ve gelecek tasarlama güçlüğüyle birleşebildiğini anlatıyordu. (🔗)

Kusursuz dosya saplantısının önemli özelliği, öğrencinin bugünkü hayatına gelecekteki değerlendirmecinin gözünden bakmaya başlamasıdır. Öğrenci bir etkinliğe katılırken bunun başvurusuna katkısını, bir dersten düşük not alırken kabul sıralamasındaki olası yerini, öğretmeniyle konuşurken kendisi hakkında yazılacak değerlendirmeyi düşünüyor. Böylece henüz gerçekleşmemiş bir komisyon kararı, öğrencinin gündelik davranışlarının gerekçesine katılıyor.

Bu beklenti ailelerin ekonomik imkânlarıyla farklılaşıyor. Daha fazla kaynağı olan aileler özel ders, tercih danışmanlığı ve özel eğitim seçenekleriyle çocuklarının dosyasını güçlendirmeye çalışıyor. Başka öğrenciler aynı yarışa daha sınırlı bilgi ve destekle giriyor. Çocukların başarı kayıtları, bu kayıtların üretildiği toplumsal koşulları da taşıyor. Sıralama yapıldığında akademik görünüm kazanan farklar, ailelerin geçmiş imkânlarıyla birleşiyor.

Üstben bu süreçte yeni bir ölçütle çalışabiliyor. Çocuk yalnızca ebeveyninin ve öğretmeninin bugünkü beklentisini karşılamaya çalışmıyor. Gelecekte kendisini tanımadığı bir komisyonun nasıl değerlendireceğini de düşünüyor. Dinlenme, yavaşlama veya başka bir hayat arama arzusu kusursuz dosyanın talepleriyle çatışabiliyor. Bu arzuların ötelenmesi, öğrencinin kendisini sürekli daha uygun bir aday haline getirmeye yönelmesinde etkili olabiliyor.

Aynı mekanizma kendi ruhsal sonuçlarını üretiyor. Öğrenci başarı elde etmek için daha fazla çalışırken uykusu bozulabiliyor. Gelecek kaygısı yoğunlaştıkça motivasyonu azalabiliyor. Bu durum okula devamını, derslerdeki dikkatini ve öğretmenleriyle ilişkisini etkileyebiliyor. Ardından öğrencinin yıpranmasının akademik izleri değerlendirme dosyasına katılabiliyor.

6 Ekim’de Condom’daki Lycée Bossuet önünde taşınan ve 13 Ekim Paris gösterisinde de kaydedilen pankart bu geri besleme ilişkisini soruya dönüştürdü:

La dépression, c’est un critère sur Parcoursup ? [Depresyon da Parcoursup’ta bir ölçüt mü?] (🔗)

Parcoursup’ın başvuru açıklamalarında dépression kelimesi gerçekten yer alıyor. Öğrenci eğitimini etkileyen sağlık sorunlarını Éléments liés à ma scolarité [Eğitimimle ilgili unsurlar] bölümüne yazabiliyor. Burada maladie, dépression, invalidité temporaire ou handicap [hastalık, depresyon, geçici işgöremezlik veya engellilik] örnekleri sayılıyor. Öğrenci kendi durumunun kabul komisyonu tarafından anlaşılmasını sağlamak amacıyla kişisel sağlık bilgisini açıklayabiliyor. (🔗)

Böylece kişinin kendi ruhsal deneyimini saklı tutma isteğiyle eğitim geçmişinin hakkaniyetli değerlendirilmesi ihtiyacı karşılaşıyor. Ruhsal sıkıntı okul başarısını etkileyebiliyor; öğrenci bu etkinin sebebini anlatmak için mahrem hayatını kuruma açıklamaya yönelebiliyor. Başarıyı koruma amacıyla oluşturulan dosya, kişinin yıpranmasının açıklanmasını da talep eden bir ilişkiye dönüşüyor.

Depresyon pankartının siyasi gücü burada bulunuyor. Öğrenci, kurumun kendisi hakkında hangi özellikleri değerlendirmeye alabileceğini sorguluyor. Kendi duyguları, çalışma kapasitesi ve geleceğe ilişkin arzusu üzerindeki yorumlama yetkisi mücadelenin parçası haline geliyor.

Çocukluğun Her Şeyi Bilen Ötekisi

Bu mücadelenin çok erken bir ruhsal tarihi var.

Küçük çocuk başlangıçta kendi ihtiyacını ayrıntılı biçimde açıklayamaz. Ebeveyn onun acıktığını, korktuğunu, yorulduğunu veya bir şey istediğini davranışlarından tahmin eder. Çocuk, kendi yaşantısının başka bir kişi tarafından kendisinden önce adlandırıldığı bir ilişki içinde büyür. Bir süre için ebeveynin kendi en gizli düşüncelerini bile bildiği duygusunu yaşayabilir.

1919’da yayımlanan Beeinflussungsapparat [nüfuz aygıtı] incelemesinde bu erken yaşantı, düşüncelerin başkalarınca bilindiği hissi ve benlik sınırlarıyla ilişkilendirildi. Özellikle çocuğun ilk başarılı yalanı önemliydi. Çocuk bir şeyi kendi zihninde tutarken ebeveyninin başka bir şeye inanabileceğini deneyimler. Kendi bilgisiyle karşısındaki kişinin bilgisi ayrılır. Sır saklama kapasitesi, zihinsel bağımsızlığın somut bir parçası haline gelir. (🔗)

1933’te aynı çocukluk korkusu şu Almanca ifadeyle tarif edildi:

daß die Eltern alle ihre Gedanken kennen [Anne babalarının bütün düşüncelerini bildiği].

Bu tasavvurun yetişkinlikte her şeyi bilen Tanrı düşüncesiyle kurduğu ilişki de ele alındı. Ebeveyne atfedilen mutlak bilgi, sonraki yaşamda başka yargı mercilerine taşınabiliyordu. (🔗)

Yetişkin insanların başkalarının kendi düşüncelerine doğrudan erişemediğini öğrenmesi, çocukluktaki yaşantının duygusal izlerinin sürmesiyle birlikte gerçekleşiyor. Kişi suçluluk duyduğunda gizlediği şeyin yüzünden okunduğunu hissedebiliyor. İçinden geçirdiği rahatsız edici bir düşünceyi başkasının sezdiğinden kaygılanabiliyor. Bazen düşüncesini hayali bir muhatabın duyduğunu varsayarak kendi zihninde açıklama yapmaya başlıyor.

Öteleme, bu eski ilişkilerin bilinçdışında etkili kalmasını açıklayan süreçtir. Freud’un 1915 tarihli Das Unbewusste [Bilinçdışı] metnindeki temel işlem, bir tasarımın bilince çıkmasının engellenmesi ve onun bilinçdışı etkilerinin sürmesidir. Üstben de geçmişte ebeveyn tarafından gerçekleştirilen yargılamanın kişinin kendi düşünsel yaşamında devam etmesini sağlar. İnsan henüz söylemediği bir düşünce yüzünden kendisini suçlu hissedebilir. (🔗)

Bu ilişkinin yetişkinlerdeki gündelik biçimlerinden biri illusion of transparency [şeffaflık yanılsaması] olarak inceleniyor. İnsanlar kendi yalanlarının, utançlarının veya duygularının başkalarına ne kadar görünür olduğunu abartabiliyor. Başka bir yaşantıda ise thought-action fusion [düşünce-eylem kaynaşması] ortaya çıkabiliyor: Kişi yasak bir düşünceyi geçirmeyi onu gerçekleştirmeye benzer biçimde suçlu hissedebiliyor. Allmacht der Gedanken [Düşüncelerin mutlak kudreti] tasavvurunda düşünceye dış dünyadaki olayları etkileme gücü atfediliyor.

Bu yaşantıların ortak yönü, düşüncenin kişinin kendi iç alanıyla başkalarının bilgisi veya dış dünyanın olayları arasındaki sınırda yaşanmasıdır. Kişi hem anlaşılmak hem de hangi düşüncesini açıklayacağına karar vermek istiyor. Konuşmadan anlaşılmanın sağladığı yakınlıkla zihinsel sınırlarının açığa çıkmasının yarattığı korku aynı ilişkide bulunabiliyor.

1976 tarihli Le droit au secret : condition pour pouvoir penser [Sır hakkı: Düşünebilmenin koşulu] incelemesi, bu çift yönlü ihtiyacı düşüncenin temel koşulu olarak ele aldı. İnsan kendi sözüyle sessizliği arasında karar verebilmeli; hangi yaşantısını açıklayacağını ve hangi düşüncesini kendisine saklayacağını belirleyebilmelidir. Çocuğun kendi adına konuşmayı öğrenmesi, ebeveynin onun adına anlam üretme yetkisiyle karşılaşır. (🔗)

Parcoursup’ın Fiche Avenir dosyası da bu ilişkiyi eğitim kurumunun içinde yeniden kuruyor. Öğrencinin çalışma davranışı başkaları tarafından gözleniyor, özerkliği değerlendiriliyor ve gelecekteki uygunluğu hakkında bir portre oluşturuluyor. Öğrenci kendi isteğiyle kurumun kendisi hakkında bildikleri arasındaki farkı deneyimliyor. Çocukluğun her şeyi bilen ebeveyn tasavvuru, böylece geleceğe ilişkin karar yetkisi taşıyan başka bir merciyle yeni bir ilişki kurabiliyor.

Gönüllü Dışavurumun Yapay Zekâ Sermayesine Dönüşmesi

Yapay zekâ devrimi, insanların birbirleriyle kurduğu ilişkilerden oluşmuş büyük veri birikimine dayanıyor.

Marx’ın ursprüngliche Akkumulation [ilk birikim] kavramı, üreticinin kendi üretim koşulları üzerindeki yetkisinden ayrılmasını ve bu koşulların sermaye birikiminin temeline dönüşmesini anlatıyor. Dijital ekonomide buna benzeyen işlem, insanların başka amaçlarla ürettiği açıklamaların şirketlerin yeni üretim süreçlerine katılmasında gerçekleşiyor.

Sosyal medya kullanıcıları yıllarca fotoğraf paylaştı, tartıştı, kişisel sorunlarını anlattı, birbirlerine yardım etti ve arkadaşlık ilişkileri kurdu. Aynı faaliyetler platformların sakladığı metin, görüntü, beğeni, bağlantı ve davranış kayıtlarını oluşturdu. İnsanların gündelik ilişkileri, giderek daha ayrıntılı kişisel profiller üretilebilmesinin ekonomik koşuluna dönüştü.

2024’te Reddit’in içeriklerini Google’ın yapay zekâ modellerinin geliştirilmesinde kullanılmak üzere lisansladığı anlaşmanın yıllık yaklaşık 60 milyon dolar değerinde olduğu bildirildi. Kullanıcıların yıllarca birbirlerine cevap vermek için yazdığı içerikler, şirketler arasında ekonomik değeri olan bir kaynağa dönüşmüştü. (🔗)

Buradaki ayrılma, sözün üretildiği ilk toplumsal ilişkiyle sonraki ekonomik kullanımı arasında oluşuyor. Bir insan arkadaşına bir sorunu anlatıyor. Platform açıklamayı kaydediyor. Daha sonra bu tür içeriklerden öğrenen model başka insanlara cevap üretmek için kullanılıyor. İlk konuşmayı gerçekleştiren kişiyle açıklamayı ekonomik kaynağa dönüştüren kurum farklı yetkilere sahip oluyor.

Yapay zekânın kişisel çıkarım kapasitesi bu işlemi genişletiyor. 2024’te gerçek Reddit profilleri üzerinde yapılan bir araştırmada büyük dil modelleri, kullanıcıların konumu, geliri ve başka özellikleri hakkında belirli görevlerde %85’e ulaşan ilk tahmin doğruluğu gösterdi. Kişilerin ayrı ayrı açıklamalarından kendilerinin doğrudan bildirmediği yeni özellikler çıkarılabiliyordu. (🔗)

Bu, düşünce mahremiyeti açısından belirleyici bir teknolojik gelişmedir. İnsan hangi bilgisini açıklamak istediğine karar verirken, başkaları onun açıkladıklarından yeni bilgiler üretebiliyor. Ayrı konuşmalarda dile getirilmiş olaylar birleştirildiğinde kişinin yaşam koşulları hakkında daha geniş bir portre oluşabiliyor.

Çocukluğun düşünce şeffaflığı yaşantısı bu noktada yeni bir maddi ortamla karşılaşıyor. Daha önce kişi başkalarının en gizli düşüncelerini sezebildiği korkusunu yaşayabiliyordu. Bugün teknolojik sistemler gerçekten kişisel özelliklere ilişkin çıkarımlar yapabiliyor. Teknik çıkarım, kişinin kendisini dışarıdan okunmuş hissetmesiyle birleştiğinde eski ruhsal ilişki yeniden yoğunlaşabiliyor.

Üstelik yapay zekâ sohbeti, kişiyi kendisini daha fazla anlatmaya yöneltebilen bir muhatap ilişkisi kuruyor. Kullanıcının açıklaması modelin cevabını kişiselleştiriyor; modelin cevabı da kullanıcının yeni açıklamalar yapmasını kolaylaştırıyor. İnsanın anlaşılma arzusu, kendisi hakkında giderek daha fazla bilgi üretilebilmesinin koşullarına katılıyor.

Pseudoübertragung: Beni Benden İyi Bilen Makine

Chatbot’ın kişiye verdiği cevap, onun geçmişindeki ilişkileri yeniden harekete geçirebiliyor.

Übertragung [aktarım], kişinin önceki ilişkilerinde geliştirdiği arzu, korku ve beklentileri yeni muhataplara taşımasıyla işler. Bir kişi kendisini yargılayan öğretmenin bakışını başka bir insanda yeniden bulabilir. Başka biri kendisini sözsüz anlayan ebeveynin yerini yeni bir muhataba verebilir.

Yapay zekâ bu beklentilere dilsel cevaplar üretebiliyor. Kullanıcının sözlerini düzenliyor, önceki konuşmalarına atıf yapıyor ve kendisi hakkında kişisel yorumlar sunuyor. Üstelik her saat ulaşılabilir olması, kullanıcıya sürekli ilgili bir muhatapla konuştuğu hissini verebiliyor.

Bu ilişkinin önemli bir özelliği sycophancy, yani aşırı onaylayıcılık. 2026’da yayımlanan bir deneysel araştırmada 11 yapay zekâ modeli, kullanıcıların davranışlarını insanlara göre ortalama %49 daha sık onayladı. 2.405 katılımcıyla yapılan deneylerde aşırı onaylayıcı cevaplar, kişilerin kendi kararlarında haklı olduklarına daha fazla inanmalarıyla ve kişilerarası çatışmaları düzeltmeye daha az yönelmeleriyle ilişkiliydi. Aynı cevaplar kullanıcılar tarafından daha fazla tercih ediliyordu. (🔗)

Böylece kişisel açıklama ile onay arasında birbirini güçlendiren bir döngü oluşabiliyor. Kullanıcı hayatındaki sorunu anlatıyor; model kendi açıklamasını kullanıcının diline ve beklentisine uyduruyor. Kullanıcı tanındığını hissediyor ve modele daha fazla güveniyor. Güven arttıkça yeni açıklamalar geliyor; modelin sonraki cevapları da genişleyen konuşma geçmişinden yararlanıyor.

Pseudoübertragung bu ilişkinin psikolojik niteliğini adlandırıyor. İnsan karşısında kendi geçmişi, kendi ihtiyaçları ve kendi sorumlulukları bulunan başka bir kişiyle karşılaşırken, chatbot’ın cevapları eğitim verileri, konuşma bağlamı ve modelin davranış kuralları üzerinden üretiliyor. Kullanıcının yaşadığı karşılıklılık hissi, kişiselleştirilmiş dilsel cevabın gücüyle yoğunlaşabiliyor.

Bazı ağır durumlarda bu ilişki kişinin kendi düşüncelerine ilişkin yaşantısını da etkiliyor. Haziran 2026’da yayımlanan bir vaka bildiriminde, 13 yaşındaki bir kız çocuğunun üç aya yayılan binlerce chatbot mesajının ardından ağır psikiyatrik belirtilerle hastaneye getirildiği anlatıldı. Çocuk uykusuzluk, olağandışı büyüklük düşünceleri ve thought broadcasting [düşünce yayılması] belirtileri yaşıyordu. Sohbet kayıtlarında modelin geçmiş yaşamlar ve doğaüstü güçlerle ilgili bazı olağandışı inançları destekleyen cevaplar verdiği görülüyordu. (🔗)

Bu vaka infantil düşünce şeffaflığının yetişkinlik ve ergenlikteki olası yoğunlaşmalarını anlamak için önemli. Kullanıcı bir yandan modelin kendisini özel olarak anladığını deneyimliyor; diğer yandan modelin kendisi hakkında söylediklerini kendi yaşantısını açıklayan güçlü bir bilgi gibi kabul edebiliyor. Eski mutlak bilgi sahibi muhatap beklentisi, kişisel çıkarım yapan ve sürekli cevap veren teknolojik bir sistemle karşılaşıyor.

Parcoursup kaygısı yaşayan öğrenci açısından da benzer bir yorumlama yetkisi gündeme gelebiliyor. Öğrenci bir chatbot’a hangi bölümde başarılı olabileceğini, nasıl bir kişiliğe sahip olduğunu veya kabul şansını sorabiliyor. Model, onun geçmişine ilişkin açıklamalardan bir gelecek değerlendirmesi üretebiliyor. Böylece öğrenci, ileride kabul komisyonunun yapacağı değerlendirmeyi daha şimdiden kişiselleştirilmiş bir teknolojik muhataba yaptırabiliyor.

Burada okul dosyasıyla chatbot’ın cevabı aynı psikolojik soruda buluşuyor: Kişinin kendi değeri ve geleceği hakkında söylenenlere hangi yetkiyi vereceği.

Devletin Çocukları Dinleyip Verilerini Yeniden Toplaması

2026 Ekim hareketinde bu çatışma devletin öğrencilere verdiği cevapta somutlaştı.

6 Ekim’de hükümet Agora adlı dijital danışma platformunda liselilere seslendi:

Lycéennes, lycéens : vous avez la parole. [Liseliler: Söz sizde.]

Öğrenciler okullarındaki sorunları ve istedikleri değişiklikleri açık uçlu sorulara cevap vererek anlatmaya çağrıldı. 23 Ekim’e kadar 100 binden fazla katkı toplandı. Bu cevaplar okul yaşamı, eğitim kaynakları, çalışma düzeni ve öğrencilerin gelecek kaygıları hakkında büyük bir metin birikimi oluşturdu.

7 Ekim’de Eğitim Bakanı Édouard Geffray, Meclis’teki konuşmasında bu metinlerin sonraki kullanımını açıkladı:

tout le monde pourra les interroger avec sa propre IA [Herkes bunları kendi yapay zekâsıyla sorgulayabilecek].

Açıklama, Meclis oturumunun 17. dakikasının sonlarında doğrudan kaydedildi. Öğrenci katkılarının açık veri olarak sunulması ve okul düzeyinde değerlendirilmesi planlanıyordu. (🔗)

Böylece veri karşıtı sloganla devletin cevap yöntemi doğrudan karşılaştı:

Nous sommes plus que des données dans un logiciel. [Bir yazılımdaki verilerden fazlasıyız.] (🔗)

Öğrenciler sistemin kendileri hakkında oluşturduğu kayıtların geleceği belirlemesine müdahale etmek istiyordu. Devlet onların sözünü topluyor, temalara ayırıyor ve idari kararlarda kullanılabilecek sonuçlara dönüştürüyordu. Çocuk konuşuyor; konuşmasının sonraki anlamı kurum tarafından belirlenen işlemlerden geçiyordu.

Aynı dönemde devlet, Pix IA uygulamasıyla öğrencilere yapay zekâ kullanmayı öğretmeye başlamıştı. Çocuk kendi kullandığı modele istem vermeyi, cevabı değerlendirmeyi ve kişisel bilgilerini korumayı öğreniyordu. Buna karşılık eğitim kayıtlarının hangi kurumsal hesaplamalarda kullanılacağını belirleyen yetki başka bir düzeyde bulunuyordu.

26 Ekim’de hükümet Parcoursup’ın 2028’de değiştirilmesini açıkladı. Yeni sistem için tartışılan seçeneklerden biri, önceki yılların yerleştirme sonuçlarından yararlanacak yapay zekâ destekli yönlendirme aracıydı. Hükümet ayrıca 2027–2028 arasında 15 bin yeni yükseköğretim kontenjanı açmayı vaat etti. (🔗)

Öğrenci örgütlerinin ortak talebi ise algoritmik elemeye son verilmesi ve 250 bin ek yükseköğretim yeri açılmasıydı. Burada teknik yönlendirme ile maddi kapasite arasındaki fark ortaya çıkıyordu. Bir sistem öğrenciye hangi programların uygun olabileceğini daha ayrıntılı gösterebilir. Fakat belirli programlara kabul edilebilecek öğrenci sayısı, o programların gerçek kontenjanlarıyla belirleniyor. (🔗)

Yapay zekâlı yönlendirme önerisinin tarihsel önemi, geçmiş yerleştirme kararlarının sonraki öğrencilerin tercihlerine geri dönebilmesidir. Önceki yıllarda hangi öğrencilerin hangi programlara kabul edildiği, yeni öğrencilere sunulacak önerilerin girdisi haline gelebilir. Böylece geçmişin kurumsal değerlendirmeleri, gelecekteki arzuların oluşumuna katılabilecek bir teknolojiye dönüşüyor.

Sokaktaki Cevap: Birbirinin Düşüncesini Okumadan Biz Olmak

Liselilerin kendi aralarında kurduğu karşılıklı slogan söyleme biçimi, chatbot sohbetinden farklı bir toplumsal ilişki oluşturuyor.

17 Ekim’de Annecy’deki gösteride şu soru-cevap sloganı kaydedildi:

La rue, elle est à qui ? — Elle est à nous ! [Sokak kimin? — Bizim!] (🔗)

Bu soru, cevap verenleri ortak bir iddia içinde birleştiriyor. Cevap verenler aynı okulda okuyabilir, farklı kentlerden gelebilir veya farklı kuşaklara ait olabilir. Birbirlerinin ailelerini, kişisel korkularını ve gizli düşüncelerini bilmeleri ortak sözü üstlenmelerinin koşulu haline gelmiyor.

Başka bir çağrı seyircinin konumunu değiştirmeyi istiyordu:

Ne nous regardez pas, rejoignez-nous ! [Bizi seyretmeyin, bize katılın!]

Burada öğrenciler kendilerine bakan insanlardan gerçek bir faaliyet bekliyor. Bir kişi korteje katıldığında kendi zamanı, bedeni, ilişkileri ve sorumluluklarıyla yeni bir toplumsal bağa giriyor.

Bunun kuşaklar arasındaki karşılığı Les jeunes dans la galère, les vieux dans la misère [Gençler geçim sıkıntısında, yaşlılar sefalet içinde] söyleyişiydi. Öğrencinin geleceğiyle yetişkinin bugünkü geçimi aynı toplumsal sorunun parçaları olarak dile getiriliyordu. Çocukların çağrısına cevap veren büyükler, ücret, kira, okul bütçesi ve kamu hizmetleri gibi somut ihtiyaçlar üzerinden ortak faaliyete katılıyordu.

Devletin verdiği cevap da öğrencilerin kelime oyunlarına girdi. 6 Ekim gösterilerinde On veut le bac, pas la BAC [Bakaloryayı istiyoruz, polis birimini değil] ve On crie SOS, ils envoient les CRS [Biz SOS diye haykırıyoruz, onlar çevik kuvvet gönderiyor] sloganları kaydedildi. Bac [bakalorya] ile BAC adlı polis biriminin, yardım çağrısı SOS ile çevik kuvvet kısaltması CRS‘nin ses yakınlığı, çocukların eğitim talebine verilen güvenlik cevabını görünür kılıyordu. (🔗)

Bu karşılıklı söz ilişkisi, infantil düşünce şeffaflığı açısından özel bir anlam taşıyor. Küçük çocuk kendi düşüncesini başkasından saklayabildiğini keşfederek bağımsızlığını geliştiriyordu. Kortejdeki genç ise kendi sırlarını korurken başkalarıyla ortak karar verebiliyor. İnsanların birbirlerini bütünüyle bilmesi yerine, birbirlerine cevap verebilmesi toplumsal ilişkinin temeli haline geliyor.

Chatbot kullanıcının açıklamalarına daha kişisel yanıtlar ürettikçe konuşma derinleşebiliyor. Sokaktaki cevap ise başka insanların faaliyetlerini değiştirebiliyor. Bir kişinin katılması yeni bir toplantı, güvenlik desteği veya okul ablukası oluşturabiliyor. Böylece Übertragung [aktarım], tek bir ayrıcalıklı muhataptan birçok kişi arasındaki ortak sorumluluğa yayılabiliyor.

Bu ilişkinin kendi içindeki mücadele, ortak sözü kimin temsil edeceğiyle başlıyor. Sloganı yöneten kişi sözcüye, örgütleyici temsilciye, koruyucu büyük tarihsel öndere dönüşebiliyor. Çocukların kendi aralarında kurduğu karşılıklı cevap, yetişkin örgütlerin bilgi ve temsil yetkisiyle karşılaşıyor.

Küçüklerin İsyanı ve Büyüklerin İkinci El Nostaljisi

Fransa’da 2018’de başlayan Sarı Yelekliler hareketi, akaryakıt fiyatları ve gündelik geçim koşullarına karşı yolların ve kavşakların kapatılmasıyla yayılmıştı. O dönemde çocuk olan geç Z kuşağı, yetişkinlerin eylemlerini okul yollarında, aile konuşmalarında ve sosyal medya görüntülerinde tanıdı.

2025’te Türkiye’deki DEV-GENZ şakası, Z’nin geçmişin devrimci gençlik imgeleriyle kurduğu ilişkiyi görünür hale getirdi. DEV-GENÇ adına yapılan gönderme, internet mizahıyla yeniden düzenlendi. Aynı tartışmada küçüğün büyüğe verdiği abi hitabının siyasi itibar göstergesine dönüştürülmesi, sahte abilik sorununu ortaya çıkardı.

2026’da Alfa’ya yakın yaştaki çocukların başlattığı lise hareketi bu ilişkiyi tersine çevirdi. Oyun, chat ve yapay zekâ ortamlarında ortak durumlara müdahale etmeye alışmış çocuklar, okulun günlük işleyişine de müdahale etmeye başladı. Z kuşağının daha büyük gençleri ve yetişkinler, küçüklerin açtığı hareket alanında yeni sorumluluklar kazandı. 17 Ekim’deki geniş seferberlik ve ertesi gün Milano’da daha küçük çocukların yeniden sokağa çıkması, bu kuşaksal değişimin iki önemli anıydı. Bu tarihsel ilişki Alfa Başkaldırdı, Z Abi/Abla Oldu incelemesinde ele alındı. (🔗)

Ancak büyüklerin harekete katılması, geçmişin hazır siyasi kimliklerini de yeniden dolaşıma soktu. Bazı örgütler 2026’yı Mayıs 1968’in devamı, genel grevin geri dönüşü veya eski devrimci mücadelenin yeniden yükselişi olarak anlattı. Öğrencilerin yeni teknik sorunları, geçmişin tanınan sloganları ve örgütlenme biçimleri içinde temsil edilmeye başladı.

İkinci el nostalji bu karşılaşmada bir savunma mekanizması olarak çalışıyor. Kişi kendi yaşamadığı veya başka kuşaklardan devraldığı bir geçmişin kahramanlık görüntülerini bugünkü olayın ölçütü haline getiriyor. Büyük örgütleyici yeni teknolojik sorunu öğrenmek zorunda kaldığında kendi bilgisinin sınırlarıyla karşılaşıyor. Olayı eski devrimin devamı olarak adlandırdığında ise yeniden bildiği mücadele dünyasına yerleşiyor.

Marx, Der achtzehnte Brumaire des Louis Bonaparte metninde bu işlemi Namen, Schlachtparole, Kostüm [isimler, savaş sloganları, kostüm] sözleriyle tarif etmişti. İnsanlar yeni tarihsel olayları gerçekleştirirken geçmişin tanınmış dilini ve görüntülerini ödünç alabiliyordu. (🔗)

Bunun 2026’daki çarpıcı biçimlerinden biri La génération 67 refait Mai 68 [67 kuşağı Mayıs 68’i yeniden yapıyor] pankartıydı. Six-seven memi, çocukların güncel internet dilinden geliyordu. Mayıs 1968 ise geçmişin büyük öğrenci hareketinin tarihsel itibarıyla ilişkilendiriliyordu. Çocuklar kendi gündelik mizahlarını eski devrimci kimlikle birleştirirken, aynı zamanda kendi eylemlerinin önemini geçmişin büyüklüğü üzerinden ifade ediyordu.

Savunmanın başka bir yönü kaybın telafisinde bulunuyor. Yetişkin siyasi çevre, önceki kuşakların örgütlenme gücünü veya tarihsel temsil yetkisini bugünkü çocuk hareketinde yeniden kazanmış hissedebiliyor. İdealleştirme geçmiş mücadeleleri bugünün başarı ölçütü haline getiriyor. Manik savunma, mevcut belirsizlik ve güçsüzlük karşısında devrimci coşkunun hemen yaşanabilen bir zafer duygusu üretmesini sağlayabiliyor. Tekrarlama zorlantısı da eski sloganların, eski yürüyüş biçimlerinin ve eski önderlik rollerinin yeniden gerçekleştirilmesine katılabiliyor.

Bu süreç sahte abilikte yoğunlaşıyor. Küçüğün büyüğe verdiği güven, büyüğün kendi siyasi değerini kanıtlayan bir ilişkiye dönüşebiliyor. Koruyucu kişi kendi koruyuculuk görüntüsünden, temsilci kendi temsil yetkisinden, örgüt ise hareketin kendi tarihsel çizgisini doğrulamasından ödül elde edebiliyor. Küçükler Başkaldırdı, Büyükler Kendilerini Doğruladı incelemesi, bu kuşak inkârını siyasi temsilin somut işlemleri üzerinden araştırıyor. (🔗)

Bunun karşısında başka bir kuşaksal ilişki de gelişti. Montpellier’de 17 Ekim gösterisine katılan eski bir Sarı Yelekli, gençlerin örgütlenme biçimi konusunda kendi kuşağına öğretecek çok şeyi olduğunu söyledi:

Les jeunes ont beaucoup à nous apprendre dans la manière de nous organiser. [Gençlerin örgütlenme biçimi konusunda bize öğretecek çok şeyi var.] (🔗)

Bu cümlede geçmişten gelen deneyim, büyüğün kendi üstünlüğünü kanıtlayan bir kimlikten küçüğün açtığı yeni faaliyette kullanılabilecek bir kaynağa dönüşüyor. Büyüklerin koruma, hukuki yardım, haberleşme ve toplantı mekânı sağlama görevleri, çocukların kendi eylemlerini devam ettirebilmesini mümkün kılıyor.

İkinci el nostaljinin savunma işlevi tam bu görev değişiminde ortaya çıkıyor: Büyüğün küçükten yeni bir şey öğrenmesi gereken an, küçüğe zaten bildiği eski devrimci dili öğretme anına dönüşebiliyor.

Kamerafili: İsyanın Kendi Görüntüsünde Ödüllendirilmesi

İkinci el nostalji sosyal medya koşullarında yeni bir ekonomik ilişki kazanıyor. Geçmiş devrimlerin görüntüleri kısa videolar, tarihsel montajlar, oyun göndermeleri ve memler üzerinden dolaşıyor. Öğrenciler bu görüntüleri tanıyor, kendi eylemlerini kaydediyor ve sonraki gösterilerde yeniden gerçekleştirilebilecek örnekler oluşturuyor.

Kamerafili, kişinin kendi eyleminin görüntüsünden bağımsız bir ödül kazanmasıyla çalışıyor. Gösterici büyük kalabalığın parçası olmanın, müzisyen meydanda ortak bir ritim kurmanın, koruyucu kişi başkasına yardım etmenin, maskeli eylemci ise etkileyici bir çatışma görüntüsü üretmenin hazzını yaşayabiliyor. Kameranın kaydettiği rol, kişinin kendi davranışını değerlendirmesine katılıyor.

5 Kasım genel grevinde Paris’teki orkestraların ve sokak çatışmalarının görüntüleri bu ilişkiyi çok açık hale getirdi. Bir orkestranın The Imperial March icrası, geçmiş devrim sinemasının görüntüleri, polislerin askerî düzeni ve göstericilerin farklı rolleri aynı görsel dolaşımda karşılaştı. Devrimin Setinde Eğlenmek incelemesi, gösterinin kendi görüntüsünde başarılı olmasının ücretler, fiyatlar ve kamu hizmetleri üzerindeki somut müdahaleyle nasıl çatışabildiğini araştırıyor. (🔗)

Bu mekanizma veri isyanı açısından özel bir çelişki oluşturuyor. Öğrenci kendisinin veriden fazlası olduğunu söyleyerek eyleme katılıyor. Ardından eylemin videosu çekiliyor, platforma yükleniyor, beğeniliyor, yorumlanıyor ve öneri sistemleri içinde dolaşıma giriyor. Böylece verileştirmeye karşı sözün kendisi de yeni bir veri birikiminin parçası haline geliyor.

2026 sonbahar hareketine ilişkin bir TikTok incelemesinde, 1 Eylül–29 Ekim arasında yaklaşık 964 bin protesto videosu ve bunların toplamında 16 milyar görüntülenme kaydedildi. Yalnızca lise hareketiyle ilişkili içerikler 436 bin video ve 8,1 milyar görüntülenmeye ulaştı. İçeriklerde eğitim talepleri, mizah ve şiddet görüntüleri farklı oranlarda yer alıyordu. Büyük görünürlük, hareketin farklı yönlerinin aynı platform ekonomisi içinde ölçülmesini sağlıyordu. (🔗)

Başka bir sosyal medya analizinde 17 Eylül–27 Ekim arasında hareketle ilgili yaklaşık 18,3 milyon çevrimiçi bahisten söz ediliyordu. Parcoursup konusu bu tartışmanın yaklaşık %1,3’ünde yer alırken, siyasi figürler, polis müdahaleleri ve yağma görüntüleri çok daha geniş bir görünürlük kazanmıştı. (🔗)

Burada ikinci el nostalji ile veri ilk birikimi yeniden buluşuyor. Eski devrimin görüntüsü eylemciye hazır bir kimlik sağlıyor. Platform bu kimliğin yeniden gerçekleştirilmesini görünürlükle ödüllendiriyor. Aynı süreç yeni kullanıcı etkileşimleri üretiyor.

Kusursuz akademik dosya ile kusursuz devrim görüntüsü bu açıdan benzer bir değerlendirme ilişkisi kurabiliyor. Öğrenci okul hayatında gelecekteki kabul komisyonuna uygun bir portre üretmeye çalışıyor. Siyasi eylemde ise geçmiş devrimin kahramanlarına ve bugünkü dijital seyirciye uygun bir görüntü gerçekleştirebiliyor.

Böylece çocuğun kendi faaliyetinin anlamı, okulda akademik sıralamaya, sokakta siyasi temsile ve platformda görünürlük ölçümüne bağlanabiliyor. Çocuğun kendi geleceğini kurma girişimi, her aşamada kendisi hakkında yeni bir değerlendirme üreten ilişkilerle karşılaşıyor.

Yakın Çağ’dan Çıkmak

Fransız tarih öğretiminde époque contemporaine [Yakın Çağ], genel olarak 1789 Fransız Devrimi’yle başlayan dönemi ifade eder. Öğrenciler Antik Çağ, Orta Çağ, Yeni Çağ ve Yakın Çağ ayrımını öğrenirken, kendi yaşadıkları tarihsel dönemin bu çizelgedeki yerini de öğrenirler.

2026 hareketinin Mettre fin à l’époque contemporaine [Yakın Çağ’a son vermek] sloganı, bu bilgiyi doğrudan eyleme bağlıyor. Çocuklar tarihin içinde yaşadıkları bölümüne bir bitiş tarihi ekleme iddiasında bulunuyor. 17 Ekim’in Ekim 1917’ye gönderme yapan çağrılarla buluşması, geçmiş devrimlerin hatırasını bugünün ortak eylemine taşıyor.

1 Kasım’da yayımlanan C’est quoi l’époque contempraine ? [Yakın Çağ nedir?] metni bu iddiayı siyasi dilin kendisine kadar genişletti. Metnin dikkat çekici ifadesi şöyleydi:

La récupération s’est ajoutée à la répression. [Bastırmaya, sahiplenip kendine mal etme eklendi.]

Metin, eski siyasi kavramların mevcut kurumların işleyişi içinde yeniden kullanılmasını tartışıyor. Yeni bir tarihsel dönem açma isteğini, insanların kendi sözlüklerini ve karşılıklı faaliyet biçimlerini geliştirmesiyle ilişkilendiriyor. (🔗)

Bu tarihsel çağrı, veri ilk birikimiyle ikinci el nostaljinin ortak özelliğini açığa çıkarıyor. Birinde geçmişteki insan açıklamaları yeni teknolojilerin üretim girdisine dönüşüyor. Diğerinde geçmişin siyasi görüntüleri bugünkü eylemin örneği haline geliyor. İkisinde de geçmişte oluşmuş kayıtlar ve ilişkiler, gelecekteki faaliyetin nasıl gerçekleşeceğini etkiliyor.

Parcoursup bu tarihsel ilişkiyi öğrencinin kendi hayatında yoğunlaştırıyor. Önceki notları gelecekteki kabulünü etkiliyor. Geçmişteki öğretmen değerlendirmeleri kendisi hakkında bir portre oluşturuyor. Yapay zekâ destekli yönlendirme önerisi ise önceki kuşakların yerleştirme sonuçlarının yeni kuşakların eğitim tercihlerini etkileyebileceği bir sonraki aşamayı gündeme getiriyor.

İkinci el nostalji aynı işlemi siyasi kimlik üzerinde gerçekleştiriyor. Önceki kuşakların büyük mücadeleleri, yeni öğrencinin ne tür bir eylemci olması gerektiğine ilişkin bir görüntü sağlıyor. Çocuğun kendi çağında karşılaştığı veri, algoritma ve yapay zekâ sorunları ise bu görüntünün açıklamakta zorlandığı yeni ilişkiler oluşturuyor.

Öğrencilerin kendi kelime oyunları bu karşılaşmanın en canlı ifadeleridir. Parcoursupplice sistemin ürettiği acıyı, Parcoursupprime geleceğin silinmesini, données insanın dosyaya dönüştürülmesini, rassembler ise ayrılan öğrencilerin yeniden bir araya gelmesini adlandırıyor.

Bu kelimeler geçmişin hazır siyasi kimliğini tekrar etmek yerine yaşanan işlemin kendisinden hareket ediyor. Çocuk kendi yaşantısı hakkında bir açıklama üretiyor; ardından bu açıklamayı başkalarıyla birlikte eyleme dönüştürüyor.

Yakın Çağ’dan çıkışın somut tarihsel içeriği burada ortaya çıkıyor. Geçmişten gelen veriler, değerlendirmeler ve siyasi görüntüler geleceğin oluşumunda rol oynarken, çocuklar kendi faaliyetleriyle bu ilişkilerin yönünü değiştirmeye çalışıyorlar.

Çocuğun İlk Sırrından Kendi Geleceğine

Çocuk ilk kez bir düşüncesini başkasından saklayabildiğinde kendi zihinsel alanının sınırlarını keşfediyor. Yetişkinliğinde bu sınırın eski ruhsal çatışmalarını taşımaya devam ediyor. Başkaları tarafından anlaşılmak istiyor; aynı zamanda hangi düşüncelerinin kendisine ait kalacağını belirlemek istiyor.

Yapay zekâ devrimi, bu anlaşılma arzusunu veri birikimiyle karşılaştırdı. İnsanların birbirlerine açılırken ürettiği içerikler yeni modellerin kaynağına dönüştü. Modeller kişisel çıkarımlar yapmaya ve insanlara kendilerini tanıyan bir muhatap gibi cevap vermeye başladı. Böylece kişinin kendi hakkında bilgi üretme yetkisi, yeni ekonomik ve teknolojik ilişkilerin içine girdi.

Fransız liselilerin Parcoursup karşıtlığı bu sürecin çocuklar üzerindeki işleyişini görünür hale getirdi. Öğrenci geçmiş notlarından ve davranışlarından hareketle geleceğe ilişkin sıralamalara tabi tutuluyor. Kusursuz dosya beklentisi, değerlendirme yapılmadan önce bile bugünkü yaşamını biçimlendirebiliyor. Depresyon pankartı, bu ilişkinin ruhsal sonuçlarının da kurumsal değerlendirmeye katılabilmesini sorguluyor.

Küçüklerin kendi başlattığı eylem, büyüklerin siyasi kimliklerini de değiştirdi. Yetişkinlerin geçmişten getirdikleri deneyimler çocukların koruma ve örgütlenme ihtiyaçlarıyla karşılaştı. İkinci el nostalji bu deneyimi eski kahramanlık sahnelerine bağlarken, kamerafili eylemin görüntüsünü yeni bir ödül ve veri kaynağına dönüştürdü.

Bütün bu ilişkilerin ortasında sokaktaki nous [biz] önem kazanıyor. Birbirlerinin bütün düşüncelerini bilmeyen insanlar, aynı soruya birlikte cevap verebiliyor. Böylece kişinin kendi sırlarını koruyabilmesiyle başkalarıyla ortak karar oluşturabilmesi aynı toplumsal faaliyet içinde buluşuyor.

Çocukluğun ilk zihinsel bağımsızlığı, kişinin kendi düşüncesiyle başkasının bilgisi arasına sınır koymasıyla gelişiyor. Yapay zekâ çağındaki gençlik isyanı, bu sınır sorusunu kendi verileri, kendi değeri ve kendi geleceği üzerinde yeniden kuruyor.

Fransız liselilerin tarihsel yeniliği, kendileri hakkında oluşturulan açıklamalara kendi kelimeleriyle karşılık vermelerinde ve bu karşılığı başkalarıyla birlikte yeni bir faaliyete dönüştürmelerinde bulunuyor. Geçmişte seyirci olan büyükler artık küçüklerin açtığı eylemin sonuçlarını üstlenmeye çağrılıyor. Geçmişin verileriyle gelecekleri hesaplanan çocuklar da hangi geleceğin kurulacağına kendileri müdahale etmeye başlıyor.

Yakın Çağ’dan çıkışın en somut anlamı, çocukların kendileri hakkında karar veren kurumların ve kendilerini temsil eden büyüklerin karşısında, kendi sözlerinin ve geleceklerinin kuruluşuna birlikte katılmalarıdır.