Fırsatçı Medya Ekolojisinde Anonim Kalabalık Fetişi — Işık Barış Fidaner

Amaçsızlık ile amaçlılık, keyfiyet ile lüzumdur, yani jouissance ile onun iğdiş edilmesidir [1]. Aslında töz olarak sadece amaçsız keyfiyet vardır ama görüntü olarak keyfiyetlerden bir tanesi öne çıkıp kendisini Lüzum gibi sunar ve amaçlılık taslayıp diğer keyfiyetler üzerinde hegemonya kurarak onları iğdiş etmeye başlar. Bu fenomenin en uç örneği dindeki Tanrı’dır.

Fırsatçı medya ekolojisinde Lüzum kılığına giren egemen keyfiyet anonim kalabalık fetişidir [2]. İnsanların ürettikleri ve paylaştıkları içerikleri beğendiğinizi ifade ettikçe onları tepenize çıkarırsınız. Anonim kalabalıkları peşine takabildiğini gören bir kişi zamanla kendisinin dünyadaki varlığının olumsal değil gerekli olduğunu düşünmeye başlar, böylece Sartrecı anlamda “piçlik” eğilimine girerek sizi iğdiş etmeye başlar [3]. Artık sizi yok sayabilirler ve etik kurallar konusunda size karşı çifte standart uygulayabilirler çünkü nasıl olsa anonim kalabalıklar onların peşindedir. Aynı fetişi benimseyen diğerleri de bu çifte standarda uyacaklardır. Sosyal medya linci budur.

Her yerde olduğu gibi sosyal medyada da arzunun hareketi sevgi talebi ve muhataplık etrafında döner [4]. Fırsatçı medya ekolojisinde iğdiş etmenin standart yolu birinin muhataplığını yok saymak veya aşındırmaktır. Muhataplığı yok saymanın bir yolu hiç yanıt vermemektir; başka bir yolu kendi ego inşasından destek alarak karşısındaki insanın üzerine basmaktır (örnek: “Sana atıf yapmamayı uygun gördüm.” [3]). Muhataplığı aşındırmanın bir yolu konuşan kişinin sosyal kimliğine saldırmak ve aleyhinde hınç biriktirmektir, yani “x düşmanlığı” yapmaktır; bir başka yolu “olmayana ergi” (abese irca, reductio ad absurdum) uygulayarak söylenenleri Öteki’nin nazarında saçmalığa indirgemektir, bir başka yolu dümdüz küfretmek veya “saçmalıyorsun!” vs. demektir… Aktörler durmadan bu silahları birbirlerine yönelterek üstün gelmeye çabalarlar ve bu şekilde tabiri caizse “birbirlerini yerler”. Aslında bu sürecin tek galibi vardır, o da anonim kalabalık fetişidir.

Fırsatçı aktör dediğimde eline geçen fırsatları değerlendiren pragmatik yaklaşımdan farklı bir şey kastediyorum. Medya ekolojisine adapte olmuş fırsatçı aktörün temel özelliği her zaman anonim kalabalık fetişine yaslanarak öne çıkma yöntemini benimsemiş olmasıdır ve dolayısıyla o fetişizmi beslemekten başka hiçbir şeye hizmet edememesidir. Fırsatçı aktör Lüzum kılığında amaçlılık taslasa da aslında kendisi amaçsız bir keyfiyetten ibarettir.

Bir duruşu anonim kalabalıklar yoluyla geçerleme veya doğrulama işlemi aslında “örneklem” kavramında ifadesini bulan istatistiksel bir kurgudur, aynı zamanda çok partili demokratik siyasal sistemin de dayanağıdır. Bu sistemle ilgili temel sorun, genel ve bağlamsız bir bilimsel nesnellik zemini ve dolayısıyla bir “üst-dil” bulunduğuna inanmasıdır. İstatistik bilimi özneyi dikişleyerek statik (veya “istatik”) bir nesnellik zemini elde ettiğini zanneder. Fakat bu dikişleme yüzünden istatistiksel belirginliği belirleyen “P-değeri”nin ne olup ne olmadığı üzerine sonu gelmez tartışmalara gark olur [5].

Psikanaliz açısından istatistiğe verilecek yanıt öznel arzu dinamiğini hesaba katan dinamistik bilimini kurmak ve bilimsel yorumları dinamistiksel belirginliğe dayandırmaktır [6]. Anonim kalabalık fetişinden kurtuluş, bağlamını kaybeden sözlere yeniden bağlam kazandırmakla mümkün olacaktır. Fakat bu bağlam sözün ait olduğu veya sığındığı temiz bir yuva gibi düşünülmemelidir, söze bulaşarak onu lekeleyen bir semptom olarak kavranmalıdır [7].

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Lüzum ve Keyfiyet”, “İğdiş ve Jouissance Diyalektiği”

[2] Bkz “Fırsatçı Medya Ekolojisi Hukukun Yerini Almıştır”

[3] Sartre: “insanın dünyada belirmesi olumsal olduğu halde kendi varoluşlarının gerekli olduğunu ispatlamaya yeltenenlere piç diyeceğim.” (Varoluşçuluk Bir Hümanizmdir) Bkz “Fırsatçı Medya Ekolojisinde Emsal Vaka: “Ben böyle uygun gördüm””

[4] Bkz “Muhataplık ve Dört Söylem”, “Lacancı Torusta Talep ve Arzu”, “Merkezi Boşluk Etrafında Arzunun Kesişimsel Alanı”

[5] Bkz “İstatistiksel Belirginlik ve P-Değerleri Hakkında Beyan” (Amerikan İstatistik Birliği) “İstatistikten büyük isimler çok kötülenen P-değerinde değişiklik yapmak istiyor” (Dalmeet Singh Chawla) Bu tartışmaları görünce insanın “Kadın yoktur” diyen Lacan gibi “P-değeri yoktur” diyesi gelir.

[6] Bkz “Dinamistik ve Dinamistiksel Belirginlik”

[7] Bkz “Yuva Adam Vakası: ‘Yuva’ Adına Semptomu İptal Etme Girişimi”, “Sinthome olarak Terrabayt”