Evrendeki sıfırtının yankısı: xwe — Işık Barış Fidaner

⏳⛰️🛡️ Süreç Heval ⏳⛰️🛡️

Evrendeki sıfırtıyı yankılayan kimi sözcükleri sayalım [1]:
1) xwe: Kürtçe “kendi” demektir.
2) (s)he: İngilizce eril/dişil üçüncü tekil şahıs zamiridir.
3) hu (هو): Arapça eril üçüncü tekil şahıs zamiridir.
4) who: İngilizce “kim?” sorusudur.
5) o: Türkçe üçüncü tekil şahıs zamiridir.

Bu sözcüklerin her biri özgün ve yoğun bir anlamla yüklenmiştir:
1) xwe: “Kürt meselesi”nin konusu Kürdün “kendi” olabilmesidir.
2) (s)he: Cinsiyet atayan zamirler toplumsal cinsiyetin kilit noktasıdır.
3) hu (هو): Bu söz İslamda Allah’a atıfla kullanılır (hu çekmek gibi).
4) who: Aşılı olmak bir kimliğe dönüşürken Dünya Sağlık Örgütü’nün WHO olması anlamlıdır.
5) o: Türkiye’nin resmi tarihinde büyük harfle O denince Atatürk anlaşılır.

Bu anlamların her birinin altında özgül ve derin çatışkılara rastlanır [2]:
1) xwe: Muhalif ittifaklarda ve siyasetin genelinde HDP hep çatışkı konusu olur.
2) (s)he: Radikal feminizm ile gender teorisi arasında şiddetli çatışkılar yaşanır.
3) hu (هو): Küresel politikada köktendinci terörizm ve İslamofobi etrafında çatışkılar yaşanır
4) who: Son yıllarda aşı/maske karşıtlığı/kuşkuculuğu etrafında çatışkılar yaşanmakta.
5) o: Başkanlık sistemiyle birlikte büyük harfli O etrafında çatışkılar yaşanmakta.

Komşu yankılarda dolaşarak bu çatışkılara verilen tepkileri bulabiliriz:
wow: İngilizce “vay be!” demektir.
whoa: İngilizce “yuh!” demektir.
woe: İngilizce kederlenme ünlemi.
why: İngilizce neden sorgulaması.
vay: Türkçe çok amaçlı ünlem.
we: İngilizce “biz” zamiri.
whee: İngilizce neşelenme ünlemi.
hey: İngilizce seslenme ünlemi.
hi: İngilizce selam ünlemi.
hii: Türkçe şaşırma ünlemi.
hı: Türkçe çok amaçlı ünlem.
ha: Türkçe çok amaçlı ünlem.
hay: Türkçe çok amaçlı ünlem.
huh: İngilizce çok amaçlı ünlem.

En başta saydığımız yankılardan ilkini inceleyelim: xwe sözcüğünde x, w, e harfleri özgül işlevler üstlenir:

x boğazı kısarak sert h sesiyle telaffuz edilir. x boğazdır, herşeyin girip çıktığı açılıp kapanan geçit noktasıdır: x harfinin geometrik şekli bir noktayı kalemle işaretler. x bir eksikliği belirtir, herşeyin kökündeki bilinmezliği simgeler; bazen matematikte sorulan bir değişken olur, bazen haritada gösterilen bir yer olur.

w dudağı kısarak v gibi telaffuz edilir. w dudaktır, söz ve konuşmanın biçimlenişidir, ses dalgasına ağızla verilen şekildir: w harfi dalga şeklindedir. Evrenin dört (uzamsal) boyutu x, y, z, t’yi takip eden beşinci (bileşimsel) boyut w‘dir [3].

e sesin kendisidir, xw ile sınırları çizilen (sütur edilen) ses dalgasının dalgalanışıdır: e harfi sarmal şeklindedir. Boğazdan çıkıp dudaktan geçen seda sarmal şeklinde dönenerek ve kendini yineleyerek çevreye doğru yayılır (südur eder) [4].

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Sıfırtı, İlksel Sütur, İlksel Südur”, “Kainatın Ufkunu Kaplayan Gürültü: Yadigar Südur”

[2] Bkz “Rast Şaşar Şaşa Rastlar”

[3] Bkz “Fifth dit-mansion: w”, “Uzamsallığın Bileşimsel Zemini”

[4] Bkz Sütur-Südur (derleme)