Bu yazıya vesile olan sosyal medya diyaloğu ile başlayalım:
Ben: Teorisyenliğe edilen laflara ek olarak bir de direk bütün erkeklere edilen laflarla uğraşmak zorundayım.
Biri: Belki de erkekler direkt olmayıp direk oldukları için laf ediliyordur! Haha! Tamam sustum.
“Vurmayın artık yeter!” diyen birini cinsiyeti üzerinden şakayla da olsa dövmeye devam ettiği için önce bu kişiye tavır almıştım ama sonra anladım ki bu sıradan bir şakayla dövme vakası değildi, şakayla dövme kavramının modelini veren bir şakalar şakasıydı, üst-şakaydı, bu yüzden onu affediyorum ve ona teşekkür ediyorum. Şimdi direk/direkt ayrımını inceleyelim.
Erillik bakımından direk/direkt ayrımı çok basittir: Hudut çizen eril kişi (erkek veya kadın) sahiplendiği yere bayrak direğini kendisi (direkt) diker. Eğer direğin oraya dikilişi simgesel dokunun söz ipliğiyle dikilişine tercüme edilebilirse [1] direk orada kendi başına ayakta kalabilir ve eril kişi onu orada bırakıp serbestçe diğer işlerine bakabilir. Ama bir sorun çıktığında geri dönüp direkle direkt olarak ilgilenmesi, onu savunması veya onarması gerekecektir. Sadece hudut çizen eril kişiler değil, herhangi bir teknoloji geliştiren, kullanan ve bakımını yapan herkes bu mekanizmayı uygular [2].
Böylece şakayla dövmenin ne olduğu anlaşılır: Sizi şakayla döven birisi, kapı zilini çalıp kaçan çocuklar gibi, direğinizi ve dolayısıyla sizi rahat bırakmaz, ya arıza görüntüsü vererek ya da sahiden arıza çıkararak sizi sürekli direkle direkt olarak ilgilenmeye mecbur bırakır, simgesel düzen aksadıkça siz de serbestliğinizi yitirirsiniz. Sosyal medyanın tamamı, insanların sürekli birbirlerini şakayla döverek simgesel düzeni bayat bir ekmek gibi ufaladıkları ve böylece kendi bindikleri dalı kestikleri sanallaşma ortamı olarak tanımlanabilir.
Bu tariften şu tanımlara ulaşırız:
1) Direktsiz direk: Sahibi yanında durmadığında direk ya onun soyutlaşan varlığını temsil etmeye devam eder (vergi veren vatandaş) ya da başıboş bir arıza görünümüne bürünür. Kamusal alan direktsiz direklerden oluşur.
2) Direksiz direkt: Tanımlanmış bir amaç veya hedef olmadan öylesine yapılan şeylerdir, bazen zevk verir bazense işkenceye dönüşür. Özel alan direksiz direktlerden oluşur.
3) Direktli direk: Özel alanın kamusal alanı desteklemesidir.
4) Direkli direkt: Özel alanın kamusal alana yaslanmasıdır.
Şakayla dövme yoluyla toplumun kendi bindiği dalı kesmesi şu yolu izler:
4 → 3 → 1 → 2
İlk başta temel destek noktası kamusallık zeminidir, özel alanı oluşturan nesneler ikincil statüdedir (4). Şakayla dövmenin ilk adımında destekleyici zemin özel alana çekilir ve kamusal değerler ikinci plana atılır (3). İkinci adımda özel alan kamusal alandan desteğini çeker, onu çıplak ve başıboş bırakır (1). Sonuç olarak kamusal değerler uzaklaştırılır ve herkes özel alanı oluşturan kaprislerin insafına terk edilir (2).
Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner
[1] Bkz “Dikiliş (Doğruluk Endişesi) ve Öz-dikişleme (Sahilik Kaygısı): Evrimsel Seçilim”
[2] Direk ve direkt, Duvar ve Eduvar’dır: “Duvar ve Eduvar: Kendindar Zayıf Halka” Ayrıca bkz “Kadın tamamsızdır” Jacques Lacan
Geri bildirim: Bilebilgi — derleme | YERSİZ ŞEYLER