Aynıyla Farklının Özdeşliğiyle İhtilafı — Işık Barış Fidaner

Hegel mutlağı “özdeşlikle özdeş-olmayışın özdeşliği” diye tanımlamıştı (Mantık Bilimi). Şimdi iki bakış açısının paralaksından bir model türetelim:

Aynıyla Farklının Özdeşliği

Özdeşlik açısından, özgül bir simgesel düzen, aynı adamın (S₁) farklı şeyler (S₂) yapmasından veya yapmaya çalışmasından oluşur. Tek gerekliliği zemin alan bir mümkünatlar alanıdır. Yalnızca Kral’ın tekil varoluşu bakımından kendini değerlendiren büyük bir imparatorluk düşünün. Yahut yalnızca tek bir para birimi bakımından veya az sayıda tekelci bakımından kendini değerlendiren büyük sermayeyi düşünün. Yahut yalnızca tek bir ezilen kimlik bakımından veya tek bir son moda slogan bakımından kendini değerlendiren bir aktivist hareket düşünün. Bu birinci bakış açısına Aynıyla Farklının Özdeşliği diyelim. Bu bakış açısı enerjetiktir, pozitiftir, ve ego’nun simgesel değerlenme kazanmaya yönelik bilinçli girişimlerine aittir [1].

Farklıyla Aynının İhtilafı

İhtilaf (özdeş-olmayış) açısından, her seferinde farklı bir adam (objet a) ya aynı şeyi yapar ya da aynı şekilde çuvallamayı becerir (S(Ⱥ)). Her kral imparatorluğunu yüzüstü bırakır, her para birimi sermayesini yüzüstü bırakır, her patron şirketini yüzüstü bırakır, her kimlik veya slogan destekçilerini yüzüstü bırakır ve bu çuvallamaların temel nedenleri son kertede aynıdır: Esas-İmleyen S₁ her zaman kimlik taslamadır, bunun da iki neticesi vardır:
1) O konumdaki şahıs veya şey olumsal bir öğeden ibarettir ve arzunun nesne-sebebinin (a) dikkat çekeceği bir başka adam veya şeyle ikame edilecektir.
2) O tahta hangi öğe konursa konsun, Esas-İmleyen S₁‘den daha değişmez ve daha kaçınılmaz yapısal bir imkansızlıkla yüzleşecektir (semptom S(Ⱥ) ile).
Bu imkansızlığa Ötekinin eksikliği denir: her simgesel düzen çökmeye yazgılıdır. Bu ikinci bakış açısına Farklıyla Aynının İhtilafı diyelim. Bu bakış açısı entropiktir, negatiftir, ve semptomun bilinçdışı tezahürlerine aittir.

Bu paralaks modeli oluşturan dört öğe aşağıdaki tabloda derlenmiştir:

Tabloda iki ok sütur ve südur işlemlerini belirtir [2]:

1) Köşegendeki ok süturu belirtir (a → S₁): Süturda olumsal bir öğe (a) simgesel düzenin yeni merkezi oluverir (S₁). Örnekler: Seçimde adaylardan birinin yeni başkan seçilmesi; birinin birine aşık olarak onu “Şey’in haysiyetine yükseltmesi” (Lacan); bir sloganın o politik alanda kabul gören bir hakikate dönüşmesi; vb. Süturda ihtilaf ve fark (objet a‘da) birbirini iptal ederek özdeş ve aynının birliğini (S₁) kuruyordur adeta. Süturda kurulan birlik evrende muhafaza edilen enerjiyi temsil eder. Ama ihtilaf ve farkın birbirini iptal ettiği görüntüsü aslında aldatıcı bir yanılsamadır. Süturun matematiksel sahnelenmesi hayali sayılar cinsinden şöyledir:

2) Karşı köşegendeki ok süduru belirtir (S(Ⱥ) → S₂): Südurda (yayılım) bir simgesel alanın ışıyarak genişlediğine şahit oluruz ama altında yatan sebep ancak temel bir imkansızlık cinsinden dile getirilebilir. Bir südurun yayılımı yüzeyselce gözlenirse onun bir “can dürtüsü”yle gelişip serpilmeye güdülendiği izlenimi edinilebilir. Ama daha yakından irdelerseniz eninde sonunda her südurun asıl sebebinin bozunum ve parçalanmaya meyleden bir “ölüm dürtüsü” olduğunu keşfedeceksiniz; başka bir deyişle, muhafaza edilirmiş gibi görünen enerji aslında ısı salmakta ve evrenin entropisini yükseltmektedir. Südur hiç durmadan dönüşüm geçirir: Aynı ihtilafı (S(Ⱥ)) özdeş farka (S₂) dönüştürür.

Süduru belirten en iyi mecaz yankıdır [3]: Südur her simgesel bilgide (S₂) semptomun (S(Ⱥ)) ezeli yankısıdır. Bilgi dahilinde çınlayan semptom, pozitif bilgideki negatif ve bilinmeyen tarafı oluşturur. İşte bu yüzden semptom yorumlanmaya ve analiz edilmeye gerek duyar.

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Tamamsız Evren: Enerji & Entropi, Tamamlık & Tamamsızlık”

[2] Bkz “Sütur ve Südur”

[3] Bkz “Ego, Ekosit (Çevrekırım) Öncesinde Ekhosittir (Yankıkırım)”, “Ekholoji, Ekhosistemler, Ekhosit”