Feleğin Silsillesi: Gafiiliyat Arzımuhaldir, Bağfaaliyet Farzımuhaldir — Işık Barış Fidaner

(öncesi: Devridair Makinesi: Arzın Arzı Silsilesi ve Arzuhal, Farzedilen Farzın Sillesi ve Farzıhal)

Gafiil: Farzın Arzı ve Arzımuhal

Farzedilen farz çıkmazından arzın arzı silsilesine geri dönüş yolu, farzıhalini arz etmekten geçer, farzın arzı budur, derdini dile getirmektir. Ama derdiniz dile gelince dediğiniz sözlerin hali sizin halinizi ikame eder:

Ne haldeyim? → Ne hal deyim?

Sonuçta dilde dile gelen siz olmazsınız, eksiltiyi saklayan bir X olur:

Eksilti saklı → X iltisaklı → Eski ilinti saklı

X adeta kadim eski ilintiye işaret ediyordur (Jung), oysa saklı olan yalnızca eksiltidir (Lacan). Farzın arzı iki yakalıdır:

— Cüzi farzın külli arzı: Varsayımlar üzerine kurulu bir dünyadasın.
— Külli farzın cüzi arzı: Sana ödevini bildiren ancak Tanrı olabilir.

Birinci yaka devridair makinesine gaz verir, ikinci yaka devridair makinesini ıskartaya çıkarır. Bu iki yaka asla bir araya gelemeyeceğine göre arz edilen farzıhal imkansızdır: Gafiiliyat arzımuhaldir (muhal: imkansız).

Fail faydır. Yaratılış, yar’a atılan yârın yarasıdır. Ne işe yaradığı anlaşılamayan Yarasa Adam’dır (Batman):

Yarasa adam?

İşte Kızılgerdan’ın (Robin) yüzüne çarpılan bu soru feleğin silsillesidir (eyleme vurma: passage à l’acte). Onunla yüzleşince yapılacak tek şey “Yarasın!” deyip bağfaaliyete geçmektir.

Bağfiil: Arzın Farzı ve Farzımuhal

Bağfailin derdi farzın arzı değil arzın farzıdır. Bu tersyüz ile neyin külli neyin cüzi olduğu netleşir:

— Külli arzın külli farzı: Dünya ödev vermiş, ölene dek yaşaman zorunlu.
— Cüzi arzın cüzi farzı: Sen kendin dünyaya ne sunacaksın asıl onu düşün.

Keyfailin gark olduğu (ve gafaili uğraştıran) edilgen donakalışın aksine bağfaaliyet ettirgen duruştur, durulaşmadır, hatta duruşmadır. Bilfailin didiştiği imkansız ar/Zuhal, bağfaaliyetle birlikte yeniden gündeme gelir, ama bu kez yalnızca farz edilmek üzere: Bağfaaliyet farzımuhaldir.

Bkz “Dürtüsel Ettirgenlik (se faire)”, “Filozof ve Sefeci, Feleğin Silsillesi: Yerindelik → Yerin Delik”

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner