Karmaşık Semptom Düzlemi — Işık Barış Fidaner

Bileşimsel alan, uzay-zamanı oluşturan uzamsal x, y, z, t boyutlarına dik olan beşinci w boyutuna tekabül eder. Bu dil-evi w’nin iki ayarı vardır: İmleyene öncül nesnel ergime ve imleyene ardıl öznel ergime [1]. Şimdi gelin w’nin öncül ayarındaki karmaşayı karmaşık sayılar düzlemine izdüşürelim. Aşağıdaki şemaları gözden geçirin:

Nesnel ergimenin temel hareketinin de-separasyon olduğunu anımsayalım: objet a S(Ⱥ)’yı destekleyerek S₁‘i oluşturur; başka bir deyişle, arzunun olmayışı (dis-being, désêtre) semptomatik zemini destekleyerek imleyeni var eder.

Şemalarda görüldüğü gibi bu temel hareketin gerçekleştiği yatay simgesel eksen (mavi renkli) arzunun dahili ufkundan çıkar (sol yandan), semptomatik zeminden geçer (ortadan) ve imleyeni kurmaya yönelir (sağda): -1’den çıkıp 0 üzerinden 1’e gider.

Bu soyut yatay simgesel harekete hep eşlik eden imgesel dikey eksenin hayaleti ise (kırmızı renkli) hayali fallusu bahşeden (φ) ‘iyi’ nesne ile hayali fallustan mahrum bırakan (-φ) ‘kötü’ nesne arasındaki kuvvetli duygusal gerilimi barındırır. φ’yi eksibirin kareköküyle ilişkilendiren Lacan’ı izleyerek şöyle diyelim: φ = i, -φ = -i.

Ortadaki sıfır noktası semptomatik zemindir, φ ve -φ arasındaki dikey imgesel gerilimin hayaleti nedeniyle Ötekinin eksikliğiyle (S(Ⱥ)) ilişkilenir. Eğer bu gerilim inkar edilirse (iptal edilmiş gibi davranılırsa) semptom yerine fetiş sahnelenir. İnkar iğdişin talihsizliği konusunda ‘kötü’ -φ’yi suçlar ve onu dışa atarak sadece ‘iyi’ φ’yi elde tutmak ister. İnkardan tamamen kaçınılamaz, işleyen her imleyen S₁ hep en azından kısmen fetişçi kalacaktır (S₁‘in ana işlevinin w’nin ardıl ayarında öznel ergimeyi sahnelemek olduğunu anımsayalım).

S(Ⱥ)’nın semptomatik zeminine fetişçi inkar uygulamaya meyleden simgesel ve imgesel bakış açılarında φ ve -φ birbiriyle alakasız görünse de aslında bu öğeler dairesel gerçek eksenle birbirine bağlanır (yeşil renkli), bu eksen sıfır noktası etrafında birim çember oluşturur. Bu birim çemberin üst yarısı Euler’in ünlü formülüyle katedilebilir:

e^iπ + 1 = 0 

yani:

arzu + imleyen = semptom

çünkü e^iπ = -1 arzunun imgesel gerilimini sahneler.

İmleyenin fetişçi yanı nedeniyle arzu hep kısmen inkar edilir. Bu inkarı sahnelerken -1 ve +1 sanki birbirlerini iptal edip 0’ın sözde-yansızlığına yol açmışlar gibi davranılır.

Ayrıca dikkat:

1) Yatay simgesel eksen (mavi), dikey imgesel eksen (kırmızı) ve dairesel gerçek eksen (yeşil) beraberce bir Borromeo düğümü oluştururlar. Nişan çaprazı şeklindeki bu oluşumu Lacan Seminer 22 sayfa 17’de gösterir.

2) Terimlerin yerleri Seminer 20 sayfa 90’daki üçgen şemayla uyumludur [2]: S(Ⱥ) imgesel ile simgesel arasına yerleşir, objet a ve S₁ simgesel ile gerçek arasına yerleşir, φ ve -φ gerçek ile imgesel arasına yerleşir.

Tutkular bakımından S(Ⱥ) nesnel ergimenin zemini olan sahilik sevgisini uyandırır, objet a ve S₁ nesnel ergimeyi ileri götüren suretlerin bilmezliğini uyandırır, φ ve -φ nesnel ergimeyi köstekleyen gerçeklik nefretini uyandırır. Bu öğelerin tamamı beraberce semptomatik düzlemi yani karmaşık semptom düzlemini oluşturur.

3) İki hayali fallus arasında ikili-ilişki sahneleyerek S₁ veya objet a edinilebilir:

φ² = i² = -1 = a

(-φ)² = (-i)² = i² = -1 = a

φ(-φ) = i(-i) = -i² = -(-1) = 1 = Φ = S₁

Hayali fallusun doğasını duygusal yanından (‘iyi’ mi ‘kötü’ mü olduğundan) bağımsızca düşünmek arzudaki olmayışı üretir, ‘iyi’ ve ‘kötü’ falluslar arasında ikili-ilişki kurmaksa imleyenin olumlu varlığını üretir.

Dikkat: İmleyeni üreten fetişçi inkar -(-1)’de iğdişin eksisi (-1) sanki arzunun eksisiyle (-1) iptal edilmiş gibi davranılır. Aslında bu iki eksi farklı eksenlere aittir (imgesel ve simgesel), bu iki ekseni bağlayan tek şey gerçeğin daireselliğidir.

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Fifth dit-mansion: w”, “Öznel Ergime ve Nesnel Ergime”, “Uzamsallığın Bileşimsel Zemini”

[2] Bkz “Cinsel ‘İlişki’nin Ötesi”