Öyle doğru ki!!! — Işık Barış Fidaner

Bir memde kadın adamın burcunu öğrenmek ister. Adam cevaben “Ben öyle uyduruk saçmalıklara inanmam” diyerek kadının burçlara olan ilgisini dışlar. Hemen ardından adam bir şeyin mevcudiyetinden büyülenir (astrolojik burçlarla kıyaslanacak bir şey) ve şöyle haykırır: “Öyle doğru ki!!!”

Bu memin bir versiyonunda büyüleyen mevcudiyet Lacan’ın “arzu şeması”ydı. Ben de Saussure’ün işaretini içeren bir versiyon hazırladım (üstte “ağaç” imleyeni ve altta ağaç imleneninden oluşan işaret) çünkü “sign” hem burç hem işaret demektir:

Bu memin mesajı nedir? Belli ki cinsiyetlerle ilinti kurulmuş. Adamı büyüleyen şey istisnai bir hakikat statüsü edinen Esas-İmleyendir (Badiou’nun teorisinde Varlığa müdahale eden Hakikat-Olayını anımsayalım [1]). Kadına göreyse “Sahi olmayan hiçbir şey yoktur”, o nedenle astrolojik burçlar saf saçmalık sayılıp dışlanmaz, diğer herşey gibi onlar da kısmen sahi olabilir.

Benim hazırladığım mem versiyonunda bir mesaj daha var: Adamı büyüleyen şey “sign”ın evrensel biçimidir, kadının ilgisini çekense belirli “sign” örnekleridir. Brecht’in sözünü uyarlarsak: (Lacan’ın Écrits’te “hatalı” bulduğu) Saussurecü “sign” modelinden büyülenmenin yanında fol/false “sign”larla ilgilenmek nedir ki?

İşaretin imleyenden farkını anımsayalım: İşaret bir şeyi birisine gösterir, imleyen ise özneyi bir başka imleyene temsil eder [2]. İşte bu yüzden bu memde “sign” (hem burç anlamında hem Saussurecü anlamda) aldatıcı bir ayartı rolüne bürünür: İmleyenin bir başka imleyene atıf yapması özneye zorlu ve muammalı bir ayırı/gedik açar, işaret ise büyüleyici bir mevcudiyet göstererek öznenin ayırısını/gediğini perdelemeye daha elverişlidir. Anlam atfettiği ölçüde işaret hep aldatıcıdır, mem bu konuda haklıdır.

Memin konusu “sign”lardır. Ama memin kendisi bir imleyendir. Lacan: “Her gerçek imleyen, hiçliği imleyen bir imleyendir. İmleyen hiçliği ne kadar imlerse o kadar yok edilemez olur.” (Seminer 3) Bu belirli hiçlik elbette öznedir. Bu mem de cinsel fark içinde öznenin boş yerini temsil ediyor, o nedenle yok edilemezdir.

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Sadece bedenlenmeler ve yetkilenmeler vardır”

[2] Türkiyeli Lacancıların signifier’a “gösteren” demeleri talihsizcedir. Signifier’ın doğru Türkçe çevirisi “imleyen”dir. Bkz “Signifier Neden Gösteren Değil İmleyen Olarak Çevrilmeli”