Her Öznenin Kendi Ego İnşasından Firar Planı — Işık Barış Fidaner

İdeolojik çağrı şudur [1]:

Özne Ego teyitçisi olarak rehin alınmıştır.

Bu esareti hazırlayan koşulların en yalın ifadesi şöyledir:

oluş çağırır varlığı
becoming beckoning being

Bu ifadede çağrı soldan sağa doğru geçer:

(oluş çağırır) varlığı → oluş (çağırır varlığı)
(becoming beckoning) being → becoming (beckoning being)

Çağrı soldayken varlığı yalıtan söyleyiş, sağdayken oluşu yalıtan söyleniştir [2]

söyleyiş vardır! → oluş söylenmiştir.
söyleyiş (yüklem)dir! → (gizli özne) söylenmiştir.

Varlık oluşla zıtlaştığı zaman (1) varlık çağrı öncesinde kalan yüklem olur, (2) oluş çağrı sonrasına düşen ‘gizli özne’ olur:

Varlık: Yüklem çağrıyı duyabilme isteğiyle yüklenmiştir (!).
Oluş: Gizli özne çağrıyı sarfedip saklanıvermiştir (öz ne?).

Çağrı yolda ‘kaybolan aracı’ olduğu zaman (1) söyleniş söyleyişi dışlar, dolayısıyla söylenen şeylerin (2) hem söyleyeni meçhul kalır (3) hem de söylenmiş olup olmadıkları muammalı kalır; edilgen çatının ‘sözde özne’si böyledir:

söyleyiş yokmuş… → (sözde özne) söylenmiş?

‘Gizli özne’ bağlamdaki çağrışımlara saklanır ve durduğu yerde (.) algılanmak ister; ‘sözde özne’ ise bağlamdan kopup gider ve ilerlemesini (?) sürdürür. Bağlamı boşvermenin standart yolu ‘varoldukları rivayet edilen’ kapsam şemsiyelerine sığınmaktır:

söyleyiş varmış… → (sözde özne) söylenmiştir.

Sözde öznenin dayandığı yüklem efsane statüsünde (tevatür hesaplarına bağlı) kaldığı için bir ‘varmış’ bir ‘yokmuş’ diyerek noktalama ile sorgulama (. ↔ ?) arasında gidip gelir (kah söylenebilmiş kah söylenememiş olur). Bu varlık medceziri üzerinden Ego inşa etmenin tek yolu aradaki değillemeyi teyellemeye çevirmektir. Siz farketmeseniz de bilinçdışınız ‘sizin kendi iyiliğiniz için’ bu çeviriyi yapmaktadır [3]:

oluş varlığın değilidir → oluş varlığın teyelidir

Freud’un dişil ‘kara kıtası’ işte bu muğlak/muallak geçişkenlik bölgesidir. Varlığın medceziri (bir varmış bir yokmuş) değillemeye dayanamaz ama teyellemeye dayanabilir (Fort!Da!). Efsane statüsü altında her oluş teyellediği varlıklara delalet edebilir:

oluş varlığın teyelidir → oluş varlığın delilidir

Erkek Ego inşası için teyellemeye muhtaç hissettiğinden ‘güzel kadını’ tümgüçlü (annesi) zannedebilir, oysa o esnada Ego teyitçisi olarak rehin düşen dişil öznenin ‘kadın’ olabilme ihtimalleri çeşitli ‘güzellik’lerle lanetleniyordur. Sonuçta ‘güzel’ imajlar etrafında Fallik Kadın tapıncı şekillenerek medyatik kanalizasyon sistemiyle bütünleşir [4].

Oysa yürürlükteki inkarcılık ikrar edilebilseydi
özne Ego teyitçiliğinden kurtulabilecekti.

İnkarcı ‘söyleniş söyleyişi dışlar’ işlemi ikrar edilebildiği takdirde ‘söyleniş söyleyişi dışarır’ (dışlarken içerir) şekline bürünecektir. O zaman sözde öznelerle (yani egolarla) kapsamdan kapsama sıçrayan ‘söylenen söylenir…’ biçiminden sıyrılıp açık/gizli öznelerle bağlamlara tutunabilen ‘söyleyen söyler!’ biçimine varılabilir:

söyleniş söyleyişi dışlar → söyleniş söyleyişi dışarır
söylenen söylenir… → söyleyen söyler!

Özne eğer başlangıçtaki ‘çağrı bekleyen yüklem’ine geri bağlanabilirse ünlem geri gelir ve öznenin Ego esaretini noktalar. Başlan gıçta ünlem vardır (analiz budur), arada da kararsızca çoğalarak sorgulamalar imal eden noktalayamayışlar vardır (eleştiri de budur) [5]. Akışı özetleyerek bitirelim:

vardır! söylenmiştir.
yokmuş… söylenmiş?
varmış… söylenmiştir.
söylenen söylenir…
söyleyen söyler!

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Herşey Bayan Beyan Ortada: İkileme İmleyeni Önbastırılmıştır”

[2] Bkz “Söyleniş Öznesi ve Söyleyiş Öznesi” Jacques Lacan, ayrıca bkz

[3] Bkz “Teyelli Hülya: Kulisten Çözümleme”

[4] Bkz “Nezaketten Usturupa Doğru: Fallik Kadın Dininde Mıncık Yatkınlığı Meselesi”, “Beşli Medeniyet Saçmantığı: Narenciye Serabı Hulusinatif Suratlar Taksimatında: Size Vurana Öbür Yanağınızı Dönün”

[5] Bkz “Sahici Analiz Eleştirinin Ötesindedir: Eleştiri Taslamayı Açığa Vurur, Analiz Kendini Baltalamayı Açığa Vurur”, ayrıca bkz