Meşru bat! Meşru bat! Freudcu Talep Nesneleri (Meme, Dışkı), Lacancı Arzu Nesneleri (Sesbakış, Nazarseda) ve Žižekçi Yüce Nesne (İmleyen, Sinyalgürültü) — Işık Barış Fidaner

Lacancı arzu nesneleri nelerdir? Standart cevap şöyle der: meme, dışkı, bakış, ses. Konuya daha hakim olanlar beşinci nesne ‘hiçlik veya fallus’u da listenin sonuna eklerler [1]. Şimdi bu tabloyu netleştirelim.

Meme ve dışkı Freudcu talep nesneleridir. Standart psiko-gelişimci ‘ağız evresi, kıç evresi, fallik evre, gizil evre, genital evre’ şemasının temeli bunlardır [2]. Lacan’ın kavramlarıyla dile getirirsek ‘başkasından talep edilen’ şey memeleşir (‘sen bana muhtaçsın’ havalarına girer), ‘başkasının talep ettiği’ şey dışkılaşır (‘benim sana ihtiyacım yok’ havası uyandırır) [3].

Karşılıklı taleplerin dilegeldiği telkin düzleminde özneler ‘tanımlanmış ihtiyaçlarla kapsanabilmek’ ve ‘aksi halde muhtaçlaşmak’ arasında gelgitlere garkolurlar.

Bütün olası telkinlerin dayandığı medcezirli arkaplan (bağlam) ise aktarım düzlemidir. Orada talep alışverişi yerine arzu yoğuşmaları sahnelenir [4].

Aktarım düzleminde yoğuşan arzunun maddesi nedir? Bakışlar ve seslerdir, daha özetleyici bir ifadeyle: Bakışlar ve seslerden soyutlanan imleyenlerdir.

İşte beşinci nesne (fallus/hiçlik) ‘tam da’ o aktarım düzlemine gelip yerleşen Žižekçi yüce nesnedir.

Fakat soyutlanacak bakış/ses önce nazar/seda halinde somutlaşmalıdır: Nazar bakışınızı, seda sesinizi evrenin size iade şeklidir [5].

— Nazar, kendi bakışınızın size geri yansıtıldığı görünmezlik yeridir (kör nokta).

— Seda kendi sesinizin size geri yankılandığı duyulmazlık yeridir (sağır nokta).

Lacan’ın kavramlarıyla dile getirirsek:

— Nazar ‘başkasına duyduğunuz arzu’nun size iade edilen depozitosudur.

— Seda ise bizzat ‘başkasının kendi arzusu’nun sizin aracılığınızla kendi kendisine iade edilen depozitosudur.

Sonuçta size iade edilen nazarseda:

— Ya sizin sesbakışınızı teyit ederek memeleştirir (sinyalleştirir).

— Ya da teyit etmeyerek kendisi bizzat dışkılaşır (gürültüleşir).

Gerçi siz depozitoları toplasanız da toplamasanız da imletici sinyalgürültü herkese aynı şeyi söylemektedir:

— Meşru bat! Meşru bat! [6]

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Kadim Öğeler ve Lacan”

[2] Bkz “Psychosexual Development of Videogames”

[3] Bkz “Nesneler” Jacques Lacan, “Hızlıca kurtulma: Nazarın dışkıdan hazzetmemesi, Memenin nazarı ayıplaması, Sedanın memeyi adlandırması”

[4] Bkz “Aktarım ve Telkin” Jacques Lacan

[5] Bkz “İki Kişi Bakışırken Üçüncüye Beklemek Düşer: Bakış Açısı (Görme Duyusu) ve Dinleme Açısı (Duyma Görüsü)”

[6] Bkz “Bir Mayış: Hoş ve Boş Göstereni Boşuna Gösterenle Barıştırmak”