Şirreti Evcilleştirmek: Ela gözlü Şekspirim geldi, duyan gelsin işte Şekspir! Açılın kapılar Şekspire gidelim, siyaset günleri gelip yetmeden… — Işık Barış Fidaner

Hz. İsa’nın ölüp dirildiği zaman yanına gelen Mecdelli Meryem’e ‘Lütfen dokunmayın’ deyip kendi işine baktığı rivayet edilir. Haldun Taner’in ‘Lütfen dokunmayın’ oyunu ise Baltacı Mehmet Paşa’yı Çariçe Katerina’yla ‘doya doya’ (?) seviştiren alaycı bir fantazidir [1].

Turistlerin salak ve enayi olduğunu ve tarihin de zaten uyduruk bir masal olduğunu neşeyle seyircilerine bildiren bu ‘sadece bir oyun’ akabinde (hazırladığı bu ‘yadsıma şemsiyesi’ne sığınarak) meşum über-fantaziyi sahneler [2].

Böylesi alaycı çerçevelere rastladığınız her seferinde Freud’un ünlü sözü aklınıza gelsin: ‘Rüyamdaki kadın annem değil diyorsa demek ki kesinlikle annesidir.’ Bunun dümdüz çevirisi şöyledir: ‘Asla öyle bir şey olmaz’ diyorsa demek ki öyle bir şey ‘hayli hayli olur.’ [3]

Yadsıma şemsiyesine sığınan alaycı çerçevede bir şeylere dokunmamak fantazi bozulmasın diyedir, ekrana mesafe koymak onu seyretmek içindir, her alay bir cıvıtmaya bahanedir, şu veya bu goygoya mazerettir. İronide ise dokunmamak fantastik yankıları daha iyi duyabilmek içindir. ‘Tutma beni, işim var! Noli me tangere!’ diyen İsa kulağını dört açabilmek için dünyeviyattan geri çekilmiştir [4].

Tek gözle uyuyunca tehlike sesleri daha iyi işitilir. Dalgınlaşmak sayesinde keskinleşir kulak, dalgınlığa rağmen değil. Bilinç, ayıklık, susturucudur, sağırlaştırıcıdır, ister dokunmatik olsun ister seyretmatik olsun. Sadece uyuduğunuz (veya daldığınız) zaman gerçek dünya duyulur, rüyalarda! [5]

İşte Žižek bu yüzden ‘Esas fantazi günlük hayattır!’ dedi. Geceleyin basan fantastik yankılardan kaçabilmek için gündüzleyin fantastik yansılar üst üste yığılır, ekranlara, aynalara, sahnelere… İşte Angelus Novus’un bakakaldığı ‘arşa uzanan enkaz’ öncelikle o medyatik horozlar çöplüğüdür [6].

İzlediğim oyuna dair şu kadarını söyleyeyim: Alaycı ve ironik çerçeveler iç içe geçtiğinden ‘Ela gözlü Şekspirim geldi, duyan gelsin işte Şekspir!’ ile ‘Açılın kapılar Şekspire gidelim, siyaset günleri gelip yetmeden…’ arasında dalgalanan bir eser sahnelendi ve sahnelenmeye devam edecek… [7]

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Nasıralı Meryem ve Mecdelli Meryem: Nasıloralı Mücelladonna’dan Nahsıralayan Mücellat’a”, “Lütfen Dokunmayın” Xeldun Taner

[2] Bkz “Düz Efsane vs. Efsane Efsanesi”

[3] Bkz “Stalker: Her Meyve Kendi Sapına Dönmeyi Arzular”; ‘Hayli probabıl’ da ‘Herıld yani’ benzeri bir kalıp olabilir. Highly Pro-Babil bütün yadsımaların Freudcu tekdile tercümesidir; Hayli Puro-Babıl bebeğin annesine babıldamasından ibarettir (bazen puro sadece purodur: son kerte ağız dürtüsüdür). Bkz “İcazetin Yani’si Yavan Olur: Herıld Yani (Olsun Muştu!) ve Yani Herhalde (Olsunmuştu…)”, “Özne analizde olsa olsa menüsünü düzenleyebilir” Jacques Lacan

[4] Bkz “İstihzamane: Alay ve İroni” Slavoj Žižek, “Lüks Lambasının Basınçlı Gaz Tüpü ve İdare Lambasının İspirto Haznesi”, “Fleabag: Şakacıktan Ölmüşlük Etrafında Sahnelenen Toplu İğdiş Mizanseni”, “(S)övgürültü, Sürgürültü, Özgürültü, Döngürültü”

[5] Bkz “Deli Dumrul, Kuzgun Tanrı ve Aylanu: Ayık ve Bayık”, “Hermetik Deri”, “Düşünmenin Bilişsel Bedeli: Efkarlı/Fikirli, Esrimiş/Bayılmış, Zom/Vamp, Baygın/Bayık, Yorulmuş/Yorumlanmış, Bitkin/Bitişkin”

[6] Bkz “Slavoj Žižek: Sapkın Kılavuz Sinema”, “Angelus Novus” Walter Benjamin, Slavoj Žižek, “Angelus Novus Maraş’ta” ~ Walter Benjamin

[7] Bkz “Mıncıkfest: Hadi hojam hep beraber” ~ Tolga Çandar, “Peer Review: İmpakt Faktör Hep Beraber” ~ Tolga Çandar, “Varış: Hatay’dan Can Çıkar Huy Çıkmaz” ~ Tolga Çandar