Lacan’da Temel Mecaz — Işık Barış Fidaner

Pederane mecaz Lacan’ın kurduğu matemli denklemlerin başında gelir [1]:

Bu yazıda pederane kanatlara hacet bırakmayan temel mecazı kuruyoruz:

Şemada toplam altı matem görüyorsunuz. Temel mecaz haricindeki beş matem (özgül unsur, nesne, iğdiş, orantı, fetiş) Lacan’dan alınmıştır [2]. Onları bitiştirerek elde edilen temel mecaz ise pederane mecaza hacet bırakmayan gerçeklik ilkesidir.

Özgül unsur (einziger Zug, unary trait, single stroke) semptomatik birimdir, modeli Dora’nın öksürüğüdür [3]. Pandora’nın kutusu gibi paketleyip Dora’nın kutusuna saklayabileceğiniz herşey özgül unsur olabilir. Yeter ki kutuyu açıp Schrödinger’in kedisini mefta etmeyin. Tekir ‘kutulu’ kaldığı sürece ‘kut ulu’ kalır, kaplana özgü ‘dehşet simetri’sini muhafaza eder, geçerli bir yüceltim sahası oluşturur [4]. Orantı matemi 1/a‘da çizginin altına saklanan küçük a nesnesi işte böyledir.

Fetiş matemi a/-φ’de obje meydandadır ama bedel olarak bir perdeye indirgenmiştir: Fetiş namevcudiyetin putudur; nesne iğdiş korkusunu örter [5]. Kapalı kutu kaygılandırır, açılan kutu ise korkutur: Açtırma kutuyu söyletme kediyi! Kutudan dışarı uğrayan tekir önceki orantısını kaybederek miyavlamaya veya tıslamaya veya aoouuulamaya başlar, fetiş nesnesi tatminsizlik performansıyla ayakta tutulur [6].

Normal şartlar altında (NŞA) orantı ve fetiş birbirlerini dışlar, orantı matemi eril obsesyonel yalıtmacılığa uygundur, fetiş matemi ise kadınsı histerik tatminsizlik performansına uygundur. Bu matemlerin mantıksal uyuşmazlığı nedeniyle NŞA erkek-kadın birbirlerini bambaşka karakterler sanıp aşık filan olurlar. Oysa iki matemi tek denklemde bitiştirmek de mümkündür, işte temel mecaz da budur.

Temel mecazda fetiş nesnesinin aracılığı iptal edilir ve doğrudan doğruya iğdiş kaygısı kutuya kapatılır. Temel mecaz her iki cinsiyet için çekilmezdir; erkekte orantılama zorlantısı, kadında fetişleme zorlantısı uyandırır:
1) Erkek kutuyu boşaltıp içine ‘doğru düzgün’ bir nesne koymak ister.
2) Kadın ise kutuyu kıskanır, bizzat kendisi iğdiş kaygısı uyandırmak ister.
İkisi birden pederane kanatları çağırırlar, temel mecazla barışamadıkları için.

Temel mecaz, Evrene dair örgütlenimsel bakış açısındaki birliğin embriyosu ve prototipidir. (Alexander Bogdanov, Tektoloji)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Lacan’s chain rule of metaphor”

[2] Fetiş matemi konusunda Žižek’in Düşlemler Salgını kitabına bakınız (s. 58). Orantı matemi konusunda Lacan’ın 16’ncı seminerine bakınız (Gallagher çevirisi, s. 120).

[3] Bkz “Tek-yüzlü Bozuk Para Özgül Unsurdur”

[4] Bkz “Zuhal: Bir tanecik ışıg zavallı bencağıza zor yetişirken başkaları tabikide güme gider”, “Kaplan” William Blake

[5] Bkz “Perde namevcudiyetin putudur” Jacques Lacan

[6] Bkz “Sen siz olmaz! Sen siz olmaz!”, “Doğa ve Fikir: Üçgen ve Daire”, “Ezinemem” Asiye Şaşmaz