Kendime Getirdiğim Dünya — Işık Barış Fidaner

Çok basit bir amacım olsun:

A noktasından B noktasına ulaşmak istiyorum.

İzafiyet gereği aynı ulaşım olayına Ben veya Dünya açısından bakabilirim:

Ben A’dan B’ye ulaşmış olabilirim veya Dünya B’den A’ya ulaşmış olabilir.

Sanki iki bağımsız ihtimal varmış gibi ‘X olabilir veya Y olabilir’ diye yazdım. Fakat bunlar aynı olaya bakış açılarıdır, yani ‘X olurken Y olur’ da denebilir:

Ben A’dan B’ye ulaşırken Dünya da B’den A’ya ulaşır.

Fiziki yerdeğiştirmelerin gizlediği özellik A ve B arasındaki kimyasal farktır:

A: Çıkış noktasında aracımın benzin deposu dolu.
B: Varış noktasında aracımın benzin deposu dolu değil.

Yani demin söylediğimiz fiziki izafiyetin yanısıra kimyasal izafiyet de vardır:

Fiziki izafiyet: Ben öteye gitmiş olabilirim veya Dünya beri gelmiş olabilir.
Kimyasal izafiyet: Benzin kullanılmış olabilir veya CO₂ salınmış olabilir.

Veya aynı bilgileri eşzamanlı olarak formülleştirirsek:

Fiziki izafiyet: Ben öteye giderken Dünya beri gelir.
Kimyasal izafiyet: Benzin kullanılırken CO₂ salınır.

Temel fark şudur: Fiziki izafiyet uzamsaldır, kimyasal izafiyet ise bileşimseldir. Ve amaç ‘ulaşabilmek’ olunca fiziki uzamlar kimyasal bileşimleri perdeler. Sonuçta kendime getirmeyi becerdiğim Dünya’nın iklimi çökmüş olacaktır.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

“Dört boyutlu bakmıyorsun Marty!” (Doctor Brown)