Toplumsal yararların müzakeresi eskiden anlaşılma beklentisiyle konuşarak halledilirdi. Herkesin muhatapları karşısında olabildiğince anlaşılır olma yükümlülüğü vardı ve kendini okunaklı kıldığı sürece işitileceğine güvenebiliyordu. İnsanlar bu amaçla bilgi inşası yapar ve çevreye sunarlardı.
Zamanla ve şiddetli medyatik seçilimin etkisiyle bu yükümlülük karşılıksız bir hale geldi: Günümüzün medyatik kanalizasyonunda kendinizi anlaşılır kılmak istiyorsanız Ego inşa etmeniz (maymunlaşmanız) gerekiyor. Bunu göze alsanız dahi sonuçta işitilmiş değil sadece seyredilmiş oluyorsunuz.
İşte bu şartlarda seyredilme isteği yerine işitilme umuduna tutunan ruhsal parçalarımız hem hiçbir toplumsal karşılığı kalmayan izah yükümlülüğünü terk etti hem de anlaşılma beklentisinden geri çekildi.
Anlaşılarak işitilme devri kapanmıştı, işitilerek anlaşılma devrine geçilecekti. Ne demek bu? Pratik gelişmelere bakalım:
1) Mesajlarda ikaz tonu giderek yükseldi çünkü saf işitilme talebi ikaz şekline bürünür, ‘önce kulak ver, sonra ne dediğimi anlarsın’ demektir.
2) Geçerli ve geçersiz ikazları ayırt edebilmek için mantıklı ve mantıksız birçok süzgeç oluştu, bu amaca yönelik yaftalar ceplere dolduruldu.
3) Hem ikaz tonunda konuşma ısrarı hem de geçersiz ikazları yoksayma alışkanlığı genel olarak Üstbenleşme ve Üstbizleşmeyi kışkırttı, neredeyse bütün özneler yanına yaklaşılamaz bir hal aldı.
4) Çoğunluk izah yükümlülüğünü terk edemeyip başkalarının üzerine yıktı ve bu kaymalar üzerinden izah hiyerarşileri oluştu (bir yerde kimin kime ‘Hayırdır / Hayrola’ dediğine dikkat edin).
5) X-Twitter’ın hem mimarisi hem de dürtüsel ekonomisi bu ikazlaşma mekaniğine çok uygundur. Orada önce kulak vermeden edemediğiniz ikazları seçersiniz, sonra da onları süzmeyi kolaylaştıracak yaftaları hazırlarsınız. Elon Musk’ın elinizin altına koyduğu Takip ve Engel düğmeleri bunlara tekabül eder.
Bu dönüşümün en genel sonucu bilgi inşası geliştirme koşullarının ortadan kalkmasıdır çünkü günümüzün medyatik kanalizasyon sisteminde öznelerden yayılan ikazlar bilgiye dönüşemeden süzülüp dağılmaktadır. Buna karşılık her özne kendi ikazını kah öznel duygular yükleyerek, kah başkalarının acılarına bulayarak, kah halkların kanını bulaştırarak vb. gerçek kılmaya çalışıyor. Bu eleştirel içerik üretimleri boşa düştükçe ikazın biçimine odaklanan analitik süzgeçler çoğalacaktır, yaftalama yarışı ancak o zaman bitebilir.
Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner
Geri bildirim: Zeki Bilge Demirceylan — derleme | YERSİZ ŞEYLER
Geri bildirim: Nesnel dalga — derleme | YERSİZ ŞEYLER