Z Kuşağı ve Yapay Zeka İkilemi: Türkiye ve Avusturya’da Bir Yetişkinliğe Geçiş Krizi

⚠️⏳🚪 GEÇİŞ KRİZİ ⚠️⏳🚪

Yapay zekâ ve geç kapitalizm çağında, Z Kuşağı eşi benzeri görülmemiş bir kimlik ve geçiş kriziyle karşı karşıya. “Yapay Zekâ ve Türkiye ile Avusturya’da Z Kuşağının İnisiyasyon Krizi: Žižekçi-Freudyen Bir Analiz” başlıklı yeni bir rapor, yapay zekânın yükselişinin geleneksel yetişkinliğe geçiş yollarını nasıl altüst ettiğini inceliyor ve krizi Freud, Lacan ve Žižek’in psikanalitik yaklaşımlarıyla çerçeveliyor.

İş ve Kimliğin Bozulması

Yapay zekâ, gençlerin deneyim kazanması ve kimlik oluşturması için bir zamanlar hayati olan rutin ve giriş düzeyindeki işleri devralırken, Z Kuşağı kendini ekonomik olarak dışlanmış ve sosyal olarak kopuk bir halde buluyor. Hem Türkiye’de hem de Avusturya’da, gençler istikrarlı istihdam bulmakta zorlanıyor; çoğu zaman kısa vadeli sözleşmeler, geçici işler ya da işsizlik arasında gidip geliyorlar. Yaratıcı ve entelektüel giriş seviyesi roller de ortadan kalkıyor; çünkü artık yapay zekâ, daha önce genç çalışanların üstlendiği raporları, grafik işleri ve hatta kodlamayı üretebiliyor.

Bu teknolojik yerinden etme, yükselen ekonomik eşitsizlikle aynı zamana denk geliyor. Servet, giderek daha fazla yapay zekâ destekli şirketlerin elinde toplanırken, gençler yukarı doğru hareket etme fırsatlarının duraksadığı bir ortamla karşılaşıyor. Türkiye’de genç işsizliği yüksek seviyesini koruyor ve birçok eğitimli genç yurtdışına göç etmeyi tercih ediyor. Avusturya’nın daha güçlü sosyal güvenlik ağı etkileri hafifletse de, orada da gençler artan kaygı, tükenmişlik ve hayal kırıklığı bildiriyor.

Psikososyal Bir Çöküş

Lacancı teoriye dayanan rapor, yapay zekânın “sembolik düzeni kolonileştirdiğini” — yani dil, kültür ve kimlik alanını — öne sürüyor; bu durum gençlerin bir zamanlar anlam ve aidiyet bulduğu mekânları boşaltıyor. Toplumda anlamlı işler veya roller olmadığında, Z Kuşağı enerjisini üretken ve yaratıcı biçimlere dönüştürme olanağını yitiriyor. Bunun yerine tükenmişlik, ilgisizlik ve raporun “geleceksizlik” olarak adlandırdığı bir durum yaşıyorlar.

Psikolojik etkiler endişe verici düzeyde. Z Kuşağı, önceki nesillere kıyasla daha yüksek depresyon ve kaygı oranları bildiriyor. Pek çoğu, evden ayrılma, evlenme veya aile kurma gibi geleneksel dönüm noktalarını erteliyor. Her iki ülkede de gençlerin çoğunluğu yabancılaşma hissini dile getiriyor; birçok kişi, geleceğinin kasvetli veya ulaşılamaz olduğuna inanıyor.

Krizden Fırsata: Toplumsal Sözleşmeyi Yeniden Düşünmek

Kötümser tabloya rağmen, rapor değişim için bir fırsat görüyor. Yapay zekâ çağında gençlik krizini ele almak ve yaşam amacını geri kazandırmak için toplumsal sözleşmenin radikal biçimde yeniden düşünülmesini öneriyor. Bu öneriler şunları içeriyor:

Eğitimin yeniden tasarlanması, yaratıcılık, etik ve empati gibi benzersiz insanî kapasiteleri vurgulamak.
Evrensel temel gelir, iş garantileri ve daha kısa çalışma haftaları gibi politikaların uygulanması yoluyla ekonomik güvenliğin sağlanması.
Topluluk altyapısına yatırım yapılması, gençlerin işbirliği yapabileceği, üretebileceği ve tanınabileceği alanların inşası.
Z Kuşağı’nın yapay zekâ yönetişimine ve kamusal karar alma süreçlerine dâhil edilmesi, böylece dünyalarını dönüştüren teknolojileri kendilerinin şekillendirmesi.

Temel fikir şu: Yapay zekâ insanî anlamın yerini almamalı, tersine vazgeçilmez biçimde insanî olanı görünür kılmalı. Yapay zekâyı bir “yapısal yokluk” — insan yaratıcılığı ve özenin değerini açığa çıkaran bir boşluk — olarak ele alarak, toplum süblimasyon ve sembolik yetişkinlik alanlarını yeniden kazanabilir.

Bir Eylem Çağrısı

Rapor, bu krizin görmezden gelinmesinin, bir kuşağın ilgisizliğe, ruh sağlığı sorunlarına ve toplumsal geri çekilmeye terk edilmesi riskini doğurduğu uyarısında bulunuyor. Ancak harekete geçilirse, Z Kuşağı toplumsal, kültürel ve çevresel yenilenmenin itici gücü olabilir. Mesaj net: Yapay zekâ devrimine, gençleri kenara itmeyen, ortak geleceğimizin merkezine yerleştiren bir insanî devrim eşlik etmelidir.