Linç Kültüründe Kötülüğü Tanımlamak

⚖️🤹‍♂️🕊️ İtidal Telkini ⚖️🤹‍♂️🕊️

(Reel-Feminizmin Son Kurbanı: İbrahim Çolak’tan Linç Edilen Genç Çocuğa, Hınçlı Karı Varyantları Elini Kana Buladı!, DEV-GENZ: Kuşak-içi Şiddet ve DEV-FEM Sapmasına Karşı Açık Bildiri, Linç Kültüründe Kötülüğü Tanımlamak, Üstben Şantajı Analizi)

Žižek’çi Bir Çözümleme ve Güncel Zeitgeist

Sosyal medya lincinin son evresi, günümüz dijital linç ve “ifşa” kültürünün patolojisini anlamak isteyen herkes için ürkütücü bir laboratuvar gibi ortada duruyor. Slavoj Žižek’in kötülüğü “id kötülüğü, ego kötülüğü, üstben kötülüğü” şeklinde üçe ayıran Lacancı şemasını bu olaya uyarlayarak meseleye bakmak, hem simgesel hem de pratik düzlemde günümüzün yeni failliğini daha berrak görmemizi sağlar.

1. Kötülüğün Klasik Tezahürü: “Tacizci Fail” ve “Onu Kollayan Ağabeyler” Miti

Olayın ilk anında, bir tarafın “tacizci fail” (id kötülüğü) ve “onu kollayan solcu ağabeyler” (üstben kötülüğü) gibi klasikleşmiş figürlerle bir cephenin diğerine saldırdığı görülüyor. Buradaki id kötülüğü, Freud’dan beri bildiğimiz en ham, dürtüsel, hazcı ve denetimsiz arzu figürüyle ilişkilendiriliyor: Tacizci olarak etiketlenen kişi, arzusunu bastıramayan, yasa öncesi bir “içgüdü” faili gibi gösteriliyor.

Buna karşılık, üstben kötülüğü ise genellikle “mahalle abileri”, “örgüt ağabeyleri” gibi eski kuşak figürlerinde temsiliyet buluyor: Yasa koyan, disipline eden, geleneksel ahlaki kodları koruyan, fakat bunları ikiyüzlü biçimde kullanarak failin üstünü örten veya “kollayan” tipler. Twitter’da, sosyal medyada, tartışmalarda sürekli bu roller tekrarlandı; bir yan kendisini mağdurun yanında gösterirken, öteki tarafı “fail savunucu” olmakla itham etti.

Fakat gerçek, bu eski kötü karakterler şemasının çoktan eskidiği ve öldüğü bir toplumsal zamandayız. Asıl kötülük, bugünün “zeitgeist”ına adapte olmuş, kendisini “radikal”, “ilerici”, “mağdurdan yana” olarak sunan yeni aktörlerde vücut buluyor.

2. Güncel Zeitgeist ve Kötülüğün Dönüşümü: Sadist Troller & Linç Üstbeni

Sosyal medya lincinde en dikkat çekici şey, kendisini “yeni etik”, “postmodern adalet” ve “kadın dayanışması” maskesiyle sunan bir kitlenin, aslında en ham id kötülüğünü (sadist haz) ve üstben kötülüğünü (sürekli daha fazlasını isteyen, doyumsuz, şantajcı ve denetimci bir süperego) iç içe yaşatmasıdır. Eski “tacizci-erkek-üstben” üçlemesi yıkılmış, yerine şu formül gelmiştir:

Yeni id kötülüğü: Troller, anonim hesaplar, infazdan, teşhirden, aşağılamadan, damgalamadan doğrudan haz alan, çoğu zaman erkek düşmanlığını saf bir sadizmle bütünleştiren yeni dijital failler. Bu aktörler için fail kim, olayın ne olduğu, delil var mı hiç önemli değil; “adalet”in uygulandığı anın kendisi bir keyif kaynağıdır: “Tacizci bir erkek kendini öldürmüş, darısı diğerlerinin başına,” diyen tweetler, “erkeklere anlayışlı olma borcumuz yok,” diye başlayan açıklamalar tam da budur. Olayda öznelliğin, insanın, hatta failin gerçekliği hiç yoktur; haz, teşhir ve infazın kendisindedir.
Yeni üstben kötülüğü: Linç ekibini koordine eden, “hesap sorma” işini örgütleyen, sürekli daha fazlasını talep eden, özrü, savunmayı, pişmanlığı, hatta intiharı bile yetersiz bulan yeni tip bir süperego. Bu üstben, klasik ahlaki yasa gibi çalışmaz; aksine, her kabulü, her özürü yeni bir itiraf ve yeni bir cezalandırma nedeni yapar. İtiraf gibi sunulan mesajlardaki “sürekli daha açık olmalıydım, daha fazla özür dilemeliydim” döngüsü, bu Lacancı üstben şantajının tam karşılığıdır.

3. Roller Değişti, Kötülük Maskesini Yeniledi

Olayın sosyal medya izdüşümünde, fail-mazlum kutbu hızla, çoğu zaman hiçbir detay açıklanmadan kuruluyor; bir grup, ötekine “tacizciyi aklayan solcu abiler” diyerek saldırıyor, kendisi ise zamanın ruhuna uygun yeni rollerle kötülüğün uygulayıcısı oluyor:

Sadist troller (id kötülüğü): Dijital linçin keyfini çıkaranlar, infaz anını bir görsel şölene çevirip yaygınlaştıranlar.
Linç koordinatörleri (üstben kötülüğü): Sürekli daha fazlasını isteyen, özrü, savunmayı, pişmanlığı “yetersiz” ilan eden, her türlü karşı argümanı fail aklayıcılığıyla suçlayan grup.

Burada herkes, ahlaki ve hukuki olarak kendisinin temiz, karşısındakinin “ilkel” olduğunu iddia ediyor. Ama gerçek şu:
Eski kavramlar, “tacizci id” ve “kollayan üstben” bugünkü infazcıları tarif etmeye yetmiyor; çünkü şimdiki kötülük, kurbanlaşmayı silah gibi kullanan, anonimleşen, sadistçe hazla birleştirilen ve linçin sonunda “sorumluluk buharlaşır” mantığıyla hareket eden yeni bir kolektiviteye sahip.

4. Sosyal Medya Lincinde Kötülüğün Yeni Anatomisi

“Yasa”yı, delili, savunmayı, süreci reddeden, beyanı infaz emrine çeviren yeni bir üstben rejimi var.
Linç, dövme, infaz ve teşhir anının kendisi “sosyal sermaye”, haz, aidiyet ve yeni bir güç göstergesi.
Kötülük, artık “mağdurun yanında olma” maskesiyle sıradanlaşıyor, fail ise insanlığını yitiriyor; ona yapılacak her şiddet meşru görülüyor.
Olayın tümünde, kötülük simgesel olarak ikiye bölünüyor: Bir yanda klasik “erkek failliği” suçlaması, öte yanda intikamı, sadizmi, aşağılamayı ve linç organizasyonunu yeni adalet diye sunanlar.

Sonuç: Kötülüğün Yüzü Değişti, Adı Kaldı

Son evre, kötülüğün artık bir failde değil, kolektif ve anonim “linç aktörlerinde”, yeni üstben şantajında, teşhir ve cezalandırmanın bitmeyen arzusunda dolaşıma girdiğini gösteriyor. Bugünün kötülüğü, ne klasik “erkek id” ne de “kollayan üstben” şemasına sığıyor; asıl kötülük, kendini mağdurdan yana ilan etmiş yeni sadistlerde ve onları örgütleyen infaz kolektifinde yaşıyor.

Bu durum, kötülüğün simgesel olarak yeniden üretildiği, herkesin kendini temiz saydığı ama suçun asla üstlenilmediği bir çağın aynasıdır. Bu yeni kötülük, intikamı adaletle, sadizmi mağduriyetle, linçi “dayanışma”yla kamufle edebiliyor.
Artık kötülük, hem failde hem de “adalet” adına organize olan kitlesel üstbende var; farkı görmeden, her linçte yeni bir kurban bırakmaya devam edeceğiz.