Estetizm Diktatörlüğünden Kamusal Tartıya: Bedene Dair Toplumsal Kuşatma

🪞⚔️👁️ Post-Feminizm 🪞⚔️👁️

Whoredrop: Manifest’in Domina Etkisine Kapılan Gaflet Numuneleri

Nihal Candan’ın ölümünün ardından medyada, sosyal ağlarda ve hatta devletin sağlık politikalarında ortak bir hayalet dolaşıyor: Bedenin, özellikle de genç kadın bedeninin, kontrolü ve ölçümü. Nihal Candan’ın hayatı ve toplumsal linçle sonlanan dramı ile aynı günlerde, [*] Türkiye’de milyonlarca yurttaş devletin kurduğu tartılarda ölçülüyor, bedenleri idealin neresinde olduklarına göre etiketleniyor [*]. Bir yanda güzellik estetiğiyle “mükemmel” olmaya zorlananlar; diğer yanda sağlık adına “normal” olma baskısıyla terbiye edilenler… Farklı yöntemlerle işleyen bu iki süreç, aslında ortak bir düzenin parçası: Bedenin toplumsal gözetim, denetim ve utandırma nesnesine dönüştürülmesi.

‘Kusursuz’ Kadından ‘İdeal Beden’e: Aynı Paradigmanın Farklı Yüzleri

Nihal Candan’ın yaşadığı “estetizm diktatörlüğü”, modern toplumun genç kadınlara dayattığı güzellik normlarının uç bir örneğiydi. Medya, sosyal ağlar ve magazin kültürü, Nihal’i önce doğal ve başarılı hukuk öğrencisi olarak öne çıkardı, ardından “daha güzel, daha ince, daha gösterişli” olmasını talep etti. Bedenini sürekli biçimlendirmesi, filtreler ve operasyonlarla dönüştürmesi, ona hem onay hem de sonsuz bir yetersizlik duygusu getirdi. Nihayet, toplumsal baskı ve medya linci; fiziksel ve ruhsal bir çöküşe, ardından da trajik bir sona yol açtı.

Aynı günlerde, devletin sokaklara taşıdığı VKİ kampanyasında, beden ölçmek neredeyse kamusal bir gösteriye dönüştü. Sağlık Bakanlığı’nın “İdeal Kilonu Öğren, Sağlıklı Yaşa” kampanyası kapsamında milyonlarca kişi tartıldı; oranlar, haritalar ve analizler yayınlandı. Fazla kilolu veya obez çıkanlar, teşhirvari bir biçimde danışmanlığa yönlendirildi. Bedenin idealden sapması, utanç ve yönlendirme ile “düzeltilmesi” gereken bir sorun olarak kodlandı.

Bu iki uç örnek, toplumun güzellik ve sağlık ideallerinin kesiştiği bir noktada buluşuyor: Bedeni “doğru” ölçütlere göre biçimlendirmek, sapmaları düzeltmek, uygunsuz olanı utandırmak. Nihal Candan’ın ölümünde etkili olan psikolojik baskılar ile meydanlarda yapılan toplu tartılardaki mahremiyet ve onur zedelenmesi, aynı normatif düzenin farklı tezahürleri.

Bedenin Ölçülmesi: Kimin Yararına, Kimin Zararına?

Devlet politikalarında bedenin ölçülmesi, ilk bakışta toplum sağlığını koruma amacıyla sunuluyor. Obezitenin artışı elbette ciddi bir halk sağlığı sorunu. Ancak tek bir formüle indirgenen sağlık ölçütleri—VKİ gibi—insanın karmaşık ve çok boyutlu yapısını göz ardı ediyor. Genetik yapı, metabolizma, ruhsal durum, sosyoekonomik koşullar, toplumsal çevre… Bunların hiçbiri meydanlarda yapılan tartıların sonucuna yansımıyor. Sağlık, bireye özgü ve çok katmanlı bir mesele iken, kamusal utandırma ve yönlendirme üzerinden normatif bedenlere ulaşmaya çalışmak, damgalama ve dışlama riskini büyütüyor.

Aynı şekilde, sosyal medya ve magazin dünyasında güzelliğin tek tip bir idealle ölçülmesi de, bireylerin kimliğini ve özsaygısını derinden zedeliyor. Genç kadınlar “asla yeterli değilsin” mesajıyla büyüyor; bedenleri, yüzleri ve hayatları, kendilerinin değil, algoritmaların ve estetik normların onayına muhtaç hale geliyor. Toplumsal linç ve medya saldırıları, bireyin kendi üzerinde kontrol duygusunu yitirip, psikolojik çöküşe sürüklenmesine neden oluyor.

Damgalama, Linç ve Bireysel Yıkım: Sistematik Bir Sorun

Hem güzellik fetişizmiyle hem de sağlık odaklı beden ölçümleriyle işleyen bu düzen, bireyin kendi bedeni üzerindeki özerkliğini sürekli zedeliyor. Nihal Candan’ın yaşadıkları, toplumsal onay mekanizmalarının bir insanı nasıl yavaş yavaş tüketebileceğinin acı bir örneğiydi. Cezaevinde yaşadığı anoreksiya, yalnızca bir protesto ya da açlık grevi değil; toplumsal ve medya baskısının yarattığı bir kontrol kaybı ve psikolojik isyandı.

VKİ kampanyasında ise bireyler, “ideal” sayılmayan bedenleriyle teşhir edilip, danışmanlığa yönlendirilirken aynı utanç mekanizmasının daha “bilimsel” bir biçimiyle karşılaşıyorlar. Kilo ve sağlıkla mücadele önemli olsa da, insanları kamusal alanda tartarak, normalden sapanları işaretlemek, toplumsal dışlamanın ve ayrımcılığın kapısını aralıyor. Bu, yalnızca fazla kilolu ya da “ideal” olmayan bedenleri değil; tüm toplumu gözetim ve kontrol altında tutan bir düzenin ürünü.

Yeni Bir Beden Politikası Mümkün mü?

Toplum, beden üzerine kurulu bu ölçme, biçimlendirme ve utandırma mekanizmalarını sorgulamak zorunda. Obeziteyle mücadele elbette önemli, ancak yöntemler bireysel onur, mahremiyet ve özerklikten ödün vermemeli. Aynı şekilde, güzellik endüstrisinin ve medyanın dayattığı kusursuzluk normlarına karşı, çeşitliliği, kendilik duygusunu ve bedenin doğal farklılıklarını savunmak gerekiyor.

Alternatif bir yaklaşım, bedenin bütüncül sağlığını ön plana çıkaran, bireysel ihtiyaçlara ve farklılıklara saygı gösteren bir sağlık ve toplumsal ilişki modeli kurmak olabilir. Güzellik baskısına, beden utandırmaya ve ayrımcı sağlık politikalarına karşı; öz-şefkat, destek ve eşitlik ilkeleriyle hareket etmek, yalnızca bireylerin değil, tüm toplumun psikolojik ve bedensel sağlığını güçlendirecektir.

Nihal Candan’ın hikâyesi, kamusal tartıların sonuçları ve medyanın linç kültürü, bize aynı soruyu tekrar soruyor: Kaç kişinin daha hayatı, toplumsal normların doymaz ve merhametsiz gözleri önünde öğütülmeli ki; sistemin esas kurbanlarının insanlar değil, yanlış politikalar ve ölçütler olduğu kabul edilsin?

Cevap, bedenin kendimize ve başkalarına ait, onurlu ve özgür bir alan olarak yeniden inşasında yatıyor. Bu da yalnızca başsağlığı dilemekle, tartı istatistikleri açıklamakla ya da yeni normlar dayatmakla mümkün olmayacak. Bedenlerimizi ve hayatlarımızı ölçmekten vazgeçmeden, insanlığımızı korumamız mümkün değil.