M’error Phase: Hypocritique’e Karşı Normalhyper İtirafı

🌀⚔️💫 IPA/FLŽ 🌀⚔️💫

Eğer hayvan olsaydık, basit bir çıkarma yeterli olurdu: yemeyi kaldır, içgüdü biçimini bulur. Biyologlar uzun zamandır abartılmış ipuçlarının sabit örüntüleri nasıl ele geçirdiğini, vekil gagadaki daha parlak bir noktanın civcivi ebeveynden daha çok nasıl çektiğini, aşırı büyük bir şeklin bir böceği eşinden nasıl uzaklaştırdığını gösterdi. Bu, sıkı anlamıyla süpernormalliktir: sahte olan, taklit ettiği ipucunu geride bırakır. Çağdaş medya ortamı bu yapıyı endüstriyel bir hassasiyetle tekrarlar, fakat insanda raydan çıkış duyulara ulaşmadan önce idealleştirmeden geçer. İmge yalnızca cezbetmez; takvimler. Hız, duruş ve kanıt hakkında bir talep kurar ve sonra bizi yansıttığı şablona göre yargılar. Endüstriyel bir ayna-evresini adlandıran ve nizami işaretlerin özellikleri abartıp zamanı sıkıştıran ayartılar tarafından nasıl yerinden edildiğini anlatan ikiz yazılarda geliştirilen menteşe budur (🔗, 🔗). Bu çerçevede, algıdan kaçınma bir çare değildir; çok iyi bildiği hâlde yine de uyan o tanıdık tavır olan inkâra dönüşür. Gözlerimizi kaçırırız, ama çizelge yürür. Edimliliği geri getiren, perhiz değil simgeleştirmedir; aşırıyı bir yazgı değil, bir aygıt gibi görünecek şekilde bağlamanın bir yolu. Mekanizma görünür kılındığında büyü incelir; buyruk, kendi müstehcenliğini sesleyecek denli zorlandığında hâlesi iğnelenebilir; iyi bir saçmalığın ironisine doğru açıdan gülündüğünde mesafe bir omuz silkişi olarak değil, bir disiplin olarak geri girer.

Brecht’in tam yerinde kullandığı anlamıyla yabancılaştırma, o bağın ilk işlemcisidir. Bir hava ve bir azarlama değildir; algı için bir sahne tekniğidir. Sahnede kesinti olur ki taşıyıcıları görünür olsun: pankart girer, ışıklar değişir, dikiş gösterilir. Çağdaş bir akışta bu, provenansın ve temponun sahneye çıkması demektir: montajların montaj olarak adlandırılması, sentezin sentez olarak çağrılması, sonsuz şimdiye eriyip gitmek yerine biten diziler. Žižek’çi tonda aşırı özdeşleşme, ikinci işlemcidir ve aynı kesime karşı yönden yaklaşır. Geri çekilmek yerine, kod budalalık noktasına kadar harfiyen tutulur, buyruk, saklı artığını işitilebilir kılana dek sıkıştırılır ve o aşırı harfiyenlik içinde nezih anlatının örtmek için tasarlandığı şey ifşa edilir. Bu işlemcilerin hiçbiri bir tutum değildir; ikisi de imgeleri silsileye iade eden yordamlar. Dile yeniden öne geçme şansı verirler: ışıltıdan önce beyan, hâleden önce kanıt, yükseltmeden önce tanıklık. Önceki metinler buna nizami işaretlerin yeniden tesisi der: yargının algıyı bağlamasına yardım eden asgari, mütenasip, tempolu unsurlar; tersi değil (🔗).

Žižek, bu iş çalıştığında nasıl çalıştığının merkezî bir sergisidir. Şakalar süs değil; neşterdir. Keyfiyeti buyuran müstehcen üstben, bizim yerimize gülen kahkaha bandı, bilen ve yine de sürdüren özne: bunlar, dalmayı durduran ve tesisatı göstermeye zorlayan küçük makinelerdir. Ama tezgâh, bir jestin zamanında kısa devre yaptığı devrelerce nasıl yakalanabileceğini de gösterdi. Yakın tarihli parallax metnine yönelik eleştiri bunu klinik berraklıkla ortaya koyar: titizlik nutka dönüştüğünde, özel isimler manivela yerine geçtiğinde, ton klinikten kreşe kaydığında, kesikler sözlüğü koparmaya niyetlendiği döngüyü yağlayan bir dekora dönüşebilir (🔗). Buradaki kooptasyonun ayırt edici bir şekli var. Antagonizmayı küratöryel bir mutedilliğe yumuşatan, uzlaşmazları hoş bir harmana çeviren, nezaket adına kapıyı yarı açık tutan, kararları kulis dışında tutarken belirsizliği öven interlectural motherators tarafından idare edilir. Sitede buna, kesmeden mahkûm ettiği için hypocritique denir. Kendi itibarını borçlu olduğu hiperin üzerinde hüküm vermek için ölçülüymüş gibi gelen bir hiponormallik üretir. “Medenî” bir yarı yolun estetiği ahlâkî zirve olarak sahnelenir ve fakat tam da sahnelendiği için maddi hiçbir şeyin değişmesi gerekmez. Bu performansın ürettiği iklimin adı Analyseverbot’tur: tahlil, ancak sonuçları reddettiği sürece izinlidir. Yaralar adlandırılabilir, ama düzeneklere bağlanamaz; hasar hatırlanabilir, ama eşikler, tahsisler ya da kurallar değiştirilemez.

Öyleyse, kaçınmanın gizli bir uyum olduğunu ve hypocritique’in ölçülü hiponormalliğinin ikinci bir sahte olduğunu fark ettiğimizde, yapay hipernormallikle ne yapmalı? İlk fiil sözlüktedir ve küçük değildir. Hiperin normalleştiğini kabul etmek ve vazifenin yitmiş bir mutedilliği iade etmekten ibaret olduğu kurgusunu bırakmak gerekir. Mevcut duruma normalhyper deyin. İsim önemlidir çünkü mazereti bitirir. Doğal bir tabana az biraz temizlikle dönebileceğimiz geçici bir yoldan çıkışta olduğumuz hayalini kırar. Normalhyper altında gerçeklik sınaması, abartı ve hızlanmanın sıçma değil ayar olduğunu teslim ederek başlar. Soru artık hiperi içeri alıp almamak değildir; iddialarını yanıt verir kılacak yordamlarla onu nasıl bağlayacağımızdır. Pratikte bu, imgelerin kanıtlarıyla yolculuk etmesi, montajların çekim gibi geçememesi, sentezlenmiş yüzlerin bebek-şeması uçları yerine orta-menzil geometrisini varsayması, seansların bitmesi ve sayaçların uyuması demektir ki kararlar kumar makinesi temposuna sürüklenmesin. Ayrıntılar alanlara göre değişir, fakat biçim sabittir: her ışıltı bir artefakta zımbalanır. Artefakt yoksa terfi yoktur. Silsile yoksa itibar yoktur. Reddetme yolları yoksa rıza yoktur.

Bu program içinde, yabancılaştırma ile aşırı özdeşleşme artık hitabet tikleri değil; test düzenekleridir. Hakkıyla yapıldığında yabancılaştırma, aygıtı sahnenin içine dondurur. Normalde yanılsamayla ders veren bir fotoğraf, provenansı görselin yanına değil bizzat üstüne çıkarıldığı için üretilmiş bir nesne olarak okunur. Normalde yalnız tempoyla ilerleyecek bir klip, izleyiciyi takvimi, döngü uzunluğu, kesme noktalarıyla yüzleştirir. Normalde performansa kayacak bir sınıf, okuma listesinin yanına kararlar ve redlerin bir defterini yayımlar. Hakkıyla yapıldığında aşırı özdeşleşme bir marka ya da diziye dönüşmez; bir kez, tüketene kadar icra edilir ve ardından kaldırılır; çünkü kaldırılması, çıkarılması, vergilendirilmesi ya da sınırlandırılması gereken dönüşümü açığa çıkarmıştır. Performans buyruğuyla çalışan bir özellik, buyruk gülünç duyulacak şekilde doruğa sahnelenir; onu sürdüren dönüşüm noktası denetlenir; sonra manivela değiştirilir ki döngü eskisi gibi devam edemesin. Bir işlemci ile bir poz arasındaki fark, işlemcinin kural ya da eşikte bir değişiklik tortusu bırakmasıdır. O tortu yoksa, yalnızca kesilmesi gereken devriyeye bir bölüm daha eklenmiştir.

Bu aşamada, sözümona güzel ruh geri döner ve “beşerî bilimler” veya “insanlık” adına alışıldık talebini yapar. Kesintiyi erteleyen bir nezaket talebidir bu. Bir kural yerine bir ton, bir silsile yerine bir hassasiyet, bir tahsis değişikliği yerine bir merasim talep eder. Üstünde olduğunu iddia ederken, sû-i ahlâka yakınlığından ahlâkî bir coşku devşirir. Normalhyper’da bu rica reddedilmelidir. Beşerî bilimler yordamlarla küçük düşmez; onlarca savunulur. Kaldıraçlara asla tahvil olmayan bir mesafe poetikası, yarığı nerede karar zorladığını ilan etmeyen bir yarık kuramı, bir teste bağlanmayan referans geçidi bir kültürü korumaz; onu evcilleştirir. Doğru cevap, en rafine kavramları bile alet edilebilecekleri tezgâha iade etmektir. Nizami işaretlerden endüstriyel ayartılara geçişi haritalarken imgelerin silsileye iadesinde ısrar eden önceki yazıların yaptığı budur (🔗, 🔗). Aynı talep, parallax-as-sleepwalking’e yönelik dahili eleştiriyi de idare eder; bir sözlük, ancak bir manivelaya bağlandığında alkışlanır ve bir aygıt değil de gezen bir filtre olduğunda reddedilir (🔗).

Sıfır nihayet ayıptan geri alınmalıdır. Doğru sıfır noktası, bir hezimet itirafı değil; nedenlerin önde gittiği, aygıtların cevap verdiği bir açıklıktır. Normalhyper koşulunun tantanasız kabul edildiği, yabancılaştırmanın bir estetik değil, görünür dayanaklar takımı olarak yeniden kurulduğu, aşırı özdeşleşmenin müstehcen bir buyruğu ifşa etmek için tam olarak bir kez icra edildiği ve sonra açığa çıkardığı manivela oynatıldığı için emekliye ayrıldığı ânı imler. Gülme burada yerini bulur; ne istihza olarak ne kaçış olarak, ama aşırının simgeleştirildiğinin ve aynı biçimde buyruk veremeyeceğinin işareti olarak. İyi bir saçmalık, doğru sahnelendiğinde, kavramın ad verdiği kesiyi bedene duyurur. O duyumdan gerçeklik sınaması sürer. O sürüşten itibar silsileye döner. O silsileden, endüstriyel bir ayna bile dikişlerini göstermeye ve ritmimizi emretme kudretini yitirmeye mecbur kalır.