Pentagon’un ‘All Lawful Use’ Dayatması, Anthropic Direnişi ve AI Savaş Ekonomisinin 2026 Krizi

👻🪸🐈‍⬛ Phantomoperand 👻🪸🐈‍⬛

Savaş Bakanlığı ile yaptığımız görüşmelere ilişkin Dario Amodei’den açıklama (Anthropic)

Bir teknoloji tartışması değil, bir egemenlik tartışması

2026 Şubatının son haftasında yaşanan çatışma, bir yapay zeka ürününün kaç watt çektiği ya da hangi modelin daha iyi yazı yazdığı meselesi değildi. Bir taraf, devletin savaş ve istihbarat aygıtıydı; diğer taraf, savaş kapasitesine “genel amaçlı” hızlandırıcı satmaya başlayan özel laboratuvarlardı. Tartışmanın özü şuydu: Devlet, “yasal olan her kullanım serbest” diyerek sözleşmeyi olabildiğince geniş tutmak istiyordu; bazı laboratuvarlar ise, aynı genişlikte bir cümlenin pratikte kitlesel gözetim ve otonom öldürücülük gibi alanlara kapı aralayacağını söyleyip sözleşmenin içine fren mekanizmaları yerleştirmeye çalışıyordu.

Bunu anlamak için, yapay zekanın askeri alandaki çekim gücünü doğru kurmak gerekiyor. Büyük dil modelleri, tek tek bakıldığında sıradan görünen veri parçalarını bir araya getirerek hızlı özet, ilişkilendirme, olasılık çıkarımı, senaryo kurma ve hedef önceliklendirme gibi işleri insan ölçeğinin ötesine taşıyabiliyor. Bu, masum “verimlilik” olarak pazarlanabilir; fakat savaş ve istihbarat bağlamında, aynı verimlilik “kim kiminle bağlantılı”, “hangi konum ne zaman anlamlı”, “hangi hedef daha yüksek değerli” gibi sorularda doğrudan güç demektir.

‘All lawful use’ cümlesi neden bu kadar büyüdü

Pentagon’un bastırdığı dil, kabaca “tüm yasal amaçlar için kullanım”dı. Bu tür bir ifade, bürokratik olarak rahat bir şemsiye sağlar; kurum içi denetim, talimatnameler, sınıflandırma rejimleri ve “yetkili görev” tanımlarıyla yönetileceği varsayılır. Ancak Anthropic cephesinin itirazı tam burada başladı: Mevcut hukuk, klasik araçlar için yazılmıştı; AI’ın “toplu çıkarım” kapasitesi, bazı şeyleri yasal sınırların içinde kalarak fiilen başka bir şeye dönüştürebilirdi. Özellikle “ABD içinde kitlesel gözetim” ve “tam otonom silahlar” başlıkları, sözleşmeye açıkça yazılmadığı sürece, bir gün “teknik olarak yasal” diye geçiştirilebilecek gri alanlar üretirdi.

Bu itirazın en net ifadesi, Anthropic CEO’su Dario Amodei’nin 26 Şubat 2026 tarihli açıklamasında yer aldı. Amodei, ulusal savunmada AI kullanımını ilkesel olarak desteklediğini söylerken iki dar istisnayı sözleşmede korumak istediğini açıkça yazdı: ABD’de kitlesel gözetim ve tamamen otonom silahlar (🔗). Bu iki çizgiyi “şirket politikası” olarak değil, sözleşmeye giren bağlayıcı bir fren olarak tasarlamak istiyordu.

Anthropic’in “iki kırmızı çizgisi” ve neden “dar” ama kritik oldukları

Amodei’nin metni, iki çizgiyi gerekçelendirme biçimiyle önemliydi. “Kitlesel gözetim” başlığında mesele yalnızca devletin niyeti değildi; mesele, AI’ın kamusal ya da parçalı veriyi ölçekli biçimde birleştirip kişilerin hayatına dair kapsamlı profiller çıkarabilmesiydi. Bu, tekil veri parçaları “kamuya açık” olsa bile, topluca işlendiğinde bambaşka bir kapasite üretir. Bu yüzden Anthropic, sözleşmede “bunu yapmayacağız” demekle yetinmeyip, bunun bir sınırlama olarak yazılmasını istiyordu (🔗).

“Tam otonom silahlar” başlığında ise argüman, teknolojik güvenilirlik ve siyasi sorumluluk düğümüne bağlandı. Amodei, insan denetiminin dışına çıkacak öldürücü sistemlerde, bugünkü frontier modellerin yeterli güvenilirlikte olmadığını ve bu nedenle böyle bir kullanımı bilerek desteklemeyeceklerini ifade etti (🔗). Buradaki kritik nokta, “insan kontrolü” ifadesinin pazarlama sloganı değil, savaşta ölümcül kararın sorumluluğuna dair bir eşiği temsil etmesiydi.

Ültimatom, ‘supply chain risk’ ve devletin sertleşen dili

Gerilim, perde arkasında bir pazarlık olmaktan çıkıp hızla kamusal bir restleşmeye dönüştü. Savunma Bakanlığı, Anthropic’in bu sınırlamaları gevşetmesi için bir deadline çizgisi üzerinden bastırdı; kamuya yansıyan dilde “operasyonel ihtiyaç” ve “tüm yasal amaçlar” vurgusu öne çıktı. Ardından “supply chain risk” etiketi gündeme geldi. Bu etiketin gücü, yalnızca devletin doğrudan satın alımını kesmesi değil; savunma ekosistemindeki yüklenicileri ve taşeronları da aynı ürünlerden uzak durmaya zorlayabilmesiydi. Reuters, Anthropic’in bu damgayı mahkemede challenge edeceğini bildirdi (🔗).

Bu sertleşmenin siyasi zirvesi, Trump’ın Truth Social paylaşımıyla geldi. Paylaşım, federal kurumların Anthropic teknolojisini bırakması yönünde açık bir talimatı ve Anthropic’in “askere nasıl savaşacağını dikte ettiği” iddiasını içeriyordu (🔗). Bu metin, devletin “sözleşme dili” tartışmasını doğrudan “itaat” tartışmasına çevirmesinin simgesiydi. Aynı hamlenin haberleştirilmiş ve doğrulanmış özetleri AP ve PBS gibi kaynaklarda yer aldı (🔗) (🔗).

OpenAI’ın anlaşması: “Aynı kırmızı çizgiler” mi, farklı bir sözleşme mantığı mı

Tam bu kırılmada OpenAI devreye girdi. 28 Şubat 2026’da OpenAI, Pentagon’la classified ortamlarda konuşlandırma anlaşmasını duyurdu (🔗). Metin, bir yandan “tüm yasal amaçlar” ifadesini barındırırken, bir yandan da üç kırmızı çizgi ilan ediyordu: ABD’de kitlesel iç gözetimde kullanım yok, otonom silahları bağımsız yönlendirme yok, ‘social credit’ benzeri yüksek riskli otomatik kararlar yok (🔗). OpenAI ayrıca “Anthropic’e supply chain risk uygulanmasın” pozisyonunu da metinde açıkça yazdı (🔗).

Bu paket, “aynı çizgiler korunuyor” hissi verebilirdi; fakat tartışma hemen sözleşmenin en hassas ayrımına kaydı: “özel veri” ile “kamusal veri” arasındaki sınır. Axios’un aktardığına göre Anthropic, özellikle “kamusal olarak erişilebilir verinin topluca toplanması”nın da kitlesel gözetim kapasitesi doğurabileceğini savunup bunun sözleşmede açıkça yasaklanmasını istiyordu; OpenAI metninde ise eleştirmenlerin “kamusal veri” konusunda gri alan gördüğü belirtildi (🔗). Bu, “aynı kırmızı çizgiyi söylemek” ile “aynı kırmızı çizgiyi sözleşme diliyle kilitlemek” arasındaki farkın, çatışmanın kalbine yerleşmesi demekti. Reuters da OpenAI anlaşmasının “katmanlı korumalar” iddiasını, sözleşme dili ve teknik dağıtım tercihleriyle birlikte özetledi (🔗).

xAI ve “alternatif tedarikçi” basıncı

Bu dönemde bir başka dinamik, devletin “tek bir laboratuvara mahkum değilim” mesajını güçlendiren alternatif tedarikçi çizgisiydi. xAI’ın Grok’u classified sistemlerde kullanıma açan anlaşma hattı, pazarlık masasındaki dengeyi Anthropic aleyhine çevirebilecek bir unsur olarak haberleştirildi (🔗). Bu tür anlaşmalar, yalnızca teknik bir onboarding değil; “kabul etmeyen olursa yerine gelecek var” türü bir kontrat siyaseti üretir.

Google: yönetim sessizliği, çalışan hareketi, kurumsal ekosistem

Google cephesinde, bu restleşmenin merkezinde yer alan türden bir “CEO açıklaması” yerine, iki görünür hat öne çıktı. İlki, büyük laboratuvarların savunma kurumlarıyla süregelen kurumsal ilişki ekosistemi; ikincisi ise çalışanların açık mektup hattıydı. TechCrunch, Google ve OpenAI çalışanlarının Anthropic’in “iki kırmızı çizgisine” destek veren açık mektubunu haberleştirdi; mektup, şirketlerin “rekabeti bir yana bırakıp” kitlesel gözetim ve tam otonom öldürücülük sınırlarında birlikte durmasını istiyordu (🔗).

Bu tür çalışan çıkışları, “etik beyan”dan fazlasını ima ediyordu. Çünkü savunma sözleşmeleri yalnızca yönetim katında şekillenmez; güvenlik uyumu, iç onay süreçleri, ürün entegrasyonu ve risk değerlendirmeleri şirket içinde geniş bir emek örgüsü gerektirir. Çalışanların “kırmızı çizgiyi sözleşmeye bağlayın” baskısı, doğrudan bu örgüyü hedef alır.

Sokağa taşan destek: San Francisco kaldırımında tebeşirle yazılan siyaset

Çatışmanın bir başka çarpıcı boyutu, sahnenin bir anda San Francisco kaldırımına inmesiydi. Mission Local, Anthropic ofisinin önünde yere tebeşirle yazılan destek mesajlarını ve bunun günler içinde bir tür “silinip yeniden yazılan” kamusal duvar yazısına dönüşmesini anlattı (🔗). Aynı yayın, daha sonra bu zeminin OpenAI–Anthropic gerilimine de sahne olduğunu, mesajların karşılıklı biçimde “yenilenip” dönüştüğünü yazdı (🔗). Bu, bir teknoloji kontratının ilk kez böyle bir görünürlükle “mahallenin kaldırımı”na düşmesi değildi belki; fakat nadiren bu kadar somut bir iz bırakır.

Londra: PauseAI ve Pull the Plug yürüyüşü, güvenlik dilinin kamusallaşması

Aynı hafta sonu Londra’da, PauseAI ve Pull the Plug’ın düzenlediği “AI Safety” yürüyüşü, güvenlik tartışmasını ABD savunma sözleşmesi ekseninden çıkarıp daha geniş bir kamusal kaygı alanına taşıdı. Reuters, Birleşik Krallık’ta iki gün süren protestoları, AI veri merkezlerinin enerji ve su tüketimi ile topluluk etkileri bağlamında haberleştirirken bu eylem dalgasını daha geniş bir geri tepmenin parçası olarak sundu (🔗). Pull the Plug’ın duyurusu, yürüyüşü “güvenlik, demokratik denetim ve hız yarışına fren” çerçevesinde kurdu (🔗). Sahadan görüntü derleyen ajans klipleri, kalabalığın King’s Cross çevresinde büyük teknoloji ofisleri hattında yürüdüğünü ve “frontier research için duraklama” fikrinin sloganlaştığını gösterdi (🔗).

Bu eylemler, Anthropic’in “sözleşmeye fren” yaklaşımından farklı bir yerden konuşsa da aynı çağın gerilimini görünür kılıyordu: Yapay zeka altyapısı yalnızca savaş kararlarını değil, enerji şebekelerini, su kaynaklarını, emek piyasasını ve veri egemenliğini de dönüştürüyordu. “Güvenlik” artık sadece düşmana karşı değil, toplumun kendi iç dengesine karşı da konuşulan bir kelime haline geliyordu.

“Kullanım” kanıtı: İran ve Venezuela örnekleri, söylenti ile haber arasındaki çizgi

Bu tartışmanın en ağır kısmı, “kâğıt üzerindeki kırmızı çizgiler” ile “sahadaki fiili kullanım” arasındaki mesafede ortaya çıktı. İran’a yönelik ABD saldırılarında Anthropic’in Claude’unun kullanıldığı, Reuters ve Guardian hattında raporlandı; Guardian, Claude’un istihbarat değerlendirmesi, hedef seçimi ve simülasyon türü görevlerde rol aldığını yazdı (🔗). Bu iddianın aynı anda iki etkisi vardı. Birincisi, “AI savaşta zaten kullanılıyor” gerçeğini kamuoyuna taşıdı. İkincisi, Trump’ın Anthropic’i dışlama talimatı ile sahadaki entegrasyonun aynı hızda sökülemeyebileceği gerilimini açığa çıkardı.

Venezuela örneği ise, çatışmanın “niyet” değil “kullanım alanı” üzerinden sertleşmesinde katalizör işlevi gördü. Reuters, Wall Street Journal’a atıfla, Claude’un bir operasyon sırasında Nicolás Maduro’nun yakalanmasıyla ilişkilendirilen süreçte kullanıldığı iddiasını aktardı ve bunun Palantir benzeri platformlar üzerinden gerçekleşmiş olabileceğini yazdı (🔗). Burada kritik nokta, “Claude’un doğrudan silahı yönettiği” gibi basit bir hikaye değil; analiz, planlama, ilişkilendirme, önceliklendirme gibi ara katman işlevlerin de operasyonel sonuç üretebilmesiydi. “Kırmızı çizgi” tartışması tam da bu yüzden “kullanım alanı tanımı” üzerine kilitlendi: Bir model tetiği çekmese bile, tetiğin çekileceği ortamı hazırlayan bilgi akışını hızlandırabilir.

Bu çerçevede OpenAI, Google ve xAI için “İran saldırısında şu model kullanıldı” türünden, model adıyla doğrulanmış bağımsız haberler aynı netlikte görünmedi; onların görünür izi daha çok “classifed konuşlandırma anlaşmaları, platform erişimi ve sözleşme dili” düzeyinde kaldı (🔗) (🔗).

Çatışmanın gerçek ölçeği: sözleşme cümlesi, veri, sorumluluk ve pazar

Bütün bu parçalar birleştirildiğinde, 2026 krizinin tek bir merkez etrafında döndüğü görülüyor: Devlet, yapay zekayı “genel amaçlı askeri altyapı” olarak konumlandırmak istiyor; laboratuvarların bir kısmı ise, bu altyapının bazı kullanım biçimlerini sözleşmeyle kilitlemeden serbest bırakmanın, ileride geri dönüşsüz bir yönetişim kaybı yaratacağını söylüyor. Trump’ın paylaşımı, bu yönetişim mücadelesini “askere kim hükmeder” diline çekerek büyüttü (🔗). OpenAI’nın anlaşması, aynı anda hem “kırmızı çizgi” dili kurdu, hem de “tüm yasal amaçlar” formülünü kabul ederek “freni teknik ve süreç katmanlarına dağıtan” bir model önerdi (🔗). Anthropic’in tavrı ise, frenin merkezine sözleşmeyi koydu ve “hukuk yetişmiyorsa sözleşme yetişsin” dedi (🔗). Axios’un “kamusal veri” düğümü tam burada ortaya çıktı: Kitlesel gözetim yalnızca “özel veriyi çalmak” değildir; kamusal görünen verinin topluca işlenmesi de aynı etkiyi doğurabilir (🔗).

Bu yüzden “supply chain risk” etiketi, bir güvenlik prosedürü olmanın ötesinde, pazarın kimin şartlarıyla kurulacağına dair bir güç hamlesi gibi çalıştı. Çalışanların açık mektubu, bu güç hamlesini şirketlerin içine taşıdı (🔗). San Francisco’daki tebeşir yazıları, tartışmanın soyut bir politika notu olmaktan çıkıp gündelik mekâna sızdığını gösterdi (🔗). Londra’daki yürüyüş, aynı çağın kaygılarının yalnızca savaş üzerinden değil, altyapı ve toplumsal maliyet üzerinden de taşındığını görünür kıldı (🔗).

2026 krizi, yapay zeka çağında “güvenlik” kelimesinin artık tek bir kapıya açılmadığını gösterdi. Bir kapı, savaşın hızına; bir kapı, gözetimin ölçeğine; bir kapı, sözleşmenin kime ait olduğuna; bir kapı, verinin ne olduğuna; bir kapı da, bütün bunların hangi toplumsal bedellerle taşınacağına açılıyordu. Bu kapıların aynı anda zorlanması, çatışmayı “teknoloji politikası” olmaktan çıkarıp, doğrudan egemenlik ve sorumluluk tartışmasına dönüştürdü.