Substance Filmi Kadınlığı Nasıl Tost Peyniri Yaptı

👻🪸🐈‍⬛ Phantomoperand 👻🪸🐈‍⬛

Substance, Hollywood’un kadın bedenine verdiği en sinsi gözdağını “eleştirel film” kılığıyla dolaşıma soktu. Film, yaşlanan bir kadın yıldızın ekrandan atılmasıyla başlıyor gibi görünür; fakat ilk sahneden son temizlik sahnesine kadar çok daha ağır bir işlem hattı kurar. Hollywood, kadını önce yıldız diye yere çakar, sonra yaşını raf ömrü yapar, sonra imgesini kamusal alandan söker, sonra sağlık kapısından gençlik ürününe geçirir, sonra bedeninden genç ikame çıkarır, sonra yaşlanan kaynağı sıvı deposuna indirir, sonra ikameyi sahneye sürer, sonra bozulmuş karışımı canavar diye teşhir eder, sonra kanı prestijli sinema malzemesine çevirir, sonra ödülle barkodlar, sonra temizlik makinesiyle izini siler.

Bu zincirin adı Kozmetik Kasaplıktır. Bu kavram yalnız ameliyat masasına uzanan kesileri anlatmaz. Yüzün ölçülmesini, cildin yaşlandırılmasını, kilonun suç haline getirilmesini, dişin vitrin yüzeyine çevrilmesini, saçın greft hesabına bağlanmasını, midenin incelme disiplinine sokulmasını, gençliğin serum gibi satılmasını, güzelliğin uzman ve ürün pazarına açılmasını da içerir. Beden önce eksik ilan edilir. Sonra bu eksikliğe ürün, işlem, seans, paket, uzman, klinik, reklam ve görüntü vaadi bağlanır. Daha önce BBC Türkçe’nin sağlık ve estetik başlıkları üzerinden işleyen beden kaygısı dili bu zincirin medya tarafını göstermişti (🔗). Türkiye’de “sağlık turizmi” adıyla parlatılan beden pazarı üzerine kurulan Kozmetik Kasaplık çerçevesi de aynı düzenin klinik, turizm, sosyal medya ve ölüm hattını açmıştı (🔗). Substance bu hattın sinema ayağıdır. Film, bedeni kesen piyasayı anlatmakla yetinmez; o piyasayı ses, ışık, kamera, makyaj, protez, çıplaklık, kan, ödül ve festival prestijiyle yeniden işletir.

Substance’ın merkezindeki kadın Elisabeth Sparkle’dır. Eski Hollywood yıldızıdır. Artık bir fitness programının sunucusudur. Bedeni, ekran karşısında başka bedenlere hareket emri veren bir vitrine çevrilmiştir. Onu oynayan Demi Moore seçimi rastlantı gibi durmaz. Moore’un kendi yıldız imgesi yıllardır estetik operasyon iddiaları, genç görünme haberleri, yüz değişimi tartışmaları, kilo baskısı, egzersiz takıntısı ve Hollywood beden disipliniyle haberleşmiş durumdadır. 2010’da bedeniyle aşırı uğraştığını ve kendi değerini beden görünümüyle ölçtüğünü söylemişti (🔗). 2024’te kariyerinin erken döneminde bir yapımcının onu kilo vermeye zorladığını, bunun yeme bozukluğu ve aşırı egzersizle bağlantılandığını anlattı (🔗). Aynı dönemde, Indecent Proposal çekimleri sırasında kilo vermek için günde 60 mil bisiklet sürdüğünü de anlattı (🔗). 2021’de Fendi podyumundaki yüzü estetik müdahale dedikodularını yeniden alevlendirdi (🔗). Bu haberlerin tek tek doğrulanmış operasyon listesi sunması gerekmez. Daha önemli olan şudur: Moore’un yüzü ve bedeni çoktan kamusal muayene masasına yatırılmıştır. Substance bu dosyayı kapatmaz; body horror sahnesine taşır.

Bu yüzden Demi Moore burada “yaşlanan kadın oyuncu” olarak okunamaz. Hollywood’un daha önce ideal diye sattığı kadın malzemesinin kesime geri çağrılmış halidir. Hollywood önce onu yıldız yapmış, bedeniyle pazarlamış, gençliği ve arzulanırlığı üzerinden dolaşıma sokmuş, sonra aynı bedenin yaşlanmasını ibret malzemesi yapmıştır. Film kadınlara şunu gösterir: İdeal sayılan beden bile işlenir. İdeal sayılan beden bile raf dışı kalır. İdeal sayılan beden bile kendi genç kopyasına kaynak yapılır. İdeal sayılan beden bile ödül töreninde yeniden paketlenir.

Burada “kaşar” hakaretiyle “tost peyniri” mühürü arasındaki fark belirleyicidir. “Kaşar” eski ahlaki damganın kaba kelimesidir. Cinselliğe, geçmişe, kullanılmışlık imasına ve namus gözetimine yaslanır. Aşağılayıcıdır, fakat hâlâ kişiye yönelir. “Tost peyniri” aşaması daha ağır bir endüstriyel düşüştür. Burada kadın artık doğrudan hakaret edilen kişi bile sayılmaz. İşlenmiş, eritilebilir, yeniden kalıplanabilir, katkıyla ayakta tutulabilir, yanıltıcı etiketle pazarlanabilir, bozulunca imha edilebilir ikincil kullanım ürünü haline getirilir. Substance kadını bu ikinci aşamada mühürler. Elisabeth eski yıldız stoğudur. Sue onun bedeninden çıkarılmış genç ikamedir. Stabilizatör sıvısı katkı maddesidir. Yedi günlük kural raf ömrüdür. Harvey pazar ağzıdır. Stüdyo market rafıdır. Yılbaşı programı ürün lansmanıdır. Monstro Elisasue bozuk parti diye gösterilen hakiki üründür. Poster yüzü yanıltıcı etikettir. Kan üretim hattının gizlenen atığıdır. Ödül kalite mührüdür. Temizlik makinesi imha prosedürüdür.

Filmin açılışı bu hattı sessizce kurar. Hollywood Walk of Fame’de Elisabeth Sparkle’ın yıldızı yapılır. Yıldız parlatılır, üzerine ayaklar basar, zaman geçer, yüzey kirlenir, taş çatlar. Hollywood kadını göğe çıkarmaz; yere çakar. “Yıldız” dediği şey, beden-imgenin kaldırıma gömülmüş tapu kaydıdır. Film sonunda Elisabeth’in yüzü yine bu yıldıza döneceği için açılış yalnız geçmiş şöhreti anlatmaz. Kadının bütün dolaşımını yere yazılmış bir marka kaydına bağlar. Kadın yükseltilmez; üzerinden geçilen bir isim yüzeyine sabitlenir.

Elisabeth artık eski sinema yıldızı olarak değil, aerobik programı sunucusu olarak görünür. Bu ayrıntı çok önemlidir. Onun işi sanat değildir; beden terbiyesidir. Ekrandaki görevi, başka bedenlere ritim, gülümseme, kas, esneklik, enerji ve yaşsızlık emri vermektir. Fitness programı sağlık görüntüsüyle açılır; fakat bu görüntünün içinde beden pazarlanabilir kıvama yoğrulur. Kadın hareket eder, terler, kameraya döner, gülümser, parçalara ayrılmış yakın planlarla vitrine sokulur. Hollywood kadını önce yıldız yapar, sonra onu başka kadınlara kendi bedenlerini disipline ettiren bir yüzeye indirir.

Harvey’in yemek sahnesi bu düzenin ağzını gösterir. Harvey yalnız kaba bir yapımcı karikatürü değildir. Kadın bedeninin raf değerine karar veren geğiren pazar organıdır. Elisabeth’in yaşını, ekrana uygunluğunu ve programdan atılmasını konuşurken yemek yer. Ağız, çiğneme, yağ, karides, tükürük ve karar aynı sahnede çalışır. Hollywood kadın hakkında hüküm verirken yer. Kadını tüketir, sonra dışarı atar. Harvey’in iğrençliği sistemi aklamaz; çünkü Harvey yalnız ağzıdır. Kamera, ödül, festival, yayın, eleştirmen dili ve seyirci iştahı aynı gövdenin başka organlarıdır.

Elisabeth’in 50. yaş gününde kovulması doğum günü ironisi gibi değil, raf ömrü damgası gibi işler. Elli yaş, burada hayatın dönemi değil, Hollywood’un kadın bedenine bastığı son kullanma tarihidir. Kadın bedeninin piyasadaki süresi dolmuştur. Ancak Hollywood eski ürünü doğrudan çöpe atmaz. Onu yeni ürün çıkarılacak hammadde olarak ayırır. Elisabeth’in kovulması imha değil, yeniden işleme hattına sevktir. Film burada yaşlanmayı anlatır gibi görünürken yaşlanan kadın bedenini endüstriyel bir stok olarak konumlandırır.

Billboard’un sökülmesi bu sevkin ilk görsel işlemidir. Elisabeth kendi dev reklamının indirildiğini görür. Henüz deri yarılmamıştır; fakat imge kamusal alandan sökülmektedir. Billboard’un sökülüşü, beden yarılmadan önce yüzeyin yüzülmesidir. Kadının reklam yüzü kamusal duvardan kazınır. Kendi imgesinin sökülmesine bakan Elisabeth trafik kazası geçirir. Hollywood önce imgeyi söker, sonra o sökümü izleyen bedeni çarptırır. Kaza, sağlık kapısını açar; sağlık kapısı gençlik ürününün girişine dönüşür.

Hastanede genç bir erkek hemşire Elisabeth’e The Substance adlı karaborsa ürünün tanıtımını taşıyan belleği verir. Hastane burada iyileşme mekânı gibi durur; fakat film onu beden pazarına bağlayan koridora çevirir. Sağlık teması gençlik ürününe açılır. Bu mekanizma Kozmetik Kasaplığın genel mantığıyla aynıdır: önce beden bir sorun alanı olarak işaretlenir, sonra bu sorunun çözümü ürün ya da işlem biçiminde sunulur. The Substance’ın reklam cümlesi “siz, ama daha iyi” vaadiyle çalışır. Bu cümle bir gençlik sloganı gibi değil, yanıltıcı etiket gibi okunmalıdır. “Daha iyi versiyon” aslında “işlenmiş versiyon” demektir. Daha genç yüz, işlenmiş yüzdür. Daha iyi beden, pazara uygunlaştırılmış bedendir. Daha iyi kadın, asıl gövdeden çıkarılmış ikincil üründür.

Elisabeth ürünü sipariş eder. Gelen paket steril bir ciddiyet taşır. Aktivator, stabilizatör, kullanım talimatı, erişim kartı, doz ve zaman kuralı vardır. Karaborsa bile klinik dilini taklit eder. Burada yasal klinik ile gizli ürün arasındaki sınır sislenir. Kozmetik Kasaplık yalnız ameliyathanede çalışmaz; tıbbi protokolün dilini taklit eden her yerde çalışır. Talimat kağıdı bıçağın önlüğüne dönüşür. Ürünün temiz ambalajı şiddeti beyazlatır.

Banyoda enjeksiyon sahnesi, filmin en ağır düğümüdür. Elisabeth maddeyi kendi bedenine kendi eliyle verir. Neşter dışarıdan gelmez; kadının eline şırınga olarak geçer. Sistem, kadını kendi bedenini işleme sokan işçi, deney hayvanı, hammadde ve suçlu haline getirir. Bedenini değiştirme emri artık dış baskı gibi değil, iç karar gibi görünür. Hollywood’un emri kadının eline yerleşir. Kadın kendine müdahale ederken dışarıdaki pazar içeride çalışmaya başlar.

Sue’nun Elisabeth’in sırtından çıkışı, filmin en açık üretim hattıdır. Bu sahne doğum diye yumuşatılacak bir sahne değildir. Kadın bedeninin içi fabrika gibi çalıştırılır. Sırt yarılır, deri açılır, genç ürün dışarı alınır. Sue, Elisabeth’in gençliği değildir; Elisabeth markasıyla satılan ikincil kullanım ürünüdür. Asıl malzeme parçalanır, başka kıvamda, başka görünümde, başka pazar işlevinde ürün çıkarılır. Bu yüzden “tost peyniri” benzetmesi burada tam yerini bulur. Sue gerçek bir “taze beden” değil, Elisabeth adının, geçmişinin, yıldız değerinin ve etinin yeniden işlenmiş ikamesidir.

Sue aynada kendine bakarken kadın kendi yerine ürünü sevmeye zorlanır. Bu sahne özgüven sahnesi değildir. Kadın mevcut bedenini değil, işlemden çıkarılan pazar yüzeyini tanır. Kozmetik reklamların temel hilesi de burada işler: İnsan kendisini sevmez; işlemden sonra ortaya çıkacağı vaat edilen yüzeyi sever. Mevcut beden düşman haline gelir. İşlem sonrası yüzey vaat edilmiş ürün olur. Sue, Elisabeth’in arzusu gibi görünür; fakat gerçekte Elisabeth’e dayatılmış pazar yüzeyidir.

İki beden arasındaki yedi günlük dönüşüm kuralı da ahlaki denge değil, raf ömrüdür. Sue’nun taze kalması için Elisabeth’in belirli aralıklarla kaynak olarak kullanılması gerekir. Aktif beden dışarı çıkar. Pasif beden baygın halde saklanır ve beslenir. Sue’nun devamı için Elisabeth’ten stabilizatör sıvısı çekilir. Bu sıvı katkı maddesidir. Tost peynirinin erime, uzama ve dayanım görüntüsü katkıyla kuruluyorsa, Sue’nun sahne parlaklığı da Elisabeth’in yaşamından çekilen katkıyla kurulur. Genç görünüm, yaşlanan bedenden çekilen sıvıyla ayakta durur.

Sue seçmelere girer ve Elisabeth’in eski programını alır. Harvey onun Elisabeth’le aynı kişi olduğunu bilmez; bilmesine gerek yoktur. Sistem yalnız yüzeye bakar. Aynı geçmiş yaşlı bedende atılır, genç bedende satın alınır. Burada Hollywood’un temel yasası görünür: Kadının kim olduğu önemsizleşir; hangi bedende göründüğü belirleyici olur. Elisabeth’in emeği, adı, geçmişi ve yıldızlığı Sue’nun genç yüzeyi karşısında silinir. Hollywood kadından kişilik değil, değiştirilebilir beden yüzeyi ister.

Stüdyo market rafı gibi çalışır. Sue’nun fitness programı ürün performansıdır. Kamera bedenin etrafında döner. Işık deriyi vitrin yapar. Müzik bedeni ürün ritmine bağlar. Koreografi hareketi tekrar edilebilir hale getirir. Sue artık kadın değil, yayın formatıdır. Onun gençliği yaşam değil, pazarlama kıvamıdır. Parlak görünmeli, kamerada tutmalı, ritme uymalı, seyircinin iştahını açmalı ve yılbaşı programına konabilir hale gelmelidir.

Sue sahneye çıktıkça Elisabeth evde kalır. Kapalı mekânda, pasif bedende, görünmez kaynak olarak durur. Bu yalnız “yaşlanan kadın görünmezleşir” kalıbı değildir. Elisabeth pazar bedeninin atık deposuna dönüşür. Hollywood yaşlanan kadını tamamen yok etmeye ihtiyaç duymaz; onu görünmeyen kaynak olarak kullanır. Sue vitrine çıkar, Elisabeth katkı deposu olur. Genç bedenin parlaması, yaşlanan bedenin saklanmasına bağlıdır.

Sue kuralı ihlal etmeye başladığında bu düzenin borç defteri açılır. Daha fazla görünürlük ister. Bir gece daha, bir sahne daha, bir temas daha, bir ekran daha ister. Dönüşümü geciktirir ve Elisabeth’ten fazladan stabilizatör çeker. İlk fatura Elisabeth’in parmağına yazılır. Parmak hızla yaşlanır. Bu küçük ayrıntı büyük bir işarettir. Gençlik ürününün raf süresi hileyle uzatıldığında kaynak gövde bozulur. Yaşlanma doğal akış gibi gelmez; genç ürünün fazla mesaisinin bedeli olarak gelir.

Elisabeth yardım aradığında tedarikçi dili devreye girer. Ses, kuralı hatırlatır. Denge bozulursa sonuç geri dönüşsüz olacaktır. Bu dil şirket dilidir. Sistem önce arzu satar, hasar çıkınca “kurala uymadın” der. Ürün masum, kullanıcı hatalı; şirket tarafsız, kadın kusurlu ilan edilir. Kozmetik Kasaplığın klinik ve ürün dünyasında bu formül sürekli işler. Vaat ürüne yazılır, hasar kullanıcıya yazılır. Böylece sistem kendi sorumluluğunu talimat kağıdının arkasına saklar.

Elisabeth’in yemekle kurduğu sahneler de aynı şiddeti taşır. Gençlik pazarına uymayan kadın bedeni yemek yerken bile aşağılanır. Açlık disiplini dışına çıkan beden tiksinti estetiğine verilir. İncelik düzeni kadını açlıkla keser; yemeğin aşağılanması aynı kadını başka yerden keser. Film bu sahneleri “kontrol kaybı” gibi gösterir; fakat asıl görünen şey, Hollywood’un yaşlanan ve ekrandan düşen kadına yemek hakkını bile aşağılayıcı bir görüntüye çevirerek vermesidir. Beden disiplinine uymayan kadın, yemek masasında da ibret yapılır.

Ayna karşısındaki makyaj sahnesi bu ibretin en sessiz fakat en sert biçimidir. Elisabeth bir randevuya hazırlanır. Makyaj sürer, siler, tekrar dener, yeniden siler. Yüzü eski pazar yüzeyine geri sokulmaya çalışılır. Makyaj ambalajdır. Ayna kalite kontrol masasıdır. Kadının eli paketleme işçisidir. Fakat ambalaj tutmaz. Kadın yüzünü tüketici standardına sokmaya çalıştıkça daha çok silinir. Makyaj malzemesi bakım aracı gibi görünür; burada kusur tespit cihazına dönüşür. Elisabeth’in yüzü kendisine ait bir yüz olmaktan çıkar, pazara giremeyen ürün yüzeyine dönüşür.

Sue’nun medya yükselişi raf genişlemesidir. Program, stüdyo, billboard, kamera ve yılbaşı şovu onun raf yerleridir. Harvey genç ürünü hemen tanır. Sue’nun pazar değeri hızla büyür. Elisabeth’in yokluğu bu yükselişin şartıdır. Genç beden görünür oldukça yaşlanan beden depoda bozulur. Kamera birini parlatırken ötekini kilitler. Sistem kadını sevmez; kadından çıkardığı genç yüzeyi sever.

Zamanla Elisabeth ve Sue birbirlerinden nefret etmeye başlar. Bu psikolojik gerilim gibi okunabilir; fakat Kozmetik Kasaplığın temel iç savaşı burada açılır. Kadın kendi yaşlanan bedeniyle kendi gençlik idealini birbirine düşman eder. Bir parçası “olduğum şey” olur, öteki “olmam gereken şey” olur. Bu iki parça birbirini yer. Dışarıdaki Hollywood içeride savaş haline gelir. Kadın kendisine karşı örgütlenir.

Sue daha fazla sahnede kalmak için stabilizatör stokladığında kaynak yağması açık hale gelir. O sıvı, Elisabeth’in kalan hayatıdır. Genç ürün, yaşlanan kaynağın geleceğini borç alır. Parlaklık şimdi tüketilir, çürüme sonra kaynak bedene yazılır. Üç ay boyunca Sue dışarıda kaldığında bu borç büyür. Dışarıda Sue raflarda parlar; içeride Elisabeth depoda bozulur. Dışarıda program, içeride çürüme. Dışarıda alkış, içeride hasar. Substance’ın en sert muhasebesi bu ikili defterde tutulur.

Sue geri dönmek zorunda kaldığında Elisabeth artık grotesk bir gövdeye dönüşmüştür. Bu sahne yaşlanan kadın bedenini korku makyajıyla ikinci kez cezalandırır. Film Hollywood yaşçılığını hedef gösteriyor gibi görünür; aynı anda yaşlanan kadın bedenini ibret canavarına çevirir. Burada “abartı” ya da “tür estetiği” kelimeleri kesimi örtmeye yarar. Yaşlılık, dehşet protezine dönüştürülmüştür. Hollywood’un attığı kadını film yeniden kaldırır ve daha ağır bir korku görüntüsüne verir.

Elisabeth termination serumunu sipariş eder. Kendi bedeninden çıkarılmış ürünü yok etmek ister. Bu kıskançlık değil, piyasanın kurduğu imkânsız tuzaktır. Genç kopya olmadan sahne yoktur. Genç kopya varsa asıl beden yoktur. Kadın hangi yöne gitse kesim sürer. Elisabeth serumu tam uygulayamaz ve Sue’yu yeniden canlandırır. Burada ürün bağımlılığı görünür. Kadın kendini yok eden ikameden nefret eder; fakat ikamenin sağladığı görünürlükten kopamaz. Kozmetik Kasaplığın dili açıktır: bırakırsan kaybolursun.

Serum kesintili kaldığında Elisabeth ve Sue aynı anda uyanır. Ürün “tek benliğin daha iyi versiyonu” diye satılmıştır; sonuç iki düşman bedendir. Reklam bütünlük vaat eder, ürün parçalanma üretir. İki beden aynı anda uyandığında barış değil savaş çıkar. Çünkü ürün baştan bölünme üzerine kuruludur. “Daha iyi versiyon” etiketi bu anda düşer. Geriye asıl bedenle ikame ürünün birbirini yok etmesi kalır.

Sue’nun Elisabeth’i öldürmesi filmin merkez hükmünü verir. Kozmetik Kasaplıkta gençlik yaşlılığı yenmez; onu öldürür. Sue burada özgürleşen kadın değildir. Hollywood’un ideal kadın bedeninin cinayet koludur. Pazarın gençlik talebi kaynak bedeni ortadan kaldırır ve sahneye gider. Fakat kaynak ölünce ikame de çökmeye başlar. Sue yılbaşı programına koşarken beden dağılır. Diş, kulak, tırnak, deri, makyaj ve kostüm paniği başlar. İdeal beden, kaynağı olmadan kendi kendini tutamaz. Kaynağını öldüren vitrin kendi ışığını da söndürür.

Sue’nun son doz maddeyi kullanması Kozmetik Kasaplığın “bir işlem daha” mantığını kurar. Hasar büyüdükçe çözüm yine müdahale olarak aranır. Yüz bozulur, yeni işlem gelir. Dolgu bozulur, düzeltme gelir. Kilo kaybı sarkma getirir, germe gelir. Diş kesilir, kaplama yenilenir. Botoks geçer, tekrar gelir. Substance bu döngüyü tek bedende patlatır. Son enjeksiyon, ürün hattının kendisini durdurmak yerine daha derin bir kesime yönelmesidir.

Yeni genç versiyon çıkmaz. Monstro Elisasue çıkar. Bu gövde bozuk ürün gibi gösterilir; fakat Hollywood’un istediği imkânsız karışımın hakiki bedenidir. Yaşsız deneyim, genç beden, eski yıldız adı, yeni cilt, pürüzsüz yüz, geçmişin prestiji, bugünün arzulanırlığı, sahneye uygun enerji, çürümesiz beden ve hatasız ambalaj aynı karışımda istenir. Bu karışımın gerçek sonucu Monstro’dur. Monstro Elisasue güzellik standardının başarısızlığı değil, güzellik standardının hakiki bedenidir. Tost peyniri gibi sahte adla satılan ikame ısı altında çözülür ve içindeki katkı mantığını açığa çıkarır.

Monstro’nun Elisabeth posterinden yüz kesip kendine maske yapması yanıltıcı etiketin son halidir. Ürün bozulmuştur; fakat ambalaj hâlâ kullanılır. Yüz dağılmıştır; fakat poster yüzü sahneye çıkarılır. Hollywood’un kadınlara son emri burada yoğunlaşır: Yüzün dağılsa bile poster yüzünü tak. Bu sahnede beden ile marka tamamen ayrılır. Et başka yerde, etiket başka yerde durur. Film bu ayrılmayı da seyirlik yapar. Kadının etinden kopan marka yüzünü yine sahneye taşır.

Yılbaşı programı ürün lansmanının linçe dönüşmesidir. Seyirci Sue’yu istemiştir. Elisabeth’i dışlamıştır. Genç bedeni alkışlamıştır. Monstro’yu görünce paniğe kapılır. Pazar kendi ürününü tanımaz; çünkü pazar yalnız ambalajı ister, üretim gerçeğini görmek istemez. Seyirci genç bedeni ister, yaşlı bedeni atar, birleşmiş hakikati görünce çığlık atar. Bu sahnede kabul yoktur. Yaşlı kadın atılır. Genç kadın tüketilir. Birleşmiş kadın canavar ilan edilir. Kadına “kendini kabul et” dili verildiğinde bile kabul edilebilir hiçbir form bırakılmamıştır.

Seyircinin Monstro’ya saldırması, pazarın kendi ürününü linç etmesidir. Önce kadını gençleşmeye zorlar. Sonra gençleşme ürününü arzular. Ürün bozulunca onu canavar ilan eder. Canavarlaşmış kadını sahnede linç eder. Bu linç Kozmetik Kasaplığın sosyal biçimidir. Önce bakışla keser, sonra normla keser, sonra tiksintiyle keser. Seyirci burada masum tanık değildir. Sue’yu isteyen, Elisabeth’i dışlayan ve Monstro’yu taşlayan aynı pazar bakışıdır.

Kan stüdyoyu bastığında film kendi gizlediği üretim atığını sahneye fışkırtır. Kozmetik Kasaplık kanı gizler; Substance kanı gösterir. Fakat kanı gösterdiği için temize çıkmaz. Kanı festival değeri, makyaj başarısı, body horror konuşması ve ödül malzemesi yapar. Üretim hattının gizlediği sıvı market rafına fışkırır; seyirci parlak ürünü isterken üretim atığına bulanır. Yine de bu atık bile pazara çevrilir. Kan bile satılabilir görüntü olur.

Harvey’in kana bulanması rahatlatıcı bir ceza gibi okunabilir; fakat sistemi temizlemez. Harvey yalnız pazar ağzıdır. Üretim hattı, kamera, dağıtım, festival, ödül, platform ve seyirci iştahı kalır. Harvey’e kan bulaştı diye Hollywood aklanmaz. Hatta onun karikatür kötülüğü daha rafine şiddeti saklamaya yarar. Açık geğirtiye bakarken prestijli kasaplık görünmez hale gelebilir. O prestijli kasaplık, filmi “cesur”, “sarsıcı”, “ödüllük”, “feminist”, “beden politikası” gibi kelimelerle pazara sokan dilde sürer.

Monstro sahneden kaçar, dışarıda çöker, patlar, et ve sıvı yığınına dönüşür. Kadın bedeninin bütün formları harcanmıştır: yıldız, fitness figürü, yaşlı beden, genç kopya, grotesk birleşim, maske, kan ve et. Geriye Hollywood kaldırımı kalır. Elisabeth’in yüzü kanlı artık içinden ayrılır ve Walk of Fame yıldızına doğru sürünür. Hayranlık gördüğünü sanarak erir. Kadın eve dönmez; barkoduna döner. Yıldız artık onur değildir. Üzerinde eriyen yüzün kayıt taşıdır. Kadın bedeni çöker, marka kalır.

Son sahnede kaldırım temizlenir. Kan, et, yüz, yıldız, iz silinir. Bu temizlik döngü romantizmi değildir; imha prosedürüdür. Ürün dolaşıma girmiş, skandal yaşanmış, kan akmış, seyirci bakmış, ödül mühürlemiş, zemin temizlenmiştir. Kadın parçalanır, seyirci izler, festival alkışlar, ödül barkodlar, temizlik makinesi geçer, Hollywood devam eder.

Ödül burada özellikle önemlidir. Substance, Cannes’da En İyi Senaryo ödülünü aldı; daha sonra Oscar adaylıkları, makyaj ve saç tasarımı ödülü, oyunculuk ödülleri ve sezon boyunca yürütülen prestij diliyle dolaşıma girdi (🔗). Cannes sayfası Demi Moore’un performansının Golden Globe, SAG ve Critics Choice ödülleriyle, BAFTA ve Oscar adaylıklarıyla çevrelendiğini aktarır (🔗). Bu ödül hattı kadına iade edilmiş bir değer gibi okunmamalı. Ödül burada barkoddur. Hollywood kendi ürettiği yıldız-malı yaşlanma, çıplaklık, çürüme, grotesk beden ve kadınlık yıkımı üzerinden yeniden değerli kılar; sonra bu yeniden işlenmiş ürünü kalite mührüyle dolaşıma sokar. Ödül, kesimin temizlendiği yer değil, kesimin sertifikalandığı yerdir.

Substance’ın sinsi politikası böyle tamamlanır. Film Kozmetik Kasaplığı gösterdiği için eleştirel görünür; fakat gösterme biçimi bizzat kasaplığın prestijli sinema formudur. Kadın bedeni baştan sona endüstriyel işlem hattına sokulur. Yıldız diye yere çakılır. Yaşı raf ömrü yapılır. İmgesi billboard’dan sökülür. Sağlık kapısından gençlik ürününe geçirilir. Sırtı üretim hattı gibi yarılır. Sue adlı ikincil kullanım ürünü çıkarılır. Stabilizatörle katkı mantığı kurulur. Yedi günlük kuralla raf ömrü belirlenir. Harvey’in ağzıyla pazar kararı verilir. Stüdyoyla raf performansı ölçülür. Makyajla ambalaj denenir. Sue’nun görünürlüğüyle kaynak yağmalanır. Monstro ile hakiki ürün açığa çıkar. Poster yüzüyle yanıltıcı etiket takılır. Kanla atık pazara fışkırır. Ödülle kalite mührü basılır. Temizlik makinesiyle imha prosedürü tamamlanır.

Bu yüzden Substance’ta kadınlık artık eski anlamda yalnız “kaşar” diye aşağılanan figür değildir. O kaba hakaret aşaması bile geride kalmıştır. Kadın tost peyniri gibi sahte adla satılan, eritilen, uzatılan, kalıba sokulan, katkıyla ayakta tutulan, ikincil kullanıma sokulan ve bozulunca çöpe atılan ürün malzemesine çevrilmiştir. Substance bunu saklamaz; göstere göstere gizler. Kadına verilen gözdağı şudur: Artık hakaret edilmek için bile özne değilsin. İşlenmiş, eritilebilir, ikinci kullanıma sokulabilir, ambalajı değiştirilebilir beden malzemesisin. Hollywood seni önce ideal diye satar, sonra yaşlanınca eritip yeniden kalıba döker, sonra çıkan artığı canavar diye teşhir eder, sonra bu kasaplığı ödülle mühürler.

Kadın parçalanır. Seyirci izler. Festival alkışlar. Ödül barkodlar. Temizlik makinesi geçer. Hollywood devam eder.