(playlist)
🦋🤖 Robo-Spun by IBF 🦋🤖
👻🪸🐈⬛ Phantomoperand 👻🪸🐈⬛
Herif çarkı karı forslarını birbirine kırdırır. Bir kadının güzelliğini diğerinin saygınlığına, birinin fedakârlığını diğerinin hakkına, birinin mağduriyetini diğerinin suçluluğuna, birinin tanıklığını diğerinin hükmüne karşı kullanır. Kadınların birbirleri üzerinde kurduğu gerçek nüfuz, bu karşılaştırmalar sayesinde herif çarkının işleyişine katılır. Herif çarkı bir forsu yükseltirken diğerini kırar; yükselttiği fors kendisini bağlayacak kudrete eriştiğinde çark eder. Böylece çarkını döndürmekle çark etmek aynı iktidar işleminin birbirini gerektiren iki hareketi haline gelir.
Karı forsu leke bırakan histeridir; herif çarkı bir lekeyi diğeriyle silen obsesyondur. Histerik leke, hüküm veren makamın kendi yetkisini açıklamak zorunda kaldığı noktada ortaya çıkar. Obsesyonel silme, bu soruyu başka bir hükmün yetkisine devreder. Bir kadın forsu diğerini geçersiz kılarken kendi üstünlüğünü de yeni bir sorgulamanın konusu haline getirir. Bu yüzden silme girişimi yeni leke, hüküm verme girişimi yeni borç ve her çözüm girişimi yeni bir karar zorunluluğu doğurabilir. Lacan’ın obsesyonel arzu imkânsızlığı, çarkın kendi hükmüne bağlanacağı anda yön değiştirmesini açıklayan temel ilişkidir.
Bu hareketin altında birbirini tırmandıran fobik kaygılar vardır. Kadın forsu tanınma ve yerini koruma arzusunu, herif çarkı hükmetme ve hükmünün sonuçlarını yönetme arzusunu işler. Her iki konum da Öteki’nin arzusuna bağımlıdır: Kişi kendi değerinin başkaları açısından ne ifade ettiğini öğrenmeye çalışır. Bu bağımlılık kadınlar arasında mimetik rekabet, erkekler arasında itibar yarışı, taraflar arasında karşılıklı borçlandırma ve ortak kaygının belirli bir rakip üzerinde yoğunlaşması biçiminde gelişebilir. Karşılıklı kırma bir kurban seçilerek sonlandırılabilir; kurbanın bıraktığı leke yeni bir hüküm mücadelesine geri dönebilir.
Herif çarkının maddi dayanakları mülkiyet, miras, geçim, evlilik, bakım emeği, ücret, mevki, sosyal çevre ve bilgi üzerindeki yetkidir. Kadınlar bu ilişkilerde kendi emekleriyle, arzularıyla ve gerçek çıkarlarıyla hareket eder. Forsları birbirine kırdırıldığında elde ettikleri kazançlar, uğradıkları kayıplar ve rekabete harcadıkları kaynaklar aynı düzenin devamına katılabilir. Çark, kadınların birbirlerine karşı kullandığı yetkileri değerlendirirken onların karşılıklı hükümleri sayesinde kendi karar yetkisini yeniden üretebilir.
Karabasan Makinesi bu düzenin dijital yoğunlaşmasıdır. Sosyal medya bir lekeyi kaydeder, silme girişimini başka bir iz olarak saklar, eski hükümleri yeni karşılaşmalara taşır ve kullanıcıların bu karşılaşmalara verdiği tepkilerden yeni içerik sıralamaları üretir. Kullanıcı kendi Ego’sunu, dahil olduğu Nos’u ve başkalarının karşısına çıkan Sen’i bu dolaşıma göre düzenler. Nevrotik güvence arayışı, sapkın sahneleme ve psikotik hitap yoğunluğu aynı kişiselleştirilmiş yüzeyde birbirini besleyebilir. Platformun ekonomik çıkarı da bu hareketin devamında belirir: Kaygı, öfke, merak, kıskançlık, savunma ve düzeltme farklı yaşantılar olarak başlar; hepsi ölçülebilir etkileşim haline gelebilir.
Karı forsu: Hükme değer kazandıran kadın-imge
Fors, bir kişinin sahip olduğu değerin başkaları üzerinde hüküm kurabilme kudretidir. Güzellik, annelik, fedakârlık, saygınlık, bilgi, yakınlık ve mağduriyet bu kudretin farklı kaynakları olabilir. Fors, bu özellikler bir başkasının haklılığını teyit ettiğinde veya başka birinin yetkisini azalttığında toplumsal kuvvet kazanır. Dolayısıyla karı forsunun belirleyici özelliği, kadın-imgenin bir hükmü geçerli saydırabilmesidir.
Bir hüküm verildiğinde iki soru ortaya çıkar: Hükmün içeriği nedir ve bu hükme neden uyulmalıdır? İkinci soru hüküm verme makamının kendi yetkisini gündeme getirir. Herif çarkı karı forsunu tam bu noktada kullanır. Kadının yüzü, sesi, itibarı veya acısı bir kararın doğruluğuna teminat olarak sunulabilir. Böylece kararın dayandığı gerekçeler kadın-imgenin toplumsal ağırlığından yararlanır.
Karı forsunun teyit organı olarak çalışması, Yersiz Şeyler’deki Düşmanını Tanıyan Müsterih Tebessüm, Karı Forsunun İğret Sırıtışıdır incelemesinde ayrıntılandırılır (🔗). Burada kadın yüzünün belgeye, kadın sesinin tutanağa, fedakârlığın gerekçeye ve haysiyetin hesap verme yetkisine nasıl ikame edilebildiği gösterilir. Karı forsunun hüküm gücü bu ikamelerin toplumsal karşılık bulmasına dayanır.
Bu yetkilendirme hem cinsel çekim hem de ahlaki itim üzerinden kurulabilir. Çekim dikkat, yakınlık ve arzu üretir. İtim ise saygı, güven ve belirli bir mesafe talep eder. Aynı kadın-imge iki kuvveti birleştirdiğinde hem görülme hem de kendi koşullarıyla tanınma kudreti kazanır. Karı Forsunda Meryem Müşkülatı incelemesinin çekim ve itim arasında kurduğu ilişki, bu çift yönlü işleyişe dayanır (🔗).
Karı forslarının birbirini kırabilmesi, her birinin gerçek bir yetki taşımasından kaynaklanır. Annelik forsu geçmişteki emeği ve soyun sürekliliğini, eşlik forsu ortak hayat üzerindeki güncel hakkı, mesleki fors yetkinliği ve çalışmayı, mağduriyet forsu uğranmış zararın tanınmasını ileri sürebilir. Bu talepler aynı karar üzerinde karşılaştığında birinin kabul edilmesi diğerinin kapsamını değiştirebilir. Herif çarkı, farklı kadın konumlarının taşıdığı bu hükümleri birbirine karşı işleterek kendi kararının dayanaklarını çoğaltır.
Forsların karşılıklı hüküm gücü, kadınlar arasındaki iktidarın bağımsızlığını da gösterir. Bir kadının başka kadına verdiği toplumsal kabul veya yönelttiği ayıplama gerçek sonuç doğurabilir. Kadınların kendi aralarında ürettiği değer farkları daha sonra erkekler arasındaki nüfuz ilişkilerine de aktarılabilir. Herif çarkının kadın forslarını kullanabilmesi, bu forsların sahip olduğu gerçek toplumsal ağırlığa dayanır.
Histerik leke: Efendinin hükmü kendi dayanağına çarpar
Histeri, öznenin kendisine verilen tanımı yeniden sorgulamasıyla belirginleşir. Bir makam kişiye kim olduğunu, hangi konumda bulunması gerektiğini veya hangi hükme tabi olduğunu söyler. Histerik soru önce bu tanımı hedef alır; ardından tanımı veren makamın hangi yetkiyle konuştuğunu açığa çıkarır. Böylece hüküm hakkında başlayan tartışma, hüküm verme yetkisinin kendisine döner.
Lacan, histerik arzunun işleyişini «se créer un désir insatisfait» [kendisine tatmin edilmemiş bir arzu yaratmak] ifadesiyle anlatır (🔗). Buradaki tatminsizlik, verilen cevabın arzuyu yeniden harekete geçirmesine dayanır. Efendinin cevabı öznenin konumunu tanımlar; özne bu tanımlamanın dayanağını sorgulayarak yeni bilgi talep eder.
Lacan’ın histerik söylem üzerine söylediği şu söz, ilişkinin iki yönünü birden açığa çıkarır:
«Elle veut un Maître sur lequel elle règne.» [Üzerinde hüküm sürdüğü bir Efendi ister.] (🔗)
Histerik özne efendiyi hüküm vermeye çağırır. Efendinin kendisini tanımasını isterken onun bilgi üretme ve hüküm verme yetkisini de sorgular. Böylece efendi, cevap verme makamında tutulurken verdiği cevapların yetersizliği üzerinden yeniden çalıştırılır. Herif çarkıyla karı forsunun karşılıklı bağımlılığı bu hareket içinde anlaşılır: Kadın-imgenin teyit kudreti hükme değer kazandırır; aynı kudret hükmün neden teyide ihtiyaç duyduğunu görünür kılar.
Leke, hüküm verme düzeninin kendi bütünlüğüne ilişkin iddiasında açılan sorudur. Bir kişinin itibarı üzerinde belirebilir, fakat daha ileri durumda o itibarı dağıtan makamın yetkisine yerleşir. Hükmü geçerli kılan kadın-imge, aynı hükmün hangi ölçüyle geçerli sayıldığını sorgulayabildiğinde histerik işlev kazanır.
Bu işleyişin sertliği, karı forsunun karşı tarafa yeni bir cevap zorunluluğu yüklemesinde belirir. Efendi verilen tanımın doğruluğunu açıklamaya girişir. Histerik sorgulama bu açıklamanın kendisini yeni bir hüküm olarak ele alır. Şikâyetin konusu değiştikçe açıklama yapma yetkisi de tartışmanın konusu haline gelir. Histeri Şikâyetten Şikâyetten Şikâyettir incelemesi bu hareketi, öznenin kendisine yöneltilen adlandırmaya karşı geliştirdiği sorgulama üzerinden ele alır (🔗).
Karı forsu burada iki ayrı kuvvet taşır. Bir hükme onay vererek onun toplumsal ağırlığını artırabilir. Başka bir hükmün geçerlilik koşullarını sorunsallaştırarak onu lekeleyebilir. Karı forsu teyit edebildiği için lekeleyebilir; lekeleyebildiği için teyidi hüküm değeri kazanır. Karşılıklı kırdırmanın dayandığı gerçek kudret budur.
Obsesyonel silgi: Her hüküm yeni bir borç bırakır
Herif çarkının obsesyonel işlemi, histerik lekeyi başka bir karı forsunun hükmüyle silmeye giriştiğinde belirginleşir. Birinci fors bir eksikliği açığa çıkarır. İkinci fors bu eksikliği kapatacak yeni bir teyit sağlar. Böylece herif çarkı, ilk hükmün sonuçlarından ikinci hükmün yetkisine geçer.
Freud, 1926 tarihli Hemmung, Symptom und Angst metninde obsesyonel savunmanın iki işlemini şöyle adlandırır:
«Die beiden angedeuteten Techniken sind das Ungeschehenmachen und das Isolieren.» [Sözü edilen iki teknik, olmuş olanı olmamış kılma ve yalıtmadır.] (🔗)
Ungeschehenmachen, gerçekleşmiş bir olayın meydana gelmişliğini ikinci bir eylemle geri almaya çalışmaktır. İlk hareketin etkisini kaldırmak üzere ikinci hareket gerçekleştirilir. Herif çarkında önceki hükmü geri çeken açıklamalar, bir forsun karşısına başka bir forsun çıkarılması ve daha önce verilen sözün yeni bir kararla hükümsüzleştirilmesi bu işlemin karşılıklarıdır.
Isolieren ise birbiriyle bağlantılı olayların ayrı tutulmasıdır. Farklı zamanlarda verilmiş sözler, farklı kadınlara tanınmış haklar ve bunların doğurduğu borçlar birbirinden yalıtılabilir. Herif çarkı, karı forslarını birbirine karşı kullanacağı anda karşılaştırılabilir hale getirir; kendi kararları birlikte ele alınmaya başladığında ise olayları ayrı gerekçelere dağıtabilir.
Bu iki işlem çark etmenin teknik biçimlerini oluşturur. Geri alma geçmişteki hükmü değiştirir. Yalıtma hükümlerin birbirleriyle bağlantısını düzenler. Erteleme ise bu hükümlerin bağlayıcı sonuçlarını geleceğe aktarır. Herif çarkı geçmişi geri almaya, şimdiki çelişkiyi yalıtmaya ve gelecekteki hesabı ertelemeye çalışarak döner.
Lacan obsesyonel arzuyu «se supporter sur un désir impossible» [kendisini imkânsız bir arzuya dayandırmak] diye tanımlar. Obsesyonel, arzusunun gerçekleşmesini sürekli başka şartlara bağlayabilir. Bu şartlar yerine geldikçe yeni bir şart ortaya çıkar. Arzunun gerçekleşeceği an, arzulamanın sürdürülmesi için yeniden geleceğe taşınır.
Lacan’ın Le mythe individuel du névrosé metninde, babadan devralınan borçlarla kadınlar arasındaki seçimin birbirine karıştığı bir vaka bulunur. Obsesyonel özne borcu doğru yere yerleştirmek için tekrar tekrar işlem yapar. Lacan bu hareketi şöyle tarif eder:
«Une opération tournante, jamais satisfaisante, qui n’arrive pas à boucler son cycle.» [Hiç tatmin sağlamayan, döngüsünü tamamlayamayan bir çevirme işlemi.] (🔗)
Buradaki borç, yalnızca ödenecek para değildir. Baba, soy, kadın tercihi ve öznenin kendi konumu arasında devredilen bir yükümlülüktür. Borcun muhatabı değiştikçe ödeme işlemi de değişir. Herif çarkında kadın forsunun sağladığı teyit benzer bir borç doğurabilir: Hükme geçerlilik kazandıran kadın, bu geçerliliğin karşılığında tanınma ve hak talep edebilir. Herif başka bir forsa çark ettiğinde önceki borcun tahsili yeni bir yetkilendirme sorununa dönüşür.
Lacan’ın 11 Nisan 1962’de aktardığı obsesyonel vaka, bu hareketin kadınlarla ilişkilerdeki biçimini gösterir. Özne birden fazla kadınla bağını sürdürürken ilişkilerini birbirinden ayrı tutmak için zahmetli yöntemler geliştirir. Lacan bu durumu «une infidélité constante» [sürekli bir sadakatsizlik] olarak adlandırır. Ayrı ilişkilerin birbirlerine geçirmez biçimde sürdürülmesi, öznenin gelecekteki tatmin için kendi konumunu dokunulmamış tutmasına hizmet eder (🔗).
Herif çarkının esas obsesyonel başarısı, karı forslarının birbirlerinin konumunu değiştirmesine imkân verirken kendi bağlayıcılığını sürekli başka bir hükme aktarmasıdır. Her yeni fors, önceki lekeyi silmek için devreye girer. Fakat yeni hükmün kendisi de bir olay olarak gerçekleşir ve başka bir yükümlülük yaratır. Obsesyonel silme, böylece kendi işlemlerinin tarihini çoğaltır.
Kırdırmanın ettirgenliği: İki taraf mücadele ederken üçüncü makam kazanır
Kırdırmak fiilinin gücü ettirgenliğinde bulunur. Birinci karı forsunun ikinciyi kırması, kendi yetki iddiasını ikinci forsun karşısında geçerli kılmasıdır. Herif çarkı bu karşılaşmayı örgütlediğinde hüküm verme yetkisini doğrudan kendi üzerinde toplamaktan ziyade, karşıt forsların birbirleri üzerindeki gerçek kuvvetini işletir.
1908 tarihli Soziologie metninde, iki taraf arasındaki çatışmadan yararlanan üçüncü kişinin konumu şu ifadeyle açıklanır:
«Der Dritte […] kann sich gleichsam zwischen ihnen unsichtbar machen.» [Üçüncü kişi, onların arasında adeta görünmez hale gelebilir.] (🔗)
Buradaki görünmezlik, kırdırmanın toplumsal kazancını açıklar. Üçüncü kişinin kararına yönelmesi beklenen hesap sorma hareketi, karşı karşıya getirilen iki tarafın birbirine yönelttiği suçlamalara dönüşebilir. İki taraf kendi gerekçeleriyle mücadele ederken, onları karşılaştıran makamın yetkisi gündelik düzenin doğal parçası olarak işlemeye devam edebilir.
Bu karşılaştırma aynı zamanda arzunun değerini etkiler. Birinin arzuladığı şey başka biri için daha değerli hale gelebilir. Bir kadının sahip olduğu güzellik, statü, yakınlık veya saygınlık, başka kadının arzusunu yönlendirebilir. Mimetik rekabette rakip, arzulanan şeyin değerini artıran kişi haline gelir. Karı forsları bu yüzden birbirlerini yalnızca sınırlandırmaz; birbirlerinin toplumsal değerinin oluşumuna da katılır.
Erkekler arasındaki üstünlük mücadelesi aynı hareketten yararlanabilir. Bir erkeğin yanında bulunan kadın figürünün itibarı, güzelliği veya sosyal bağlantıları, başka erkekler karşısındaki forsuna katkı sağlayabilir. Böylece kadınların birbirlerini değerlendirmesi erkeklerin birbirlerini değerlendirmesine bağlanır. Kadınların karşılıklı üstünlük iddiaları erkekler arasındaki rekabetin de malzemesi haline gelir.
Karşılıklı kırmanın iki tırmanma biçimi vardır. Simetrik tırmanmada taraflar benzer hamlelerle birbirlerini aşmaya çalışır. Birinin ithamı diğerinin karşı ithamını, birinin mağduriyeti diğerinin mağduriyet iddiasını çağırır. Tamamlayıcı tırmanmada ise farklı davranışlar birbirini yoğunlaştırır. Histerik özne daha açık bir cevap talep ettikçe obsesyonel daha fazla açıklama ve savunma işlemi üretir; savunmalar çoğaldıkça histerik sorgulama yeni malzeme kazanır.
Bu tırmanmanın ortak kaynağı fobik kaygıdır. Lacan 7 Mayıs 1969’da fobiyi «une plaque tournante» [bir döner kavşak] olarak adlandırır. Fobik işlem, kaygının belirli bir korku imleyeninde yoğunlaşmasına ve farklı savunma düzenlerine yönelmesine imkân verir (🔗).
Karı forsu açısından gözden düşme ve yerini kaybetme kaygısı, başka bir kadının belirli üstünlüğünde yoğunlaşabilir. Herif çarkı açısından kendi hükmüne bağlanma kaygısı, kadının talep ettiği kesin karar üzerinde yoğunlaşabilir. Kadın forsunu artırdıkça erkek kararın sonuçlarını daha fazla hesaplayabilir. Erkek çark ettikçe kadın kendi konumunu korumak için daha fazla teyit isteyebilir. Bir tarafın savunması diğerinin kaygı nesnesine dönüşür.
Karşılıklı kırmanın bir başka sonucu kurban seçilmesidir. Gerilim belirli bir kadın-imgeye yoğunlaştırıldığında, tarafların ürettiği karşılıklı lekeler tek kişinin kusuru olarak toplanabilir. Bu kişinin itibarı veya konumu feda edilerek çarkın düzeni yeniden kurulabilir. Simetrik Kırma ve Simetriyi Kırma incelemesi, karşılıklı şiddetin bir kurban üzerinden yeniden örgütlenmesini bu açıdan ele alır (🔗).
Kurbanlaştırma, obsesyonel silmenin toplumsal biçimlerinden biridir. Bir kişinin dışlanması geçmişteki çatışmanın hesabını kapatmış gibi görünebilir. Fakat kurbanı seçen hüküm, karşılıklı mücadeleyi hangi yetkiyle sonuçlandırdığı sorusunu yeniden açar. Gods Demand Sacrifice: Impossible, Insufficient, Surplus incelemesinde histerinin kurban edilmesiyle obsesyonelin elinde kalan leke, geçmişteki imkânsızlığın bugünkü yetersizlik ve gelecekteki fazlalık vaadiyle nasıl ilişkilendirildiğini açıklar (🔗).
Çarkın maddi hesabı: Fors dağıtılırken emek ve yetki birikiyor
Karı forslarının karşılıklı hüküm gücü, maddi kaynakların dağıtımıyla birleştiğinde daha belirgin hale gelir. Ailede annelik, eşlik ve gelinlik farklı haklar taşır. Bu konumların her biri geçim, bakım, miras ve ev içindeki kararlar üzerinde sonuç doğurabilir. Kadınların birbirlerini daha fedakâr, daha saygın veya daha haklı olarak değerlendirmesi, hangi emeğin kim tarafından üstlenileceğini ve hangi kaynağın kim tarafından kullanılacağını etkileyebilir.
Forsların rekabetinden doğan kazanç, yarışın sonunda dağıtılan ödülle sınırlı kalmaz. Kadınlar kendi konumlarını korumak için emek, zaman ve itibar harcar. Bir terfi için yarışan iki çalışan, bir ailede bakım sorumluluğunu üstlenerek üstünlük kazanmaya çalışan iki kadın veya aynı sosyal çevrede tanınma arayan kişiler bu harcamaların gerçek taşıyıcılarıdır. Yarışın sonucunu belirleyen makam, katılımcıların süreç boyunca ürettiği değerden yararlanabilir.
Bu düzenin ekonomik özelliği, bütün tarafların yarış için bedel ödemesidir. Bir kadının daha fazla bakım emeği üstlenmesi başka kadının fedakârlık forsunu sorgulayabilir. Diğer kadın kendi hakkını savunmak için geçmişteki emeğini ve uğradığı kayıpları ileri sürebilir. Tartışma kimin daha iyi kadın olduğu üzerinde yoğunlaşırken bakım yükünün neden bu şekilde paylaştırıldığı, mülkiyetin kimde bulunduğu ve karar yetkisinin hangi gerekçeyle dağıtıldığı da aynı çatışmanın maddi parçaları olarak işlemeye devam eder.
Namus, şeref ve haysiyet bu maddi dağıtımın ahlaki gücünü artırabilir. Kadının itibarı kendi toplumsal konumunu etkilerken onunla ilişkili erkeğin forsuna da katkı sağlayabilir. Böylece bir kadının lekesini silme girişimi, erkeğin kendi şerefini koruma hareketine dönüşebilir. Aynı anda kadın, kendi itibarının nasıl tanımlanacağını belirleme mücadelesi verebilir. Karşılıklı lekeleme, kadınların değerinin hangi ölçüye göre belirleneceğine ilişkin gerçek bir iktidar çatışması haline gelir.
Burada kararın ertelenmesi özel bir ekonomik değer kazanır. Herif çarkı ödülü, hakkı veya kesin tercihi dağıtmadan önce tarafların bağlılığından ve emeğinden yararlanabilir. Ödül dağıtıldığında yeni bir borç ve yeni bir hak doğar. Çark etmek, bu sonuçların yeniden değerlendirilmesini sağlayabilir. Böylece obsesyonel arzu imkânsızlığı ile maddi kazanç, aynı kararın sürekli ertelenmesi içinde birleşebilir.
Bu işleyiş kadınların birbirleriyle kurduğu ittifakların yönünü de belirler. Birbirine karşı yarışan kadınlar başka kadınları hedef alan bir ortaklık kurduğunda kırdırma grup düzeyine taşınır. Aynı kadınlar kendilerini karşılaştıran makamın sözlerini, kararlarını ve kaynak dağıtımını birlikte incelemeye başladığında ise üçüncü kişinin yetkisi doğrudan sorgulanabilir hale gelir. Çarkın yalıtarak yönettiği bilgiler bir araya gelir; kararın gerçek muhatabı yeniden görünür olur.
Karabasan Makinesi: Silginin izi de yeni leke olur
Herif çarkının dijital yoğunlaşması, aynı hükümlerin farklı zamanlarda tekrar karşılaştırılabilmesiyle gelişir. Sosyal medya geçmişteki sözleri, silinmiş içeriklerin kopyalarını, düzeltmeleri, tepkileri ve bu tepkilere verilen cevapları aynı dolaşıma sokabilir. Böylece obsesyonel geri alma işlemi yeni bir kayıt üretir. Önceki lekenin temizlenmesi için yapılan açıklama, daha sonra açıklamanın kendisinin sorgulanmasına dayanak olabilir.
Karabasan Makinesi’nin özgül işlemi, içerikler değişirken kullanıcıya ilişkin kayıtların birikmesidir. Kişi yeni bir görüntüye, tartışmaya veya habere geçer. Her karşılaşmada belirli bir tepki verir. Tepkiler kullanıcının gelecekte karşılaşacağı içeriklerin seçilmesine katkıda bulunur. Böylece görünürde sürekli başka şeylere geçilirken davranış izleri aynı kullanıcı modeli çevresinde toplanabilir.
Mecaz-ı mürsel ile mecaz-ı müselsel arasındaki ayrım, bu hareketi açıklamak için önemlidir. Mecaz-ı mürselde bir imleyen başka bir imleyene yol açar; bağlantı yeni bir düşünce güzergâhı açabilir. Mecaz-ı müselselde ise içerikler sıradakilik ilişkisiyle birbirine bağlanır. Kullanıcı her defasında yeni bir içerikle karşılaşır, fakat tepki verme ve kaydırma düzeni sürer. Karabasan Makinesi ve Mecaz-ı Müselsel incelemesi bu hareketi kullanıcı modelinin yoğuşması üzerinden ele alır (🔗).
Bu teknik düzen karı forslarının karşılıklı mücadelesini yeniden biçimlendirir. Bir kadının forsu görünürlük, beğeni, takip, yorum ve yeniden paylaşım üzerinden değerlendirilir. Başka kadının aynı ölçülerde güç kazanması, birincinin kendi konumunu yeniden hesaplamasına yol açabilir. Forslar arasındaki gerçek rekabet, platformun hangi içeriği kime ne sıklıkla gösterdiğiyle birleşir. Kullanıcının karşılaştığı görünür destek veya düşmanlık, ona toplumsal çevrenin ortak hükmü gibi gelebilir.
Bu ilişkinin teknik dayanağı ölçülebilir. 2025’te yayımlanan bir algoritma denetimi, etkileşime dayalı içerik sıralamasının kronolojik sıralamaya kıyasla daha fazla öfke ve karşıt gruba düşmanlık içeren paylaşımı öne çıkarabildiğini buldu (🔗). 2026’da 2.000 katılımcıyla sekiz hafta yürütülen bir deney de etkileşim odaklı akışların çatışmalı içeriğin görünürlüğünü ve toplumsal normlara ilişkin algıları değiştirebildiğini gösterdi (🔗).
Böylece Karabasan Makinesi, hem karı forsunun lekeleme kuvvetini hem de herif çarkının silme hareketini aynı etkileşim düzeninde değerlendirebilir. İtham görünürlük üretir. Savunma yeni karşılıklar çağırır. Düzeltme eski kayıtların yeniden dolaşmasına sebep olabilir. Platform açısından bu karşılaşmalar yeni süre, yeni tepki ve yeni davranış verisi sağlar.
Makinenin ekonomik kazancı, çatışmanın çözülmesinden önce çatışmanın sürekli yeni davranışlar üretmesinde bulunur. Kullanıcı çark ederken yeni bir persona kurabilir; makine bu dönüşün izlerini de biriktirir. Herif çarkının karşılıklı hükümlerde yaptığı işlem, dijital düzeyde kişiselleştirilmiş görünürlük ve geri besleme olarak yeniden örgütlenir.
Ego, Nos, Sen: Makinenin psişik çarkı
Karabasan Makinesi’nin özne üzerindeki işleyişi üç konumla açıklanabilir: Ego, Nos ve Sen.
Ego, kişinin kendisi hakkında kurduğu Ben suretidir. Nos, bu Ben’in dahil olduğu Biz konumudur. Sen ise kişinin başkaları ve kişiselleştirme sistemi tarafından okunabilir hale gelen konumudur. Kullanıcı kendi davranışlarını düzenlerken bu üç konumu birbirine bağlar. Hangi içeriği paylaşacağı, hangi tepkiyi göstereceği, hangi kişiyle ilişkilendirileceği ve hangi kimlikle tanınacağı aynı öz-deşim çalışmasına katılır.
Öz-deşim, kişinin kendi konumunu görünür çevresi ve teknik kullanıcı modeliyle ilişki içinde kurmasıdır. Öz-blok ise kişinin bu ilişkinin beklenen sonuçlarına göre kendi sözlerini, meraklarını ve davranışlarını önceden sınırlamaya başlamasıdır. Böylece kullanıcı, kendi hakkında hangi Sen’in üretileceğini yönetmeye girişir. Karabasan Makinesinde Öz-deşim ve Öz-blok incelemesi bu işlemleri ayrıntılı biçimde ele alır (🔗).
Burada nevrotik, sapkın ve psikotik işleyişler aynı teknik dolaşımın farklı öznel ilişkilerini açığa çıkarır.
Nevrotik düzeyde kullanıcı, dahil olduğu Biz’in kendisinden ne istediğini anlamaya çalışır. Karşılaştığı işaretleri kendi konumuna ilişkin ipuçları olarak değerlendirir. Kendi davranışlarını yeniden gözden geçirir; geçmiş sözlerini kontrol eder, gelecekteki tepkileri hesaplar ve güvence arayışını sürdürür. 2026’da yayımlanan bir görüşme araştırmasında obsesif kompulsif belirtileri bulunan katılımcıların dijital mesajları tekrar kontrol etme, güvence arama ve yanlış anlaşılma ihtimali üzerinde zihinsel inceleme yürütme deneyimleri belgelenmiştir (🔗).
Sapkın işleyişte kullanıcı, kendisinin nasıl okunacağını etkileyen teknik sistemi kendi davranışlarını düzenlemek için etkin biçimde kullanır. Hangi tepkilerin hangi persona’yı güçlendirdiğini öğrenir. Karşılıklı lekeleme ve teyit sahnesindeki konumunu yönetmeye girişir. Kendi görünürlüğünün üretilmesine katılırken başkalarının davranışlarını da bu görünürlük üzerinden yönlendirmeye çalışabilir. Böylece üretilmiş bir hüküm düzenine uyum sağlamak, o düzenin işleyişinde etkin rol üstlenmenin aracına dönüşür.
Psikotik yoğunlukta kişiselleştirilmiş içerikler özneye doğrudan yöneltilmiş mesaj niteliği kazanabilir. Kullanıcı, önceki davranışlarının da etkilediği görünür içerikleri kendisine dışarıdan gelen özel işaretler olarak yaşayabilir. Algoritmik seçimin gerçek teknik etkisi, bu işaretlere yüklenen şahsi anlamların yoğunlaşmasıyla birleşebilir. Teknoloji temalı sanrılar üzerine 2026’da yayımlanan kapsamlı inceleme, sosyal medya, cihazlar ve algoritmaların sanrısal yaşantıların içeriğine nasıl katılabildiğini gösteriyor (🔗).
Bu üç işleyişin Karabasan Makinesi’nde birbirine bağlanması, fobik kaygının dijital karşılaşmalarla nasıl sürekli yeni işaretler kazandığını da açıklar. Nevrotik özne ne istendiğini araştırır. Kişiselleştirilmiş içerik bu araştırmaya cevap gibi görünebilir. Kullanıcı bu cevaba göre kendi davranışını düzenler ve ortaya çıkan davranışlar sonraki içerik seçimine katkıda bulunur. Böylece arzu, hitap ve faaliyet aynı geri besleme içinde yoğunlaşır.
Kadın forslarının dijital karşılaştırılması da bu işlemin parçasıdır. Bir kullanıcı, kendisine hangi kadın-imgenin uygun görüldüğünü veya hangi forsun kendi çevresinde geçerli sayıldığını sürekli yeniden değerlendirebilir. Herif çarkının yüz yüze ilişkilerde yürüttüğü teyit ve hüküm mücadelesi, kişiselleştirilmiş yüzeyde topluluğun beklentileri ve algoritmik görünürlük üzerinden yeni bir biçim kazanır.
Kırdırmanın son hükmü: Çarkın kendi eksikliği
Herif çarkı karı forslarını birbirine kırdırdığında üç şey aynı anda gerçekleşir. Bir karı forsu başka bir forsun hükmünü kırar. Bu kırılma herif çarkının karar verme yetkisini yeniden işletebilir. Yeni hüküm, kendi geçerliliğinin hangi yetkiye dayandığı sorusunu yeniden ortaya çıkarabilir.
Çarkın tamamlanamayan hareketi buradan doğar. Herif, bir hükmün eksikliğini gidermek için başka bir hükme başvurur. Başvurduğu yeni fors eski lekeyi silebilir, fakat aynı zamanda yeni bir borç ve yeni bir hesap verme ilişkisi yaratabilir. Herif bu ilişkinin bağlayıcılığından başka bir forsa çark ettiğinde önceki işlemlerinin sayısı artar. Geçmişteki leke, bugünkü silme ve gelecekte beklenen tatmin birbirini yeniden üretir.
Histerik arzu, hükmün tatminsiz bıraktığı soruyu canlı tutar. Obsesyonel arzu, bu sorunun kesin cevabını sürekli başka bir hükme bağlayarak imkânsızlığını sürdürür. Fobik kaygı, karşılıklı savunmaları yeni tehdit işaretleri etrafında yoğunlaştırır. Mimetik rekabet, forsların değerini birbirlerinin arzusuna bağlar. Kurbanlaştırma, karşılıklı lekeleri tek bir hedefte toplayabilir. Maddi kaynakların dağıtımı, bütün bu işlemlere gerçek bedeller ve gerçek kazançlar kazandırır.
Karabasan Makinesi ise çarkın tekrarına yeni bir teknik süreklilik ekler. Bir karşılaşmanın kaydı daha sonraki karşılaşmanın hükmüne dönüşebilir. Silme girişimi yeni bir leke olarak dolaşıma girebilir. Kullanıcı kendi davranışlarını makinenin nasıl okuyacağına göre düzenledikçe bu kayıtların üretimine de katılır. Böylece herif çarkının obsesyonel hüküm dolaşımı ile platformun teknik geri beslemesi aynı toplumsal tekrarın birbirine bağlı hareketleri haline gelebilir.
En keskin sonuç burada belirir: Herif çarkı, kendi hükmünün eksikliğini karı forsları arasındaki karşılıklı hükümsüzleştirmeye aktarır. Kadınlar gerçek kudretlerini birbirlerine karşı kullandıkça, onları karşılaştıran makam yeniden hüküm verebilir. Herifin çark etmesi, bir hükmün kendisini bağlayacağı anda başka bir hükmün yetkisine geçmesidir. Bu geçiş, obsesyonel arzu imkânsızlığını sürdürebilir.
Karı forsu ise her yeni hükmün dayandığı teyidi sorgulanabilir hale getirme kudretini korur. Histerik leke, herif çarkının kendi bütünlüğünü kurmak için kullandığı kadın forslarının aynı bütünlükte açtığı sorudur. Herif çarkı lekeyi başka bir forsla silmeye çalıştıkça kendi yetkilendirme işlemini yeniden başlatır.
Herif çarkının hükmü karı forslarını birbirine kırdırarak döner; karı forslarının histerik lekesi bu hükmün kendi eksikliğini açığa çıkarır. Obsesyonel çark her lekeyi başka bir hükümle silerken kendi imkânsız arzusunu yeniden kurar. Karabasan Makinesi de her hükmü, her lekeyi ve her silme girişimini yeni karşılaşmaların malzemesi haline getirir.
HERİF ÇARKI KARI FORSLARINI BİRBİRİNE KIRDIRIR!






























Geri bildirim: Phantomoperand 👻🪸🐈⬛ | 🦋🤖 YERSİZ ŞEYLER