Türkiye’de devlet denetimli İnternet karşısında hareketler: Kısa bir tarih anlatımı ve gelecekteki zorluklar üzerine — Alternatif Bilişim Derneği

Ali Rıza Keleş, Ayşe Kaymak, Işık Barış Fidaner, Seda Gürses

Biz Türkiye’de süregiden devlet denetimli İnternet çabalarına karşı çıkan birçok örgütten birisi olan Alternatif Bilişim Derneği’nin üyeleriyiz. Türkiye ve Avrupa’da medya denetimine dair sorunların giderek küresel bir sorunun parçasına dönüştüğünü görmekteyiz. Hükümetler kendi ‘güvenli’ İnternet tahayyülleri üstüne çalışırken bizin de bir alternatife ifade vermemiz ve onu telkin etmemiz lazım.

Konuşmamızda sansür karşıtı hareketimizi ve Türkiye’de yüzyüze geldiğimiz zorlukları size anlatmak istiyoruz. İlk önce siyasî olaylar hakkında, ülkedeki yaptırımlar, sansür düzenlemeleri ve direniş girişimleri hakkında genel bir bakış sunacağız. Ardından, devlet denetimine karşı yasaları ve teknolojiyi kullanma konusunda yüzyüze geldiğimiz esas sorunları belirteceğiz. Ayrıca bu sunum vesilesiyle benzer konularla ilgilenen insanlarla CCC’de tanışmak ve tecrübelerinden bir şeyler öğrenmek isteriz. İnternet’i insanların medyası yapacak alternatif bir mesaja ifade verebilmek için küresel ağ ve topluluklar yaratılması gerektiğini kesinlikle görüyoruz.

Kısa bir tarih

Büyüyen ekonomisine rağmen demokrasinin ve en temel hakların her zaman ihtilâf konusu olduğu Türkiye’de, 1980 darbesinin gölgesi ve çözülmemiş Kürt sorununu şiddetle hissedilir, devlet inatla Kürt yurttaşların haklarını inkâr eder, gerçek siyasî muhalefeti baskılar ve insanların rızasını meclisteki yetki verilmiş ‘resmî’ partilere doğru yönlendirir. 1980 yılındaki darbe aslında liberal yordamları tatbik etmekte kullanılmıştır ve bu süreç tamamlanmak üzeredir: Son on yıllık süreçte çoğu devlet teşebbüsü özelleştirilmiştir, Türkiye’nin ADSL altyapısına sahip olan tek ISP ve telefon şirketi olan Türk Telekom da buna dahildir. Aynı on yıl içinde İnternet kullanımı çok yaygınlaşmıştır. Fakat İnternet’in artan popülerliğine, cezaî yaptırımlar yoluyla İnternet’i denetleme girişimleri eşlik etmiştir.

2007’ye kadar WordPress ve YouTube gibi siteler de dahil onbinlerce web sitesi mahkemelerce ‘tedbir’ diye engellendi. 2007’deki 5651 no’lu kanundan sonra daha da fazla web sitesini hükümet idaresi doğrudan sansürledi. Bu kanuna bir yanıt olarak Sansüre Karşı Platform örgütlendi. 17 Temmuz 2010’da yapılan ilk sansür karşıtı yürüyüşe yaklaşık 3000 kişi katıldı, İnternet gençliği, siyasî partiler, sendikalar vb. oradaydı.

Tunus ve Mısır’da yaşananlardan kısa bir süre sonra devletin telekomünikasyon kurumu olan Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) ISP’leri ‘çocuk’, ‘aile’ vb. başlıklar altında ücretsiz İnternet süzgeçleri sağlamaya zorlamaya karar verdi. Bu hamleyle yaratılan kocaman reaksiyonun zirvesi 15 Mayıs 2011’de onlarca şehirde gerçekleşen ulus çapında İnternet özgürlüğü yürüyüşü oldu. Sadece İstanbul’da dayatılan sansür tedbirlerine karşı 60 bin kişi yürüdü. Ardından, denetimli medyanın (devlet televizyonu da dahil) eylemcilere karşı karalama kampanyası ve BTK’nın STÖ’lerle yaptığı sanki-yönetişim toplantısı geldi. Haziran’daki genel seçimlerden sonra PKK’yle savaşın tırmanmasıyla medyanın dikkati BTK kararından uzaklaştı. Şu anda çoğunlukla ‘müstehçen’ ve kimi zaman siyasî web sitelerine DNS ya da IP engellemesi uygulanıyor.

Millî güvenlik her zaman Türk devletinin bir kurala istisnalar getirmesine ya da istisnanın kendisini kural haline getirmesine mazeret işlevi görmüştür. Bunun bir örneği 2010’da yürürlüğe konan ‘Millî Kripto Yönetmeliği’dir. Bu yönetmelik her vatandaşın her şifreli haberleşmesinde ‘resmî yetkilendirme’ yapmasını gerektirir, ayrıca vatandaşların hem şifreleme mekanizmalarını hem de hususî anahtarlarını ‘saklasın diye’ BTK’ya vermesini ister.

Sonuçta, hükümetin derin paket sorgulama (DPI) gibi yöntemlerden faydalanmak için altyapı geliştirmekte olduğuna inanmak için sebeplerimiz vardır, ‘sibersavaş’ silahı olarak bunları kendi insanlarına karşı kullanması mümkündür. Bu yöntemler İnternet kullanıcılarını gözetleyip yaftalamanın yanısıra haberleşmenin engellenmesini içerecek. ‘Bilgilenme hakkımızı’ kullanarak DPI tatbik etme planları hakkında bir sorgulama yaptık ama bu konunun ‘bilgilenme hakkımızın sınırlarını aştığı’ konusunda ‘bilgilendirildik’.

Yasaları & teknolojiyi devlet denetimine karşı kullanmakla ilgili sorunlar

Teknoloji tatbiki ve kullanımında temel hakları güvence altına almakla ilgili en büyük sorunlar şu anda kanunların nasıl yapıldıkları ve nasıl tatbik edildikleridir. Kanun yapma süreci dışarıcıdır, [exclusionist] sadece birkaç STÖ’yü içerir, ki bunlara SÖSTÖ (sanki-özerk sivil toplum örgütü) [QUANGO (quasi-autonomous non-governmental organization)] demek daha isabetli olur. Birçok siyasî parti ve sendika vardır, ama barışcıl eylemleri bile zaman zaman ‘yetkilenmemiş’ ilan edilerek yasadışı sayılır. İnsanlar genelde yargı sistemine güvenmezler, ama örgütsüzdürler ve kendi güçlerine inanmazlar. Rejim kendi meşruiyetini ideolojiye dayandırır, kanunlarla adalet sağlamaya değil.

2005’te özelleştirilen Türk Telekom (TT) ADSL altyapısını tekelleştirerek İnternet hizmetlerini pahalı ve devlet denetimine yatkın kılar. TT’de 2007’de işçilerin yaptığı grev, bu tekelin devlet koruması altında olduğuna ilişkin tartışmaları tetiklemişti. Bu şirket ayrıca birçok sahada hizmet sağlayıcı gibi davranarak ağ tarafsızlığıyla ilgili soru işaretleri yaratır.

Bir başka sorun insanların teknolojiyle ilişkilenme yollarının sınırlı kalmasıdır. Bilgisayarlar, cep telefonları ve diğer cihazlar saldırganca pazarlanır ve ülkenin her yerinde yaygınca kullanılır, ama pazarlanan kullanım biçimleri çoğu zaman yüzeysel kalır, mesela bu cihazlar eğlence ya da statü simgeleri gibi betimlenir. Bu tüketimci kültürel çağrışımlar hegemonyası, bizce bu ürünlerin çeşitli güdülerle çok çeşitli kullanımlarına köstek olmaktadır.

Üniversiteler etrafında küçük bir Linux destekçileri topluluğu ortaya çıkmıştır. Bu gruplar teknolojiye alternatif yaklaşımları destekleyebilirler. Ne ki, olağan siyasî korkular altında kendi konumlarına sadece meslekî ifadeler verirler. Beyanları genelde Microsoft ya da diğer büyük hususî yazılım şirketlerini hedef alır. Bu konum, resmen kabul gören millî gurur ve millî güvenlik konumlarıyla uyumludur, dolayısıyla da teknoloji siyasetiyle sınırlı kalır (bkz Pardus projesi).

Solcu ve Kürt siyasî örgütler dijital haberleşme teknolojilerinden en büyük faydayı sağlayacak bir konumdadırlar. Ne ki, bunları verimli kullanabilecek yetkinlik ve hevesten hâlâ yoksundurlar. Çevrimiçinde alternatif siyasî medya girişimleri bulunur, ama bunlar çoğu zaman standart kullanımlarla sınırlı kalırlar ve teknik nitelikleriyle siyasî topluluktaki geliştirici noksanlığını yansıtırlar.

Türkiye’de aileler mühendislik eğitimini yüceltir ve desteklerler. Finansal anlamda güçlü bir toplumsal sistemin eksikliğini aileler doldurur. Toplum da genelde teknik bilgiyi yüceltir. Ne ki, onu bilmesi beklenen ‘eğitimli insanlar’ ile onu sadece tüketmesi beklenen ‘sıradan insanlar’ keskin bir çizgiyle birbirlerinden ayrılır. Ekonomik basınç altında ve ailelerine karşı borçlu hissederek, beyaz yakalı işçilerin çoğu özel şirketlerdeki işlerine kendilerini adarlar. Üniversitelerde iş paylaşımı ve yaratıcılık için bir miktar alan vardır, ama çoğu üniversitenin teknik okullara dönüştürülmesiyle böyle alanlar giderek daralır.

Not:

İstanbul’dan Ali Rıza Keleş, Işık Barış Fidaner yazılım geliştiricilerdir, Ayşe Kaymak avukattır. Brüksel’den Seda Gürses İnternet araştırıcısıdır.

Alternatif Bilişim, dijital teknolojinin alternatif kullanımlarını çalışan ve uygulayan kullanıcıları, geliştiricileri ve araştırıcıları içeren bir toplumsal ağdır. Nihaî amacımız insanların teknik bilgiye yabancılaşmalarını azaltmaktır.

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

The movements against state-controlled Internet in Turkey
A short account of its history and future challenges

In our talk we want to give an account of our anti-censorship movement and the challenges we face in Turkey. We will first provide an overview of the political events; sanctions, censorship regulations and attempts of resistance in the country. Then, we will point out the main problems we face in making use of laws and technology against state control. We would also like to use our presentation as an opportunity to meet people at the CCC with similar affinities and to learn from their experience. We see a great need to create global networks and communities to articulate an alternative message; the Internet as the peoples’ media.

Ali Rıza Keleş*
Ayşe Kaymak
Işık Barış Fidaner
Seda Gürses

We are members of Alternatif Bilişim Derneği (Alternative Informatics Association)**, one of many organizations that oppose the ongoing efforts for state-controlled Internet in Turkey. We see that the problems with media control in Turkey and in Europe are increasingly becoming part of a global problem. The governments are working on their own view of a ‘secure’ Internet, and we have to articulate and suggest an alternative.

In our talk we want to give an account of our anti-censorship movement and the challenges we face in Turkey. We will first provide an overview of the political events; sanctions, censorship regulations and attempts of resistance in the country. Then, we will point out the main problems we face in making use of laws and technology against state control. We would also like to use our presentation as an opportunity to meet people at the CCC with similar affinities and to learn from their experience. We see a great need to create global networks and communities to articulate an alternative message; the Internet as the peoples’ media.

A short history

Despite its growing economy, democracy and fundamental rights have always been disputed in Turkey, where the shadow of the 1980 coup and still unresolved Kurdish problem is strongly felt, with the state persistently denying Kurdish citizens’ rights and repressing real political opposition to canalize the people’s consent to the authorized ‘official’ parties in the parliament. The coup in 1980 was mainly used to implement liberal policies, and this process is near completion: most state enterprises have been privatized in the last decade, including Türk Telekom, the phone company and the single ISP that owns the ADSL infrastructure in Turkey. In the same decade, the Internet use became widespread. Yet, the increasing popularity of the Internet has been accompanied by attempts to control it through criminal sanctions.

Until 2007, tens of thousands of websites had been blocked by courts as ‘precaution’, including sites like WordPress and YouTube. After the Law 5651 in 2007, even more websites were censored directly by government administration. As a response to this law, Sansüre Karşı Platform (Platform Against Censorship) was organized. In the first anti-censorship rally in 17 July 2010, nearly 3000 people participated, including Internet youth, political parties, trade unions, etc.

Not long after the events in Tunisia and Egypt; the state institution for telecommunication, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) made a decision to force ISPs to provide unpaid Internet filters under the headings ‘children’, ‘family’ etc. This move created an enormous reaction, the culmination of which led to a nationwide Internet freedom rally in 15 May 2011 that took place in tens of cities. Alone in Istanbul 60 thousand people marched against the imposed censorship measures. What followed was a smearing campaign by controlled media (including state TV) against the protesters, and a pseudo-governance meeting with NGOs by BTK. After the general elections in June, the war with PKK escalated, suppressing the BTK decision out of media attention. Currently, DNS or IP blocking is used mostly for ‘obscene’ and in some cases for political websites.

National security has always functioned as an excuse for the Turkish state to introduce exceptions to a rule or to make the exception the rule itself. An example is ‘Ulusal Kripto Yönetmeliği’ (National Crypto By-law) that was put in order in 2010. This by-law necessitates ‘official authorization’ for any encrypted communication by any citizen, and also requires the citizens to give away their encryption mechanisms and private keys to BTK for ‘storage’.

In conclusion, we have reasons to believe that the government is currently developing infrastructure to utilize methods like deep packet inspection (DPI) as weapons in a ‘cyberwar’, possibly against its own people. These methods will include monitoring and labeling of Internet users as well as blocking communication. We made use of our ‘right to information’ to inquire about the plans for employing DPI, but were ‘informed’ that this is ‘beyond the limits our right to information’.

Problems in using laws & technology against state control

The greatest problems with respect to guaranteeing fundamental rights in technology deployment and use currently are with how laws are made and how they are enforced. The lawmaking process is exclusionist, only including a few NGOs that can better be called QUANGOs (quasi-autonomous non-governmental organizations). There are several political parties and trade unions, but even their peaceful protests are occasionally declared ‘unauthorized’ and considered illegal. People in general do not trust the judiciary system, but are simply unorganized and do not believe in their power. The regime bases its legitimacy on ideology and not on lawful justice.

Türk Telekom (TT), privatized in 2005, monopolizes the ADSL infrastructure, making Internet services expensive and prone to state control. In 2007, a workers’ strike in TT had triggered debates on this monopoly being protected by the government. The company also acts as a service provider in several domains, creating questions about net neutrality.

Another problem is with the limitation of how people can relate to technology. Computers, cellphones and other gadgets are aggressively marketed and widely used throughout the country, but the marketed forms of use mostly remain superficial, e.g., these gadgets are depicted as entertainment or as status symbols. We argue that the hegemony of these consumerist cultural connotations do hamper diverse uses of these products for a variety of motivations.

A small community of Linux promoters have emerged around universities. These groups could promote alternative approaches to technology. However, under the usual political fears, they only articulate their positions professionally. Their statements usually target Microsoft or other big proprietary software companies. This position is compatible with the officially accepted national pride and national security positions in Turkey, and hence is limited to politics of technology only (see Pardus project).

Leftist and Kurdish political organizations are in a position to benefit most from digital communication technologies. However, they still lack the capacity and enthusiasm to use it effectively. Alternative political media initiatives online exist, but they are mostly limited to standard uses and their technical quality reflect the lack of developers in the political community.

In Turkey, engineering education is praised and supported by families. Families make up for the lack of a financially strong social system. The society in general also praises technical knowledge. However, a strong barrier separates the ‘educated people’ who are supposed to know it, from ‘regular people’ who are only supposed to consume it. Under economic pressure and feeling indebted to their families, most white collar workers dedicate themselves to their work in private companies. There is some space in some universities for shared work and creativity, but such spaces are getting smaller as most universities are being turned into technical schools.

Ali Rıza Keleş, Işık Barış Fidaner are software developers, Ayşe Kaymak is a lawyer from Istanbul. Seda Gürses is an Internet researcher from Brussels.

** Alternatif Bilişim is a social network that includes users, developers and researchers of digital technologies, studying and practicing alternative uses of technology. Ultimately, our objective is to diminish the alienation of people to technical knowledge.