Nazar ile Seda — Renata Salecl, Slavoj Žižek

Lacan’ın “Cinsel ilişki yoktur” sözü, “Neden dünyada aşk var?” ezeli sorusuna basit bir yanıt verir. Aşk bir tuzaktır, seraptır; aşkın işlevi cinsiyetler arasındaki ilişkinin indirgenemez, teşkil edici “çığrından çıkmış”lığını örtbas etmektir. Ünlü Freudcu “bileşen nesneler” –fallik öncesi keyfiyetin (yani henüz baba mecazı ile dolaylanmamış, “kapsayarak aşılmamış” keyfiyetin) kalıntıları– cinsel ilişkinin doyuma ulaşmasını önleyen kaçak engele beden verir. Lacan, Freud’un bileşen nesneler listesine (meme, dışkı, fallus) iki nesne daha ekledi: Seda ile nazar. Dolayısıyla nazar ile sedanın tam anlamıyla aşk nesnesi olması tesadüf değildir – seda veya nazara aşık olmamız anlamında değil, nazar ile sedanın aşkı tetikleyen katalizörler olması anlamında.

Bu öncüllerden üç neticeye varılmalıdır. Birincisi, aşk, salt yanılsamaya veya hayali bir fenomene indirgenemez: Aşk nesnesinin hayaliyle büyülenmenin ötesinde, hakiki aşk gerçeğin nüvesini hedef alır, nesnede nesneden fazla olan şeyi, kısacası Lacan’ın objet petit a dediği şeyi hedef alır. Aşkı –ve nefreti– destekleyen şey, tüm imgesel ve simgesel özelliklerinden soyulduğu zaman nesnede kalan şeydir. İkincisi, aşk bu yüzden bünyevi olarak tarihsel bir fenomendir: Aşkın somut yapılanmaları, nesneyi katlanılmaz kılan “tarihdışı” travmatik keyfiyeti nezihleştirmeye, evcilleştirmeye, simgelemeye dönük (nihayetinde başarısız kalan) çok sayıda girişimdir. Üçüncüsü, aşk asla “aşktan ibaret” değildir, ayrıca iktidar ve tahakküm savaşlarının verildiği ekran/perde ve sahadır. Aşk katalizörü olarak seda, tam anlamıyla hipnoz gücünün ortamı değil midir; ötekinin koruyucu kalkanını delerek onun üzerinde doğrudan denetim sağlamanın ve böylece ona kendi irademize boyun eğdirmenin ortamı değil midir? Nazar (mesela teftiş eden nazar) denetimin ortamı değil midir; ayrıca ötekine itaat ettiren büyülemenin (iktidar gösterisiyle öznenin nazarını cezbetmenin) ortamı değil midir? Altmış küsur yıl önce, Faşist tehdit karşısında, Walter Benjamin Faşistlerin siyasallığı estetikleştirmesine karşı solcuların estetikliği siyasallaştırmasını önermişti. Buna benzer şekilde, özellikle günümüzde, siyasallığın cinselleştirilmesine karşı (gerici Yeni Sağ’ın siyasal hiyerarşiyi cinsiyetlerin “doğal” aile hiyerarşisiyle “temellendirmesine” karşı; dişil ve eril kozmik ilkelerin dengesini yeniden sağlamaya dönük New Age gayretlere karşı; sahte-Freudcuların siyasal mücadeleleri libidinal çıkmazlara indirgemesine karşı) cinsellik siyasallaştırılmalıdır (gerçel bir toplumda cinsel farkın algılanma şeklinin siyasal aşırı-belirlenimi analiz edilmelidir).

Aşk Nesneleri Olarak Nazar ile Seda (Gaze and Voice as Love Objects) kitabının giriş yazısından

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

Ayrıca bkz.

Nazar noktası: Benden ne saklanıyor? (Joan Copjec)

Nazar ile karşılaşma (Todd McGowan)

Nazar ile özdeşleşme (Todd McGowan)