Hakikatetme, Hakikatlanma, Hakikatkı — Işık Barış Fidaner

(öncesi: Ego Çıkmazı ve Özneleşme)

Ego iki taraflı bir perdedir. Bir yüzü onu harcayan İd’e, öbür yüzü onu boşaltan Süperego’ya dönüktür. Süperego’nun “Sana sunduğum potansiyeli çarçur ettin” eleştirisine Ego “Ben değil O (Ego değil İd) harcadı, Ben elimden geleni yaptım” diye yanıt verir. İd’in “Sen amma boş, yersiz ve işe yaramazsın” itirazına Ego “Süperego Beni (Ego’yu) tutmasaydı ohoo aslında neler yapardım” diye yanıt verir. Kısacası Ego’nun kaderi iki taraftan birden silinmektir, bir yandaki harcama ile öbür yandaki boşaltma arada kalan “kullanım” ihtimalini siler; Ego’nun elinden gelense kendi silinişine mazeretler uydurarak varımsı halini sürdürmektir.

Bu çıkmazdan kurtuluş yolu Ego’nun trajik kaderine meydan okumak ve ona ekstra savunma katmanları giydirmek değildir, çünkü Ego perdesi “kendini kullandırma” dürtüsünü örten bir fetiş etkisinden ibarettir. Asıl çıkış yolu özneleşmektir, yani kendi silinişini makulleştiren mazeretler üretmeyi bırakıp kendi silinişinin bizzat sebebi olmaktır. Öznenin silinişi imleyenin onu temsil etmesi (dikişlemesi) yoluyla sahnelenir. Kendisini silen özneyi temsil eden imleyen ise Ötekinin eksikliğinin imleyenidir, yani semptomdur. Böylece imleyiş ve siliniş iç içe geçer ve trajediden komediye geçilir.

Süperego’yu İd’den ayıran Ego perdesi kalktığı zaman öznenin ufku belirir ve öte yandaki boşaltmanın beri yandaki harcamanın yankısından ibaret olduğu anlaşılır. Harcama öznel arzuya sebep olan küçük a nesnesinin etkisidir, boşaltma ise öznel arzuların yönelimini tayin eden Esas-İmleyenlerin etkisidir. Okçu örneğine uygularsak arzunun sebebi yayın çekilip gerilişidir, arzunun yönelimi ise okun bırakılıp salınışıdır.

Ego perdesi Gerçek ile Salbırak arasına girerek potansiyel-kinetik enerji dönüşümü üzerinden ticaret yapmaya kalkışır ama hangi enerjinin ne işe yaradığını bilemediği için iflas eder. Ego perdesi kalktığında ise Gerçek ile Salbırak arasındaki bağlantı geriye dönük ve entropik bir nitelik kazanır. Hem kaygı uyandıran hem de arzunun sahiliğine işaret eden bu entropi öznel hakikat ufkunu açar. Şöyle diyelim: Özne eğer arzusunu hakikatetmek istiyorsa ufukta beliren kaygıya hakikatlanmayı göze almalıdır, böylece hakikatkı yaparak simgesel düzene nüfuz edebilir.

Özne semptomu yorumlayarak arzuyu hakikateder, bu onun Ötekinin eksikliğinin imleyeni yoluyla silimlenişidir (siliniş-imleniş). Silimlenişe uğrayan özne küçük a nesnesi ile karşı karşıya gelir. Eğer özne bu yüzleşmedeki Gerçek kaygıya hakikatlanabilirse yeni bir Esas-İmleyen ufukta belirebilir. Ego perdesi kalktığında Salbırak simgesel bir hakikatkı şeklini alır.

Fakat bir hakikatkı simgeleşip Esas-İmleyene dönüştüğü andan itibaren yeniden Süperego-İd kısır döngüsüne kapılır ve daha başka Ego perdelerinin çekilmesine yol açabilir ve açar. Böylece Süperego gelip potansiyelin harcanmasını eleştirmeye, İd gelip boşluktan ve yersizlikten şikayet etmeye, aralarına giren Ego da kendi silinişine mazeret uydurarak varımsı haline tutunmaya devam eder.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

İmge kaynağı (Leeah Joo).

Bkz “Perdeci Astaroloji: Apollodorus, Zeuxis ve Parrhasius” Yaşlı Plinius