Kainatın Ufkunu Kaplayan Gürültü: Yadigar Südur — Işık Barış Fidaner

Kozmologlar kainatın günümüzden ondört milyar yıl önce Büyük Patlama ile başladığını kabul ederler. İlk başta fokur fokur kaynayan evren zamanla genişledikçe soğumuştur.

Büyük Patlama’dan dörtyüzbin yıl sonraki döneme Bileşimlenme Çağı (epoch of recombination) denir. Bu dönemde pozitif yüklü protonlar ile negatif yüklü elektronlar bileşerek ilk yüksüz hidrojen atomlarını oluşturmuşlardır. O günkü bileşim olayları sonucunda beliren fotonlar evren genişledikçe kızıllaşarak (dalga boyları uzayarak) günümüze dek ulaşmıştır.

İki astronom 1964’te uyduların radyo dalgası sinyallerini algılamak üzere özel bir anten kurdular. Fakat antenin algıladığı gürültü miktarı bekledikleri seviyenin yüz katı kadardı. Ne kadar uğraştılarsa da bu gürültünün kaynağını tespit edemediler.

Sonra bir arkadaşları bu gürültünün ne olduğunu anladı. Kozmologların yıllardır aradığı antik fotonlara tesadüfen rastlamışlardı. Bileşimlenme Çağında sentezlenen ilk hidrojenlerden evrene yayılan fotonların kızıllaşmış izi olan bu sinyale Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (cosmic microwave background radiation) adı verildi. Kainatın ufkunu kaplayan bu gürültünün diğer adı Yadigar Südur’dur (relic radiation). Eski tüplü televizyonların antenini boşluğa çevirince beliren ‘karıncalanma’ sinyali de buydu.

Yadigar Südur elbette kozmolojinin kainatı mıhladığı sütur olan Büyük Patlama’nın yadigarıdır. Sütur atma gerekliliği kainatın yaralı olduğunu düşündürdüğü için Büyük Patlama kimi kozmologları rahatsız eder: Diyelim ki uzay boşluğu Büyük Patlama ile belirmiş olsun, peki ya ondan önce ne vardı? Boşluktan daha boş bir hiçlik mümkün olamaz ki! İşte bu imkansızlık kainatın kapanmayan yarasıdır.

Yadigar Südur Büyük Patlama’nın yadigarı olduğu kadar onun öncesindeki imkansız hiç-ama-hiçliğin de yadigarıdır. Bu gürültü evrenin ilksel yarasından sızan sıfırtının yankısıdır [1].

Casablanca (1942) filminde Rick’le vedalaşan Ilsa “Peki ya biz ne olacağız?” diye sorar, Rick kadının gözlerinin içine bakar ve “Bizim hep Paris’imiz olacak” diye yanıt verir. Kozmoloji de böyledir. “Peki ya evren ne olacak?” diye sorarsanız kozmologlar evrenin ufkunu kaplayan Yadigar Südur’a gözleri dalıp “Evrenin hep Büyük Patlaması olacak” diyeceklerdir.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Sıfırtı, İlksel Sütur, İlksel Südur”, “Sinyal gürültünün kendi yankısıdır: Yankıbilim ve Yankıkırım”

Bkz “Hermetik: Herr-matik”

İmge kaynağı, bilgi kaynağı.

semantik = sema + antik
antikarz = antik + arz

— seni seviyorum
— ben deseni