Antropik ilke, hayatın mevcudiyetinin, evrenin yapısı, doğa sabitlerinin değerleri ve doğa kanunları ile belirlendiğine dair düşüncedir (anthropos: insan, anthropic: insani).
İnsanlığın mevcudiyeti açıkça gösterir ki, evrenin mevcut yapısı ve doğa sabitlerinin aldığı değerler, hayatın varolmasına müsaade etmektedir. Sahiden görülür ki, evrim ve hayatın sürerliği için evrende bulunması gereken birçok özellik, doğa sabitlerinin aldığı farklı değerlerin (elektron kütlesi, yerçekimi şiddeti, nötron ömrü, vb.) fevkalade rastlaşmasının neticesidir. Bu rastlaşmanın anlam ve önemi eğer varsa anlaşılmış değildir. Anlaşılan şudur: Bu nicelikler azıcık bile değişseydi evrende hiçbir karmaşa veya hayat olamazdı.
Doğa sabitlerinin neden gözlenen değerleri aldıkları halen bilinmez. Belki de her sabitin alması mümkün olan tek değer budur, yani belki de mantıken mümkün olan tek bir evren vardır. Eğer böyleyse, sabitlerin aldığı değerler bileşiminin hayatın varolmasına müsaade etmesinin tamamen rastlantısal olduğu kabul edilmelidir; veya hayat uyumlanabilir olduğu için kimi başka mümkün evrenlerde daha farklı hayat biçimlerinin belireceğine inanılabilir. Öte yandan, doğa sabitlerinin en azından bazılarının (belki de hepsinin) evrenin en erken tarihinde kuantum mekaniği kaynaklı rastgele dalgalanmalardan etkilenmiş veya tamamen onlarca belirlenmiş olması muhtemeldir. Eğer böyleyse, doğa sabitleri gözlenenlerden daha farklı değerler alabilirlerdi ve oluşabilecek farklı değer bileşimlerinin ihtimallerini hesaplamak mümkün olabilir. Bu sabitlerin alabileceği değerlerin ileride bir gün üstsicim (superstring) teorileri ile kestirilebileceği umulmaktadır. İhtimaller kestirilebilir, doğa kuvvetlerine dair mantıken tutarlı çok sayıda üstsicim teorisi bulunabilir, doğa bunların her birinde farklı kanun ve sabitlerden oluşabilir. Bu durumda evrenin hayatın varolmasına müsaade eden özelliklere sahip olma ihtimali değerlendirilebilir.
Antropik bakış açısı, evrenin yapısına dair sadece ihtimal kestirimleri yapan kuantum kozmoloji modellerinin değerlendirilmesi için de önem taşır. Mesela eğer bu modeller yaşayan gözlemcilerin varolduğu gerçeğini gözardı etseydi, gözlenen evreni belli bir teorinin en muhtemel saydığı evren tipleriyle kıyaslamanın yeterli olacağı sonucuna varma hatasına düşebilirdi; oysa gözlenen evrenin kıyaslanması gereken evren, hayatın varolması ve evrimleşmesine müsaade etme koşulu altında en muhtemel sayılan evrendir.
Türkçesi: Işık Barış Fidaner
İmge kaynağı.
Geri bildirim: Yersiz Başka — derleme | YERSİZ ŞEYLER
Geri bildirim: Kuantum — özel sayı | YERSİZ ŞEYLER