Yukarıdaki Göklere Bakmayın, Aşağıdaki Semptoma Bakın — Işık Barış Fidaner

🫣🙃😏 Hypocritique 🫣🙃😏

Adam McKay’in harika filminin adı “Yukarı Bakmayın” bilmezlik tutkusunu belirtir. “İnançlarınıza tutunun ve aslında ne olup bittiğine bakmayın” anlamına gelir.

Ama şayet film (sunulduğu gibi) iklim krizi alegorisiyse, o zaman “literatürü açıp bakmayın” da diyor olabilir, zira iklimle ilgili bilgilerin yazılı olduğu yer yıldızlar değil bilimsel literatürdür.

İlk yaklaşımda “cahil insanlar” ile bildiği-varsayılan-bilimcileri karşı karşıya koyma ayartısı hissedilir. Bu versiyonda literatür bir imleyendir (signifier) ve doğru olduğu zaten bilinen bir şeyi duyurmaktadır, bilmezlik tutkusu ise bu doğru bilgiden kaçan korkaklara aittir.

Ama literatürün özü imleyen değil harfiyettir (letter), o halde “literatürü açıp bakmak” doğru olanı görmekten öte bilinmeyenle yüzleşmektir. Bu versiyonda bildiği-varsayılan-özne artık bilmezlik tutkusunun müttefiki olur ve bilimci yerine yöneticiyi (başkanı ve CEO’yu) belirtir.

Bilimci imleyen yerine harfiyetle tanımlandığı zaman artık hakikati Yuva edinemez (oraya yerleşemez), çünkü hakikatin gerçek sınırında yerlenir, yani semptomla yüzleşir.

Ama semptom tam da bilimcinin karşısına çıkan şeydir; yani bilmezlik tutkusu ile bildiği-varsayılan-öznenin ittifakıdır, bu ikisi birlikte Ötekinin eksikliğinin imleyenini oluşturur. O halde bilmezlik bilimcinin düşmanı değildir, bilmezlik daha ziyade bilimcinin konusunu ve alanını oluşturan ve örgütleyen şeydir.

Şayet bilimci ufukta bilinmeyenle yüzleşecekse, “bilirkişilik” ve “haklılık” taslamayı zemin alamaz; kendi bilmezliğiyle yüzleşmesi ve ona sahip çıkması gerekir.

İşte bu yüzden “Yukarı Bakmayın” adı pozitif bir hava da estirir, filme “Yukarı Baksana” adını vermek isabetli olmazdı. Bilimci eğer “ışığı görmek” istiyorsa gökteki yıldızları taraması yetmez, aşağı bakıp semptomla yüzleşmesi de gerekir.

Kate sevgilisiyle yıldızlara baktığında, Beyaz Saray’daki ücretsiz ürünler için generalin onlardan neden para aldığını merak edip düşünmekten kendini alamaz. Yukarıdaki yıldızlara bakarken o aslında aşağıdaki semptoma bakmaktadır, bu da onun sahi bir bilimci olduğunu ispatlar. Filmin adının asıl anlamı budur.

Bu küçük anekdot mühimdir çünkü mamilla ile fallus arasındaki ilişkinin formülünü verir. Beyaz Saray’daki ücretsiz ürünler mamillanın bolluk ve bereketini temsil eder. General bu mamillayı denetleyen ve sömüren fallusu temsil eder.

Generalin Kate’i rahatsız eden “ilk günahı” mamillaya şükürsüz olmakla kalmayıp mamillaya duyulan bütün şükranları da horgörmesidir. Generale göre dünyadaki (ve yıldıztaşındaki) bütün kaynaklar fütursuzca “inek gibi sağılabilir”. Ama bu “yönetici” fallik tavırın becerdiği tek marifet kendi kendini topuğundan vurmak olur çünkü fallusun toplumsal işlevini baltalamıştır.

Cahil karakterlerin dile getirdiği “eleştiri”lerin ortak özelliği “kötü anne” karşısında şükürsüz bir yakınma olmalarıdır, mesela bilimciler konuştuğu zaman insanlar otomatikman yeterince memnun edilmemekten şikayet ederler.

Cahilce eleştirilerin hepsinin ortak yankısı, mamillanın onu tatmin etmesi talebidir, ama bu talep hiperegodan gelir ve doyurulamaz çünkü mamilla haseti rengine boyanmıştır. İşte bu yüzden akşam yemeğinden önceki son dua çok önemlidir, şükürsüz generalde cisimleşen mamilla haseti semptomu karşısında etkili olacak tek panzehir bu duadır.

Dua sahnesi filmin adına bir anlam daha yükler: Emin olmak için yukarı bakmanız (Tanrıya, güneşe, mamillaya) gerekmez çünkü ona şükran duyduğunuzun zaten farkındasınız. Ama bu farkındalık pozitif bir bilgi oluşturmaz, semptomla yüzleşirken dayanacağınız geçici bir zemin ve izafi bir destekten ibarettir.

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

Bkz “Efesli Artemis: Mamilla Hasetine Kapılarak Sanal Ağa’nın Veri Memesi Olmak”, “Şükran Duymak Yeniden Havalı Olsun”, “Aklın Dolandırıcılığı Hiperegoyu Ortaya Çıkardı”, “Fallus Toplumun Kaldıracıdır, Prekerleşme Kaldıracı İğdiş Eder ve Herkesi Ortadan Kaldırır”, “From hypo-critical reason to hippo-queery-tickle reason: Just a dream → A just dream → Adjust dream”, “The Marxist Suture and the Ruling Class of Ungrateful Jerks: The hearty laughter for bringing lambs to the slaughter”