Deli Dumrul, Kuzgun Tanrı ve Aylanu: Ayık ve Bayık — Işık Barış Fidaner

Günümüzde medeniyeti ilerletmek için iptal edecek “toksik/yobaz” kurbanlar arayan ayık (woke) liberalleri bilirsiniz.

Aynı kökten gelen birkaç kelimeyi gözden geçirelim:
aymak: kendine gelmek, farkına varmak.
ayan: açık seçik, belli.
aylan: açıklık, meydan (kız/erkek ismi).
aylanmak: dönmek, dönüşmek, dolaşmak.

Ayrıca Aylanu antik şaman Türklerinde Tanrıyı kızdıran bir canın bağışlanması için ona bir başka canın feda edilmesi demektir [1].

Şimdi meseleyi yorumsayalım [2]: Ayık liberalin aydığı konu Tanrıyı kızdırmış olduğudur ama o bu durumu başkalarına ayan beyan edemez. Onun yerine aylana gelip aylanmaya başlar.

Kızgın Tanrı aynı zamanda kuzgun Tanrıdır (kuz: gölge) yani onu kuzduran (bastıran, inkar eden) insanların ruhuna dadanan kara bir hayalettir [3].

Kuzgun Tanrının gazabından tek kaçış yolunuz sizi ikame edecek bir kurban bulmaktır. Bu gazabı hisseden ayık liberal elbette kendi “erdemli” canı yerine bir başka “erdemsiz” canı feda ettirecektir. Erdem istifçiliği (virtue hoarding) ve erdem sinyalleme (virtue signalling) bu işe yarar, ötekileştirme (othering) ve iptal kültürü (cancel culture) de buradan güdülenir [4].

Bir efsaneye göre Deli Dumrul susuz dereye köprü kurmuştu, geçenden otuz akçe, geçmeyenden döverek kırk akçe alıyordu [5]. Günümüzde yaygınlaşan “araç geçiş garantili” köprülerin bu efsaneye acayip benzerliğini bir yana bırakırsak, Deli Dumrul’un yaptığı yolkesicilik Tanrıyı neden kızdırmış olabilir? Ama Tanrı derken neyi kastediyoruz?

Baştan başlayıp adım adım yürüyelim:
1) Tanrı bilinçdışıdır.
2) Bilinçdışı dil gibi yapılanmıştır.
3) Susuz dereye kurulan köprü, geçit, dilde bir imleyendir, yani sözdür, hatta mecazdır (cevaz yeri) [6].
4) Size sarf edilen her söz çeşitli imalar taşır ve sizinle konuşan kişi yaptığı imaların farkında olmayabilir.
5) Eğer sözdeki imaya çabucak ayabilirseniz düşük bir bilişsel bedelle yırtarsınız, köprüden geçenden otuz akçe alınması budur.
6) Eğer sözdeki imaya ayamazsanız, onu yutuverirsiniz, yani bastırır veya inkar edersiniz, bu da Tanrıyı kuzdurur (gölgeler), yani duymak istediğiniz anlamları karartarak beyninizi yakar ve size ağır bir bilişsel bedel ödetir; köprüden geçmeyenden döverek kırk akçe alınması da budur.

Şimdi gelelim daha önemli sorulara:
1) Kurban olmayı neden anası/babası reddeder de karısı kabul eder?
2) Buna rağmen neden anası/babası kurban edilir de karısı bağışlanır?

Deli Dumrul’un anası/babası ayık liberaller gibi “erdemli” egolarına tutundukları için uyanıklık ederler, “bizim canımız tatlı” diyerek aralarında ağlaşım (networking) kurarlar ve kurbanlığı reddederler [7]. Karısı ise ayık değil bayıktır, yani ego kürsüsünden inmiştir, ayağını yere basan bir ölümlüdür, haklı olmaya çalışan değil hakkını verendir, düş ve düşünce ile bağlaşım (association) içindedir, böylece Tanrıyı kuzdurmak onu korkutmaz ve bu cesareti gösterdiği için hayatı bağışlanır [8] ve anlam köprüsünün elçisi olur (mecaz-ı mürsel) [9].

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Aylanu” Vikipedi, ayrıca bkz “Ay yarıktır: Kapsam, Saklam, Bağlam”, “Kut, Aykut, Aykent: Bengi Dönüş Bengi Düşüş’tür”

[2] Bkz “Yorumlama ve Yorumsama: Anlama ve Anımsama”

[3] Bkz “Kuzgun Başa?”, “Kuzgun” Edgar Allan Poe, “Tanrılar Kurban İstiyor: İmkansız, Yetersiz, Fazla”

[4] Bkz “Erdem İstifçileri” Catherine Liu, “Virtue, Erdem, Görce”

[5] Bkz “Deli Dumrul” Vikipedi

[6] Bkz “Mecaz Hakikatin Köprüsüdür, Mecaz-ı Mürsel Sahiliğin Elçisidir”, “Taslama ve Tasavvuf: Deli, Dahi, Aziz”, “İman ve İmam: İma edilen şey-tanrıdır”

[7] Bkz “Ağlaşma ve Ağalaşma”, “Ağlaşma (Networking) ile Bağlaşma (Linking)”, “İçerikleri İçeren Bilirbilmezlik Balonu: Yazılama ve Yazıklanma”, “Ama gibi yar olmaz”, “Sevgilinti: Leyla ile Mecnun”, “Bilişsel İşçi: Robot Maymun Mucizesi”, “Kuşu Kuşla (T)avlarlar: Lir Kuşu ve Troll Sürüsü”

[8] Bayık eski Türkçede “kuşkusuz, tabi ki, kesinlikle, iyice” demektir. Bizim baygın dediğimize onlar esrik diyordu:

Senüŋ fikrüŋe düşmiş idüm bayıķ
Bilimezdüm esrük midüm yā ayıķ

Bilürem ki işbu iş az iş degül
Dikensüz bulınmaz gül-istānda gül

Kuşkusuz senin tavsiyelerini düşünmeye dalmıştım; sarhoş mu yoksa ayık mıydım bilmiyordum.

Bu işin kolay olmadığını biliyorum; gül bahçesinde dikensiz gül olmaz.

(Süheyl ü Nev-bahâr)

[9] Bkz “Anlam-tanesi ile anlam-adımı”, “Adım ve Atım: Adım atımın atımıdır, Atım imletimdir”, “Düşmüş Meleği Yeniden Ayağa Kaldırmak”, “Sanalı Gerçek Kılan Ebe: Motorları Maviliklere Sürmek”, “Dayatma, Eleştiri, Analiz: Bağlılık, Sadakat, İsabet”

ayık: Apollonian
esrik: Dionysian
bayık: Hermetic

Otomatizmin Berisinden Gelip Dokunan Gerçek

Hermetik: Herr-matik

[*] [*]