Erbaba’nın Afrasının Nagehan Sıvanışı — Robert Bocock

Freud önce insan psikolojinin en eski biçiminin grup psikolojisi olduğunu söyler; ama sonra önder, şef veya babanın bireysel psikolojisini de bu en eski biçimlere ekler. Burada “en eski” olmayı “mantıksal öncelik”le karıştırmaya meyillidir. Freud’un modelinde eşitlikçi grup, erkeklerin kardeşliği, ancak hakim şef veya babayla (yani önder bireyle) ilişkilerindeki ortaklık yoluyla kendini denk ve birleşik hissedebilir. Ne grup bireyden ne de birey gruptan “daha eski”dir, çünkü bu ikisi grup ve önder arasındaki toplumsal ilişki yoluyla kavranırlar.

Bu durum Freud’a göre grup psikolojisi için gerekli bir yapıdır, ve bu anlamda psikanaliz teorisinde gruplar üzerine geliştirilen diğer tüm yapı veya hipotezlere nazaran mantıksal önceliği vardır. Bu arkaik bir durumdur ve günümüzde de insanların bilinçdışında varlığını sürdürür ve rastgele bir gruplaşmada nagehan belirebilir (ansızın belirebilir), her halükarda bilinçdışında mevcuttur ve gruplarda insan eylemlerini etkiler.

Güruhu yönlendiren Erbaba mahirdir, emindir, bağımsızdır ve kesinlikle bencildir; diğer insanlar ancak onun ihtiyaçlarına cevap verdikleri ölçüde sevilirler. Erbaba ilk başta ölümsüz değildi ama sonra ululanınca ölümsüz oldu. O ölünce annenin en sevdiği genç oğlan yeni önder olmalıydı. Bir grup üyesinin bireyleşme ve önder olma yolu nedir? Freud’a göre bu işin tek bir yolu vardır:

… Erbaba oğullarını cinsel itkileri dolaysızca tatmin etmekten alıkoymuştu; onları kaçınmaya ve perhiz yapmaya mecbur bırakmıştı; cinsel amacı ketlenen bu itkiler oğullar arasında ve onlarla Erbaba arasında duygusal bağlara dönüştü … Erbaba’nın halefi olacak kişiye cinsel tatmin imkanı da verilmişti, bu yolla grup psikolojisi şartlarından çıkabilecekti.
(Grup Psikolojisi ve Ego Analizi)

Bu analizde Freud kilise ve ordu gibi örgütlü grupların bile nasıl birlik olduklarını gösterdiğini düşünür. Bu gruplar idealist yanılsamayla iddia ettikleri gibi önder hepsini eşit ölçüde sevdiği için birlik olmazlar, aksine önderleri olan Erbaba hepsini eşit ölçüde ezdiği için onlar da Erbaba’dan eşit ölçüde korkarlar. Ürkütücü Erbaba önderdir, ona karşı edilgen ve mazoşist bir duruş alınır, imkan verilen tek duruş budur. Adeta önderin sahip olduğu çok özel bir afra veya güç (aura, mana) onun etrafına doğru yayılıyordur (sıvanıyordur?), önder adeta bir hipnozcu gibi özneye hakimdir, analizdeki aktarım durumu da buna benzer. Erbaba’yı görmek tehlikelidir, kabile üyeleri şefle karşılaşmaktan imtina ederler, Tanrı’yı ölümlüler göremez, görmemelidir. Hipnozcunun temel tekniği insanın gözünün içine bakmaktır. Hipnozda ben idealinin yerini Erbaba alır, güruhlarda ve bu duyguları kullanarak uzun süre bir arada tutulan bütün gruplarda böyledir.

Freud ve Modern Toplum’dan

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

Nagehan’ın anlamı için teşekkürler.