Ah, Es, Es Piri, Haseki ve Esas: a, $, S1, S2, S(Ⱥ) — Işık Barış Fidaner

Lacan’da dört söylem dört öğeden oluşur:

küçük a nesnesi            $           S₁            S₂

Bunların kavramlara tercümesi şöyledir:

nesne-sebep           bölünmüş özne           esas-imleyen           bilgi

Dürtü nesnel, arzu öznel olduğuna göre, dört öğeyi şöyle özetleyelim:

dürtü           arzu           imleyen           bilgi

Bu öğeleri yazıldıkları sırayla işletirseniz şunlar yaşanır:
1) Dürtü arzuya seslenir: a → $
2) Arzu imleyeni şekillendirir: $ → S₁
3) İmleyen bilgiye yönelim verir: S₁ → S₂

Lacan analitik söylem dediği bu işleyişi şöyle formülleştirdi:

Bu sürecin farklı adımlarına baraj kurarak diğer üç söylemi elde edersiniz:
1) Israrcı dürtüsünü susturan arzu, histeri söylemi olur.
2) Olumsal şekillenişini bastıran imleyen, Efendi söylemi olur.
3) Yanlı yönelimini inkar eden bilgi, üniversite söylemi olur.

Sistemin tamamsızlığına işaret eden beşinci öğe S(Ⱥ) Ötekinin eksikliğinin imleyenidir.

Şimdi bu öğelerin yankılarını gözden geçirelim:

a nesnesi: aaa!😮🙊 nesnesi, ah!😩 nesnesi
Şaşırtıcı malumat fazlasıdır, hem keyif fazlasıdır hem de kaygı sebebidir.

$ : es…
Boşluktur, aralıktır; mola, fırsat, soluklanma da olabilir, sıkılma, daralma, bunalma da olabilir.

S1 : es… birim birim birim!
Fırsatı değerlendiren girişimdir. Açılan baş köşeye gelip oturan “es piri”dir (nam-ı pir). Es’i silimleyen (silerek imleyen) “espri”dir, yerleştiği konum itibariyle adeta “has biri”dir.

S2 : has-eki
Farzımuhal “es piri, espri, has biri” padişahsa, onun yanına eklenen has-eki de haseki olur, yani padişahın gözdesi köle ve/ya sultan olur. Statüsü muğlaktır: Kölelik “hass…😠” dedirtirken sultanlık “eki eki!😃” dedirtir. Haseki “eski”dir ama “eskiden beri” midir yoksa “eskimiş” midir? Kadim midir yoksa atık mıdır?

S(Ⱥ) : esas!
“Esastır” diyene “Essah mı?” derler. Bunun anlamı “Es… Ah!” yani öznenin daralmasıdır. Sizin de buna yanıtınız “Es… As!” olmalı, yani önce “ama’sını” bellemelisiniz (meseleyi anlamalısınız) sonra da “an asını” bellemelisiniz (elinizdeki en iyi/isabetli kartı açmalısınız).

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Bkz “Muhataplık ve Dört Söylem”, “Babanın Adı, Babanın Hayrı: Nam-ı Pir, Nah-ı Pir”, “Naman-ı Pir: Kanman İptir, Anlam: Al Nam! (les noms du père: les non-dupes errent)” Jacques Lacan, “Dil Altın, El Altın, Bel Altın”