Heidegger: Uzakın Hiçora’dan Gelen Vicdan Çağrısını Duyan Nahora (Dasein) — Slavoj Žižek

Kant’ta etik vazife ile Heidegger’de Vicdan Çağrısı arasında bir bağ yok mudur?

Heidegger’in Vicdan Çağrısı kavramı çoğu zaman formel kararcılığı yüzünden eleştirilir: Bu salt formel Ses, Nahora’ya (Dasein) sahici bir seçim yapmasını söyler ama özneye hangi seçimin sahici olduğunu anlamasına yarayacak hiçbir somut kıstas sunmaz.

Çağrının geldiği yer Lacancı anlamda uzakındır (extimate): Heidegger’in vurguladığı gibi bu Çağrıyı seslendiren bir başka Nahora veya ilahi sözcü bulunmaz; bu ses dışarıdan gelmektedir ama aynı zamanda Hiçora’dan gelmektedir, zira bu ses tam da Nahora’nın kalbinden gelip ona biricik potansiyelini anımsatmaktadır.

Heidegger Vicdan Çağrısını bağladığı suçluluk hissini Nahora’nın önsel (varoluşsal) formel özelliği sayar: Belli bir eylem ya da eylemsizlikten kaynaklanan somut bir suçluluk hissi değildir bu; şu formel eylemin dile gelişidir:

Nahora (Dasein):
1) Sonludur ve [yar-]atılmıştır.
2) Öngörü-yansıtma ile geleceğe açılmaktadır.
3) Ondaki potansiyel hep önsel olarak belirli varoluşunun ötelerine uzanır.

Bu noktada öne çıkan eleştiriye göre Heidegger ‘Protestan Günah mefhumunu laikleştirerek insani varoluşla tözdeş kılmıştır’, pozitif ilahiyat temelinden yoksun bıraktığı günah mefhumunu salt formel yolla yeniden tanımlamıştır.

Biz yine Heidegger’i savunmalıyız: Marksizmde sınıfsız topluma vardıran Komünist devrim anlatısının dini Düşüş ve Selamet anlatısının laikleşmiş bir versiyonu olduğunu söyleyen standart eleştiriden daha sağlam değildir bu eleştiri; ikisine de cevabımız şöyle olmalı: Neden bu eleştiriyi tersyüz etmeyelim? Neden sözde ‘laikleşmiş’ versiyonun asıl kavram olduğunu ve dinlerdeki anlatının bu asıl kavramı gizemlileştiren naif bir öngörüden ibaret olduğunu söylemeyelim?

Ayrıca Heideggerci Suçluluk ve Vicdan Çağrısı kavramları zaten Kantçı etikten gelip Freudcu üstben kavramına kadar uzanan modern geleneğin paradigmasına dayanmıyor mu?

İlk fark edilecek şey formel karakter bakımından Vicdan Çağrısı ile evrensel Suçluluk Hissinin tamamen özdeş olduğudur, bunlar aynı madalyonun iki yüzüdür: Nahora tam da Vicdan Çağrısından herhangi bir pozitif buyruk edinemediği için asıl vazifesini başarıp başaramadığından asla emin olamaz ve Suçluluk Hissiyle tözdeş olur.

Heidegger bu yolla Kant’ın kategorik buyruğunu yeniden formülleştirmiştir, ikisi de totolojik ve boştur: Bu [hem]seslenme “Vazifeni yap!” dediği özneye bu vazifenin ne olduğunu açıklamaz, böylece vazifenin içeriğini belirleme işini tamamen öznenin üzerine yükler.

Gıdıklanan Özne’den

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

“Kadının hiç oralı olmama nedeni fallik işlevde tamamen içerilmemiş olması değildir. Kadın hiç oralı değil değildir. Tamamen oralıdır. Ama dahası vardır.” (Lacan, Seminer 20)