Ayının homurtusu: Duymak, Bilmek, Görmek — Işık Barış Fidaner

Aşağıdaki eşanlamlı deyimler Türkçede dolaşımdadır:

bilmezden gelmek
bilmemezden gelmek
bilmezlikten gelmek
bilmemezlikten gelmek

Her deyimde “neyden gelindiği” yazılırsa dört mefhum elde edilir:

Bilmez, Bilmemez, Bilmezlik, Bilmemezlik

Görme ve duyma için de aynı liste çıkarılırsa toplamda 12 terim elde edilir:

Duymaz, Duymamaz, Duymazlık, Duymamazlık
Görmez, Görmemez, Görmezlik, Görmemezlik

Basit bir senaryo düşünelim:
1) Bir homurtu duydunuz.
2) Arkanızı dönüp baktınız.
3) Bir ayı ile karşılaştınız.

Duyuş birinci adımla ilgilidir:
— Duymazdan gelmek homurtuyu hiç umursamamaktır:
“Aman neyse ne boşver!”
— Duymamazdan gelmek homurtuyu bir izahla örtbas etmektir:
“Faredir fare” / “Kedidir kedi”
— Duymazlıktan gelmek homurtuyu umursamayışı bir kurala bağlamaktır:
“Bu saatte bu mahal zaten gürültülü olur.”
— Duymamazlıktan gelmek homurtuya getirilen izahı kurala bağlamaktır:
“Burası zaten fareli/kedili bir yerdir.”

Biliş ikinci adımla ilgilidir:
— Bilmezden gelmek bakma gereğini savsaklamaktır:
“Bunu da bilmeyivereyim!”
— Bilmemezden gelmek bakmayı ihmal etmenin bahanesidir:
“Gereksiz bir kavga çıkmıştır.”
— Bilmezlikten gelmek bakma gereğini savsaklamayı kurala bağlamaktır:
“Burada zaten malumat bombardımanı var.”
— Bilmemezlikten gelmek bakmayı ihmal etme bahanesini kurala bağlamaktır:
“Burada zaten hep gereksiz kavgalar çıkar.”

Görüş üçüncü adımla ilgilidir:
— Görmezden gelmek ayının ayılığını algılamamaktır:
“Allah allah siz de kimsiniz acaba?”
— Görmemezden gelmek ayıyı dayı gibi algılamaktır:
“Aaa dayıcığım hoşgeldin! Buyur sana çay koyayım!”
— Görmezlikten gelmek ayının ayılığını kural olarak algılamamaktır:
“Bir kişi daha gelmiş ne kadar enteresan!”
— Görmemezlikten gelmek ayıyı kural olarak dayı gibi algılamaktır:
“Canım dayım sensiz olur mu dur nereye daha karpuz kesecektik!”

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Bkz “İki Kişi Bakışırken Üçüncüye Beklemek Düşer: Bakış Açısı (Görme Duyusu) ve Dinleme Açısı (Duyma Görüsü)”, “Ahlat Ağacı: Zamana Çentik Atan Kum Taneleri Olmak”, “Kış Uykusu: Enerji Muhafazası ve Entropik Sarfiyat”, “Sen siz olmaz! Sen siz olmaz!”, “Taş Düşebülü Ayı Çıkabülü Kıyamet Kopabülü”

bilmezden geldik bilmemezliğe gidiyoruz