Psikanaliz ve Astroanaliz: Hariçten Gazel Okumamak: Telkin ve Eleştiri — Işık Barış Fidaner

— Psikanalitik muameleyi standart psikoterapiden ayıran fark nedir?
— Yorum ve analiz yaparken telkin ve eleştiriden kaçınmasıdır [1].

İşte astroanalitik anlatıyı astrolojik öngörüden ayıran fark da bunun aynısıdır. Psikanalizde bilinçdışından gelen çağrışımlar yorumlanıp analiz edilir. Astroanalizde göksel cisimlerin hareketleri yorumlanıp analiz edilir. Her neyi yorumluyor olursanız olun, şunlardan kaçınmalısınız:

1) “Tatmin olmak istiyorsan mutlaka bunu yap!” diye telkin yapmak
2) “Tatminsiz kalmak istemiyorsan sakın bunu yapma!” diye eleştiri yapmak
Yorumladığınız alan ister bilinçdışı ister gök cisimleri ister alakasız başka bir şey olsun, telkine/eleştiriye başladığınız anda hariçten gazelci durumuna düşersiniz.

Hariçten gazel okursanız insanlar içinde yaşadıkları simgesel dünyayı korumak için sizi “deli” stereotipine sokmaya meyledebilirler:

Gaipten sesler duyup laf salatasıyla beyin sulandıran psikotik

Aslında herkes biraz “deli”dir:
1) Gaipten sesler duymasak da hepimizde kaynağı tespit edilemeyen algılar ve duyumlar oluşur.
2) Laf salatası yapmasak da hepimiz jestler ve kelime seçimleriyle konuşmalarımıza tat katarız.
3) Beyin sulandırmasak da hepimiz zaman zaman efkarlanıp anlaşılması imkansız konulara gireriz.
Hariçten gazel okumadığınız sürece bu tip davranışlarınız normal karşılanır ama hariçten gazel okuma şiddetiniz arttıkça yukarıdaki stereotipe sokulma ihtimaliniz artar. Sosyal medya sınırsızca hariçten gazel okuma imkanları yaratarak “delilik” bakımından normal/anormal sınırını bulandırmıştır.

Aslında mesele çok basittir: Telkin ve eleştiri yapmaktan kaçınmak had bilmekle ilgilidir. “Bu hafta Satürn-Mars kavuşumu olacağı için mutlaka şu işi yapın veya şu şu işleri sakın yapmayın” demek ne kadar hadsizce olabilirse, “Dün gece rüyanızda şunları görüp ardından diliniz sürçerek şu kelimeyi sarf ettiğiniz için mutlaka şu işi yapın veya şu şu işleri sakın yapmayın” demek de en az o kadar (hatta belki daha bile) hadsizce olabilir.

Bu iki tavrı biraz daha netleştirelim:

1) Telkin tavrı, Orhan Veli’nin “Hürriyete Doğru” şiirinde seslendirilir:

Heeeey!
Ne duruyorsun be, at kendini denize;
Geride bekliyenin varmış, aldırma;
Görmüyor musun, her yanda hürriyet;
Yelken ol, kürek ol, dümen ol, balık ol, su ol;
Git gidebildiğin yere.

Telkin, Hiperegonun “Zevk al!” emridir, insanı esrik düşüren Dionysos’tur.

2) Eleştiri tavrı, Mehmet Akif Ersoy’un “İstiklal Marşı” şiirinde seslendirilir:

Arkadaş! Yurduma alçakları uğratma sakın!
Siper et gövdeni, dursun bu hayasızca akın.
Doğacaktır sana vaadettiği günler Hak’kın;
Kimbilir, belki yarın, belki yarından da yakın.

Eleştiri, Süperegonun “Sakın ola ki!” emridir, insanı ayıklaştıran Apollon’dur.

3) Hem telkinden hem eleştiriden kaçınabilirseniz analiz tavrı oluşur.

Analiz “telkin-eleştiri dengesi” değildir, her ikisinden de kaçınarak yürütülür.

Analiz tavrı, Orhan Veli’nin “Dalgacı Mahmut” şiirinde seslendirilir:

Deniz yırtılır kimi zaman,
Bilmezsiniz kim diker;
Ben dikerim.

Analiz, Arzu Yasasına riayet etmektir, “Bayıldım!” dedirten Hermes’tir (Herr-matik).

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Psikanaliz ve BDT” Agnès Aflalo, “Mazahlat! Aman tek gezme, çokluklara dikkat! Sadahlat! Savul çokluk, teklik benden sorulur!”, “Merdivenler ve Felsefe: Bağlam ve Kapsam”, “Dürtüsel Ettirgenlik (se faire)”

talking cure
telkin kir

Kahve falına bakmak hiyeroglifleri okumak değildir.
To read coffee grounds is not to read hieroglyphics.
Lire dans le marc de café n’est pas lire dans les hiéroglyphes.
(Lacan, Seminer 3)