Mavi Hap ya da Kızıl hap: Masturbate ya da Master-bait, Asılıyom ya da Asıl-yem — Işık Barış Fidaner

(Dikkat: Spoiler)

Matrix Dirilişler (Matrix Resurrections, 2021) aleni bir psikanalitik mesajla sona erer. Bu mesaj grafik anlamda aleni değildir, hayali değildir, psikanalitik “deva”nın özünü başarıyla simgelemek anlamında alenidir.

Bölüm sonu canavarı bir psikanalisttir. Analist kahramana şöyle meydan okur ve sataşır:
1) Asla kıza eremeyecektir, çünkü “La femme n’existe pas” (kadın yoktur).
2) Asla kızı ikna edemeyecektir, çünkü “Il n’y a pas de rapport sexuel” (cinsel ilişki yoktur).
3) Asla doğru düzgün bir topluma ait olamayacaktır çünkü “koyun halk” (sheeple) Matrix’e bağımlı kalmaktan (hooked) memnundur.

Kahraman “Neo”nun adı belli ki “yeni”nin ümitvarlığını geri getirme vazifesine atıf yapar. Neo da “günü kurtarmaya gelir” [1]:
1) Neo, annelik konumundan çekip çıkardığı “o kadın”ı elde eder.
2) Yeniden “Trinity” (Teslis) adıyla anılan kadın Neo’nun cinsel ilişkiye beslediği imanı cisimleştirir.
3) Kadın sonra alaycı Analist’in “artık gökleri alkımlarla mı boyarsınız ne yaparsınız bilmem” sözünü üstlenerek Neo’nun toplumdan ümitlenmesini sağlar (bu replik muhtemelen kuirci bir varoluşa atıf yapmaktadır).

Trinity cinsel çifti kurtarmak için Analist’i öyle bir döver ki adamın dijital bedeni parçalanır, neyse ki dijital beden kendini yenilemektedir. Analist onların başına gelip gelebilecek en kötücül bölüm sonu canavarıdır çünkü o (Neo & Trinity’nin deyişiyle) “özgür bir zihnin neler yapabileceğini unutmamızı kolaylaştırmaktadır”. Demek ki Analist iki çelişkili bileşenden oluşan bir paradoksu/saçmantığı cisimleştirir:
1) Bütün unutmaların sebebi odur: Bilinçdışını temsil eder.
2) Onun kendisi unutulmalıdır: Atıksı öğeye indirgenir.
Neo & Trinity “tefekkür”ü “teşekkür”e çevirerek bu saçmantığı/paradoksu çözerler (thinking into thanking): Analisti acımasızca patakladıktan sonra kendilerine “bir şans daha” verdiği için Analist’e şükran duyduklarını beyan ederler. Analist ikisi arasındaki başarısız cinsel ilişkinin somut cisimleşmesi olduğuna göre onlar da artık Analist’i çöpe atıp Matrix’in bilgisayar oyununu “bir kez daha denemek” suretiyle kendilerini kurtarabilirler [2].

En büyük ironiyse Analist’i canlandıran oyuncunun aynı zamanda HIMYM’deki Barney Stinson’ı canlandırmış olmasıdır (How I Met Your Mother: Annenle Nasıl Tanıştım). Adından anlaşılacağı gibi HIMYM hayatının kadınını bulmakla ilgiliydi. Barney ise büyük bir çapkındı, bir anlamda HIMYM’in “tezat belirlenimi”ydi. Barney mümkün olduğunca fazla sayıda cinsel münasebet yaşamanın öyle coşkulu bir fanatiğiydi ki fiiliyatta cinsel ilişkinin imkansızlığını cisimleştiriyordu. İşte bu yüzden Barney (Neil Patrick Harris) Matrix Dirilişler‘deki Analist rolüne tencere kapak gibi oturur. Bu bağ bilerek kurulmuş olmalı: Analist’in alaycı tavrı belli ki Barney’i yankılayıp ona seviye atlatmak üzere tasarlanmıştır: Analist Barney’nin kapsanarak aşılmasıdır (Aufhebung).

HIMYM bağlantısına başvurmak ayrıca Trinity’nin (“o kadın”) Matrix’te nasıl hapsedildiğini deşifre etmeyi de sağlar: Trinity, Tiffany adında bir annedir ve Chad adında yakışıklı bir kocası vardır. Burada Chad belli ki “herşeye sahip” olduğu varsayılan “alfa erkek”tir. Chad Erbaba’yı cisimleştirerek Neo’nun Ödipal hasmı olur. Ama asıl soru şudur: Tiffany de kimin nesi? Analist’in (Barney) Tiffany isminin “aramızda bir espri, öylesine bir eğlence” olduğunu Trinity’ye söylemesi mühimdir. Aralarındaki bu eğlenceli espri belli ki HIMYM’den gelen bir yankıdır, kaynağını bulmak da pek zor değildir!

Tiffany HIMYM’nin “Zarf Atıp Bağımlı Kılma” (Hooked, S05E16) bölümündeki bir kızdır, bu bölüm kurnaz kişinin cinsel münasebet mümkünatı vaat ederek nasıl bir başkasına “zarf attığını” ve onu kendine “bağımlı kıldığını” anlatır. Bir mümkünata (“bir şans daha”) bağımlı kalma hali Matrix’in anlam ve önemini kusursuzca özetler. Neo’nun beyninin Matrix’e bağımlı olması bir yana, hem Matrix Dirilişler filminde hem de HIMYM bölümünde insanların haplara bağımlı olmasından bahsedilir: Matrix’te “koyun halk”ı bağımlı kılan “mavi hap”tır, HIMYM bölümünde ise Barney’i en sonunda bağımlı kılan “mor hap” olur. Dahası, HIMYM’deki asıl Tiffany bir ilaç şirketinde satış temsilcisidir. Barney’ye sorarsanız bu meslektekilerin ezici çoğunluğunu oluşturan “seksi kızlar” zarf attıkları doktorları reçete yazmaya bağımlı kılarak onların zarf attıkları hastaları da haplara bağımlı kılarlar.

Rengi ne olursa olsun, haptan alınan zevk budalacadır, öz-tatmindir; bu konuyu gündeme getirerek anımsatılan hakikat ise “gerçek seks”in de ondan çok farklı olmadığıdır, Barney’nin davranışları da bu hakikata delalet eder. Belki de “kızıl hap” diye bir şey yoktur, o da aynı “mavi hap”ın farklı bir renkte olanıdır sadece. Bütün haplar insanları aynı şekilde “bağımlı” kılar. Ya “masturbate” ya da “master-bait” vardır, ya “asılıyom” ya da “asıl-yem” vardır, hepsi aynı kapıya çıkar:

mastürbasyon, hayalî partnerle sekstir (insan onu kendine yapar, partnerle faaliyet hayaliyle kendini uyarır); ama onun tam simetrik karşıtı olarak, “gerçek seks” de gerçek partnerle yapılan mastürbasyon yapısındadır – kanlı canlı partneri fiiliyatta kendi düşlemlerimi sahnelemek için öz-tatmin dekoru olarak kullanırım. (Slavoj Žižek, Paralaks)

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Jim Carrey As Andy Kaufman As Mighty Mouse”

[2] Bkz “Badiou on game design, part 1B: action, manor of the subject”

Film müziği: “Ak Tavşan” Jefferson Airplane

zar fatma: yüzey gerilimiyle temasları canlı tutan fatma