Tahtıfeleğin Mevcedarla asırlık sittin esnasından evreler — Işık Barış Fidaner

🧵⚙️💪🏻 TEZGÂH 🧵⚙️💪🏻

Tahtıfelek = Plüton
Mevcedar = Neptün
sittin esna = sekstil

Bkz “Felekler Alkımı: Munzar Yıldızı (Uranüs), Mevcedar Yıldızı (Neptün) ve Tahtıfelek Yıldızı (Plüton)”

(öncesi: Nesillerarası Ödipal tepkileşimde süregiden Neptün-Plüton sekstilinin oynadığı rol)

Bu yazıda bir asır süren Plüton-Neptün sekstilinin geçirdiği evreleri gözden geçireceğiz. Sayılan sekiz evreden ilk ikisi sekstil oluşmadan önceki hazırlık evreleridir.

Çerçevemiz şöyle:
Plüton: Önceki neslin (yanılsamalı) ülkülerinden o anki nesle kalan çelişkilerdir.
Neptün: O anki neslin kendi (yanılsamalı) ülkülerine duyduğu bağlılıktır.

1) Plüton Yengeç’te, Neptün Aslan’da (1915-1929):

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulduğu bu evre benim yaşımdakilerin dede ve ninelerinin doğduğu dönemdir ve modernleşmenin geleneksel yorumuna tekabül eder:

Medenileşmek üzere duygusal ataletten sıyrılıp modern dünyaya meydan okumak.

Tercümesi: Neptün’ün Yengeç’te olduğu (1902-1915) dönemden miras kalan antika duygusal ataletten sıyrılmak (çünkü artık Yengeç’te Plüton vardır) ve onun yerine kahramanca ütopyalar kurgulamak (Neptün artık Aslan’dadır).

Ayrıca bu evrede hem Sovyetler Birliği’ni kuran Ekim Devrimi yaşandı hem de Birinci Dünya Savaşı yaşandı. Vladimir Lenin Sosyalizm ve Savaş (1915) kitabını komünist devrimcilerin Aslanlığı ile dünya savaşında vatanını savunanların Aslanlığının apayrı olduğunu ispatlamaya adamıştı.

Türkiye’de Yengeç ataletinden Aslanca sıyrılmayı kesinleştiren adım Hilafetin kaldırılmasıydı:

Hilâfet vaziyetine gelince, ilim ve fennin nurlara müstağrak kıldığı hakikî medeniyet âleminde gülünç telâkki edilmekten başka bir mevzuu kalmış mıydı? (Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, 1927)

Bu cümlede “nurlara müstağrak hakikat / ışıklara dalmış sahilik” Neptün’dür, “gülünç telakki etmek” de Aslancı bakış açısıdır. Yengeçvari Hilafeti kaldıranlar onun yerine Aslan gibi bir Diyanet Reisliği kurdular.

2) Plüton Yengeç’te, Neptün Başak’ta (1929-1939):

Bu evredeki Başakçı/hasatçı ülkü önceki evredeki Aslancı ülküye kültürel destek sağladı, tekno-ütopyalar yayıldı, Süpermen kurgu dünyasına adım attı (1938). Plüton hâlâ Yengeç’te olduğu için geleneksel modernleşme semptomu devam etti.

3) Plüton Aslan’da, Neptün Terazi’de (1942-1956):

Benim anne ve babamın doğduğu bu evre Slavoj Žižek’in de doğduğu dönemdir. Bir asır sürecek Plüton-Neptün sekstilinin resmen başladığı bu evrede eşitlikçi talepler gündeme taşınmıştır:

Kahramanlık gösterileri yapmayıp kolektif dengeler kurmak ve eşit ilişkileri çoğaltmak.

Tercümesi: Genel tabirle “taslama” addedilen içi boş kahramanlık gösterileri Neptün’ün Aslan’da olduğu atalardan miras kalan sıkıntılı değerlerdir (artık Aslan’da Plüton vardır), onları ikame edecek kolektifleşme ülküsü ise Terazi’deki Neptün’dür.

Batıdaki barışçıl Hippilerin yanısıra bizdeki mücadeleci 68 kuşağı da bu evrede doğmuştur. Bu kuşakların “çoğalttıkları kolektif ilişkilerin” bambaşka olabilmesi “Dev-Genç / Sev-Genç” ikilemine yol açmıştır.

4) Plüton Başak’ta, Neptün Akrep’te (1958-1970):

Bu evrede doğanlar eklenince politik alem Terazi’den Akrep’e meyletmiştir: Hem Dev-Genç hem de Sev-Genç “kılıçları çekmiştir”. 78 kuşağının 68 kuşağından farkı budur. Vardığı neticeyi anlatmama gerek yok.

Sonuç olarak ne 68 ne de 78 kuşağı mensuplarının önceki Aslancı neslin nazarından sıyrılabildiği söylenemez. Deniz Gezmiş bugün hala “aslan gibi delikanlıydı” diye anılır.

Türkiye Cumhuriyeti kendi yurttaşlarının Neptün’lerini Aslan’dan Terazi’ye ve Akrep’e taşımasına müsaade etmemiştir. 68 ve 78 kuşağının o günden bu güne elini kolunu bağlayan Plüton budur.

Aslancılıkla pek alakası kalmayan sonraki nesillerse 68 ve 78’lilere “okay boomer” veya “tabi tabi dayı/teyze” demek durumunda kalırlar.

5) Plüton Terazi’de, Neptün Yay’da (1971-1984):

Bu evrede doğanların büyük bir kısmı X kuşağı sayılıyor. Bense evrenin sonunda doğduğum için Y kuşağına mensubum.

Biz Yaycıların temel gündemi Terazicilerin “eşitlik talebi”yle hesaplaşmaktır: “Eşitlik talebi”nin aslında biraz olsun başını kaldıranları haset ve hınçla indirme güdüsüne dayandığını anlamak ve anlatmaktır.

Yani biz Yaycılar “içi boş kahramanlıkları” başka bir düzlemde geri getirmeye çalışıyoruz. Boş olduğunu biliyoruz, taslama olduğunu biliyoruz, cahil cesareti olduğunu biliyoruz, bunların hepsini ikrar ediyoruz (acknowledge) ama yine de kahramanlık değerinin kaçınılmaz olduğunu görüyoruz ve yadsınmanın yadsınmasıyla bizden iki nesil önceki Aslancılığa kısmen iade-i itibar yapıyoruz.

Dolayısıyla biz Yaycılar için Süpermencilik bir şakadır ama kesinlikle ciddiyet barındıran bir şakadır. Halen dolaşımdaki “tişikkirler sipirmin” esprisi bunu ifade eder, karikatürü çizen Yiğit Özgür de Yaycı nesle mensuptur:

6) Plüton Akrep’te, Neptün Oğlak’ta (1984-1995):

Bu evrede doğanlar (benim ucundan yetiştiğim) Y kuşağı veya Binyılcılar kategorisine tekabül eder.

X kuşağı daha çok barışçıl-Terazici 68 kuşağıyla hesaplaşma içindeydi. Y kuşağının gündemiyse dikenli-Akrepçi 78 kuşağı ile hesaplaşmaktır, yani Y kuşağının işi daha zordur. Lakin 78 kuşağı 68 kuşağının “çiçeklenmiş/dikenlenmiş” hali olduğu için X kuşağının kaderi Y kuşağına bağlıdır (bu konuda: Üç Tarz-ı Rivayet: Binyılcı Nergis Ne Yapacak?)

Biz Yaycılar dediğim gibi Aslancılığı yeniden icat etmeye çalışıyoruz. Bizden sonraki Oğlakçılar ise Aslancılığın kültürel desteği olan Başakçılığı yeniden icat etmeye çalışırlar.

Süpermen karikatüründeki muğlak ikilemi düşünürseniz, Oğlakçıların temel gündemi alaycı-hasetli Başakçılığı etkisiz kılıp onun yerine ironik-şükranlı bir Başakçılığı yerleştirebilmektir. Başka bir deyişle: Eskisi kadar hazımsız olmayan yeni bir Hazım İlkesi yerleştirmektir (bu konuda: Hazım İlkesinin Ötesi: Hazım Hazindir).

7) Plüton Yay’da, Neptün Kova’da (1998-2008):

Eğer çabucak evlenip çocuk yapsaydım bu evrenin sonlarında doğup benim Yaycılığımla kafayı bozabilirdi ama öyle bir şey yapmadığıma göre bu evrede doğanların temel gündemini bilemiyorum.

8) Plüton Oğlak’ta, Neptün Balık’ta (2011’den bugüne):

Bulunduğumuz evrede halen Oğlakçıların çocukları doğmaktadır. Neptün Balık’ta rahat eder ama kafası bin dünyadır.

Asırlık Plüton-Neptün sekstili 15 yıl kadar daha devam edecek ve sonra (herşey gibi) sona erecek. Birkaç yıl daha sabredersek Neptün Koç’a girince olacakları hep birlikte göreceğiz (harita).

☉: ♈︎ ♉︎ ♊︎ ♋︎ ♌︎ ♍︎ ♎︎ ♏︎ ♐︎ ♑︎ ♒︎ ♓︎

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner