Güzergah: İstikamet ve Gidişat — Işık Barış Fidaner

Güzergaha ilişkin iki temel soru şunlardır:
1) İstikamet iyi de gidişat nasıl?
2) Gidişat iyi de istikamet nere?

Aynı sorular şöyle de ifade edilebilir:
1) Pusulamız iyi de tekerlekler nasıl?
2) Tekerlekler iyi de pusulamız nedir?

Biz zamiri bir sınıflaşma yaratır. İstikametimizi gösteren pusulamızı doğallıkla sahipleniriz ama bizi oraya götüren tekerleklerin gidişatını o kadar doğallıkla sahiplenmeyiz.

Böylece yönetici teknisyenden ayırt edilir:
1) Yönetici ortalıkta “Biz!” diye söylevler dağıtan birisidir.
2) Teknisyen “siz” ona karışmadıkça kendi köşesinde çalışan birisidir.

İki sınıf arasındaki rol farkı apaçıktır:
1) Yönetici istikameti gösteren pusula rolüne soyunmuştur.
2) Teknisyen gidişatı emniyete alan tekerlek rolüne sokulmuştur.

Pusula da tekerlek de yuvarlaktır ama:
1) Pusuladan beklenen “iş” dönmeden durmasıdır, tek bir yönü göstermesidir.
2) Tekerlekten beklenen “iş” engel tanımadan sürekli dönüp durmasıdır.

Dolayısıyla iki sınıfa uygulanan değerlendirme kıstasları farklıdır:
1) Pusulalık eden yöneticiye “Neden döndün?” diye sorulur.
2) Tekerleklik eden teknisyene “Neden dönmedin?” diye sorulur.

Sonuçta çıkarılan “iş” ne yöneticiye ne de teknisyene ait olur; dönmeyenler ile dönenler arasında oluşan gerilim sonucunda aktarılan enerjidir.

İstikametçiler gidişatçılara bakarak hareket eder, gidişatçılar da istikametçilere bakarak hareket eder. İki sınıf da kendi başına güzergahı belirleyemez.

Hatta iki sınıf birleşse dahi güzergahı belirleyemez, bakıştıkça birbirlerini histerikleştirirler. Bu histerikleşmeyi dinleyip analiz edecek üçüncü bir sınıfa gereksinim duyarlar [1].

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “İki Kişi Bakışırken Üçüncüye Beklemek Düşer: Bakış Açısı (Görme Duyusu) ve Dinleme Açısı (Duyma Görüsü)”