Başakrep: Ceres’ten Kız Kaçırma — Işık Barış Fidaner

Başak-Terazi-Akrep üçlemesi (kısa adıyla Başakrep) Zodyakta önemli bir dönüm noktasıdır [1]. Üçü yan yana gelince Terazi’nin iki kefesinde (simgeleri de benzeyen) Başak ile Akrep tartılmış gibi olur.

Hasat temalı Başak arketipi Persefoni’nin kaçırılmasıyla ilgilidir [2]. İşte Başakrep üçlemesini yan yana koyduğumuzda bu efsaneyi sahnelediklerini görürüz:

1) Üst sırada “resmi” yönetici gezegenler vardır: Merkür, Venüs, Mars.

2) Ortada burç simgelerini görüyorsunuz: Başak, Terazi, Akrep.

3) Alt sırada efsaneyi sahneleyen “gayrıresmi” gökcisimleri vardır:
— Ceres (Demeter) güzel kızına gözü gibi bakan annesidir (simge: orak).
— Proserpina (Persefoni) bahtsız masum kızın kendisidir (simge: nar).
— Plüton (Hades) ise zavallı kızı kaçıran zalim heriftir (simge: ikili mızrak).

Alttakilere “gayrıresmi” derken şunlar kastedilir:
— Antik çağda bilinmeyen bu gökcisimleri “dünkü çocuk” sayılırlar.
— Plüton gezegeni Akrep’in “modern eş-yöneticisi” sayılır.
— Ceres yıldıztaşı (asteroid) mitolojik nedenlerle Başak’la ilişkilendirilir.
— Proserpina yıldıztaşını da Terazi’yle ilişkilendirmek gerektiği anlaşılır.

Bunlar astronomi gündemine bomba gibi düşen bir tartışmaya da konu oldu:
— Plüton ilk keşfedildiğinde “gezegen” sayılıyordu ama sonradan bulunan Ceres ile kıyaslanınca boyunun ölçüsünü aldı ve astronomlar ikisinin de “cüce gezegen” sayılmasında karar kıldı.
— Plüton’a bu şekilde “ayar çekilmesi” Ceres’in kızını kaçırmanın cezası sayılarak yıldıztaşçı feminist çevrelerde sevinçle karşılandı [3].

Bu dramatik kız kaçırma hikayesinde cinsiyet farkı çok belirgindir. Oysa Zodyak Yolculuğu şemasına bakarsanız cinsiyetlere bağlı kalmayan çok daha genel bir tablo bulursunuz [4]:
1) Başak: macera çağrısı (başla, ak!)
2) Terazi: çağrıyı reddediş (ter az, iyi)
3) Akrep: rehberle tanışma (akar hep…)

Buna göre “zalim herifin kaçırdığı bahtsız zavallı masum kız” figürünün üstünü kazıyınca altından “macera çağrısını reddeden gönülsüz kahraman” figürü çıkar.

“Zalim herif” figürünün üstünü kazıyınca ise altından rehber çıkar, diğer adlarıyla mentor veya doğaüstü yardım çıkar.

Bu ikilemli vaziyete farklı yorumlar getirilebilir:
1) Hades zapazalim bir heriftir ama kendini “rehber” filan sanmaktadır.
2) Hades’e dair rivayetler muhteliftir, kimi zalim der, kimi rehber der.
3) Hades Persefoni’yi maceraya götürecek rehberdir ama kız naz yapmaktadır.

İşte bütün bu anlattıklarım Başakrep üçlemesinin taşıdığı gerilimi algılamanızı kolaylaştırmak içindir.

(sonrası: Kova-Balık-Koç: Kalabalık, Koş! Kalabalık, Kaç!)

☉: ♈︎ ♉︎ ♊︎ ♋︎ ♌︎ ♍︎ ♎︎ ♏︎ ♐︎ ♑︎ ♒︎ ♓︎

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Başakrep: ♍︎ ♎︎ ♏︎ → ♍︎♏︎”

[2] Bkz “Başak (hayvancık): Hasat”

[3] Bkz “The Asteroids in Astrology, with Demetra George”

[4] Bkz “Zodyak Yolculuğu: 12 Burç 12 Adım” (şema aşağıda)