Olguritmi (logaritma) — Işık Barış Fidaner

Bir ülkeyi yönetebilen mükemmel bir yapay zeka icat edildiğini farzedin. Ülkenin bütün sorunları bir makineye yükleniyor ve her gün ekranda beliren kararları uygulayarak ülke halkının yaşam şartları giderek iyileşiyor.

Ama makine kusursuz değil, önemli bir zaafı var: Eğer bir konuda eşdeğer gözüken iki seçenek arasında kalırsa, yani kararlaştıramadığı bir ikilemde kalırsa öylece kilitlenip kalıyor, filmlerdeki akıllı robotların eksi birin karekökü sorulunca sonsuz döngüye girip infilak etmeleri gibi.

Makine kararlaşma kriziyle donakaldığı hallerde derhal bir görevli gelip müdahale ediyor: Yazı tura atıyor. Yazı birinci seçenek, tura ikinci seçenek. Diyelim ki yazı gelmiş olsun.

Yazı geldiği o an makine derhal birinci seçenekte kararlaşıp mükemmel işleyişine devam ediyor…

Ammavelakin kimi esrarengiz nedenlerle o anda bir de paralel evren açılmıştır: Biliriz ki o evrende tura gelmiştir ve makine ikinci seçeneği uygulamaktadır. Bizim evrenimizden kimsenin diğer evrenle hiçbir temas kuramayacağından ne kadar eminsek, o anda o diğer evrenin doğuverdiğinden de o kadar (yani kesinlikle) eminiz.

İşte kararlaşma krizinden çıkmak için yazı tura müdahalesiyle bir evrenin çatallanmasına OLGU diyelim. Olguların bütün evrenlerde aynı ritmle/sıklıkla yaşandığını ve her olgu anında bütün evrenlerin ikiye katlandığını varsayalım. O halde olgular ne kadar çoksa, olgu sıklığı/ritmi ne kadar yüksekse, evrenler de ona göre üstel olarak süratle çoğalacaktır.

Düşünün ki bir ayda kaç evren birikir? Ayda bir olgu yaşanıyorsa topu topu iki evren birikir. Haftada bir olgu yaşanıyorsa 16 evren birikir. Her gün bir olgu yaşanıyorsa bir milyarı aşkın evren birikir.

Evren sayısına bakarak olguların ritmini bulma işlemine olguritmi diyelim, bunun matematiksel karşılığı iki tabanında logaritma almaktır:

2’nin olguritmi 1’dir: log₂(2) = 1

16’nın olguritmi 4’tür: log₂(16) = 4

Bir milyarın olguritmi ~30’dur: log₂(1000000000) = 29.897…

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Bkz “Üzülen Ulus Çokomelliyetçiliği”, “Borges’in Tek Yüzlü Diskinde Tekil/Tümel/Tikel”, “Tek-yüzlü Bozuk Para Özgül Unsurdur”