Şahane//Pes Perdesi: Pas, Passé, Impasse, La Passe — Işık Barış Fidaner

Şaşırma efektinin iki versiyonunu ayıralım [1]:

1) İnanılmaz! Şahane! Eşi benzeri görülmemiş!
2) İnanılmaz! Pes! Bu kadar da olmaz yani!

Beklenti-Umut makası açıldığında karşılanan umuda tutunanlar birinci nidayı sarf ederken boşa düşen beklentiye yaslananlar ikinci nidayı sarf eder.

Aslında bilinçdışında ikisi bir arada işlediği için bunlardan herhangi birini gördüğümüzde diğerinin de bir kenarda saklandığını anlarız, şöyle ki:

1) Şahane! diyen biri birazdan yapacağı eleştiriyi hazırlanmaktadır.
2) Pes! diyen biri aslında kendi kapıldığı ayartıya itiraz etmektedir.

Aradaki ironik geçişkenlikten yararlanarak birinci anlamda ikincisini söylemek veya ikinci anlamda birincisini söylemek de fazlasıyla mümkündür:

1) Şahane! İşte senin gibilerden tam da bu beklenir! Tebrikler!
2) Pes! Hepimizi nasıl da büyüledin/etkiledin böyle! Yok artık!

Erilliği dişillikten ayıran temel özellik olumlu/olumsuz (şahane//pes) arasına perde çekmesidir (iğdiş karmaşası).

Pes perdeden konuşan erkek şahane//pes perdesinden konuştuğu için o perdeyi delen dişinin dellendiği kanaatine varır, perde delindikçe delirmekten korkar ve sonuç olarak pes eder, geri adım atar.

Aralarında şöyle bir diyalog gelişir:

Eril: Pas diyorum! Aman tanrım bu ne korkunç karmaşa! Alın bunu buradan!

Dişil: Pas bekliyorum! Eee hani nerede? Kendi aranızda top (fallus) çevirip durmasanıza!

Eril: Pas dedik ya! Pas dediysek pastır, pastür, pastırma, pastane, pastörizasyon!..

Her iki tarafın birbirine “passé! modası geçmiş! eskimiş!” dediği bir “impasse: çıkmaz/açmaz” vaziyeti oluşur.

İşte Lacan’ın “la passe” dediği bütün anahtar ve köprüler bu çıkmazdan/açmazdan türer:

passe-par-tout (paspartu): maymuncuk: bütün kapıları açan anahtar

ne-passe-par-tout (nepaspartu): bir yere kaybolma! her yere gitme!

ne-passe-pas-tout (nepaspatu): hepsi geçmez, seçici geçirgen

passe-pas-tout (paspatu): tamamsızlığa vardıran köprü (herzemin/hemzemin)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “İnanılmaz: Saçmalık Tehlikesi Beklenti-Umut Makasıdır”