Yanlışsız hiçbir anlama yoktur — Işık Barış Fidaner

Yurdum insanının Lacan’a atfettiği sözü cinsiyetlenme şemasına oturtalım [1]:

1) Bir anlama yanlış anlama değildir.  (Ex ~Φx)
2) Her anlama bir yanlış anlamadır.    (∀x Φx)
3) Yanlışsız hiçbir anlama yoktur.       (~Ex ~Φx)
4) Her anlama yanlış anlama değildir. (~∀x Φx)

Bunlardan 1 ve 2 eril mantığı tanımlar, 3 ve 4 dişil mantığı tanımlar [2].

Lacan’a atfedilen 2, eril mantığın “halkla ilişkiler” departmanıdır. Namevcut bir üst-dil konumundan “hepsi şöyledir, hepsi böyledir” diye kaideler beyan eden 2 aslında kulislerde veya perde arkasında o kaideleri koyan istisna noktası 1’in üzerini örtmektedir: “herkes hatalı, o hariç!” 1 2’nin hizmet ettiği patrondur. Efendi söyleminde tamlık taslayan 1 kendini kusursuz gösteren Ego’dur; Üniversite söyleminde tamamlık taslayan 2 kendini eksiksiz gösteren sistemdir.

Sorun şudur ki 1 2’nin parazitidir, istisna kaideye asalaklık eder, Ego sistemin kokpitinde düğmelerle oynamaktadır. O zaman biz de kaideyi istisnadan (sistemi Ego’dan) kurtarmak için 3’e geçiş yaparız, yani “herkes hatalı (ben hariç)” demek yerine “hatasız kul olmaz” deriz, böylece Ego’yu kenara çekip Tanrı’ya yer açmış oluruz, bu da eril mantıktan dişil mantığa geçiştir.

Eril tamamlık/tamlık taslama şöyledir:
2(1) = “herkes hatalı (ben hariç)”

Dişil tamamsızlık ise şöyledir:
3 = “hatasız kul olmaz”
4 = “herkes hatalı değil”

“Herkes hatalı” diyen eril kaide daha iddialı görünse de “ben hariç” diyen istisnanın asalaklığı onu zayıflatır.

“Herkes hatalı değil” diyen dişil kaide daha mütevazı görünse de “hatasız kul olmaz” diyerek istisnayı iptal etmek onu sağlamlaştırır.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Her anlama bir yanılışı anlamadır, Hakikat yanılıştan doğar, Doğru yanılışın doğurusudur, Yanlış doğurunun yanılışıdır”, “Hakikat yanılgıdan ortaya çıkar”, “Yanlış Anlama ve Yanlı Şanlama”; Seminer başlığını Miller koymuş olsa da anafikir Lacan’a aittir: “The Truth Arises from Misrecognition” Slavoj Žižek (Part I, Part II); “Yanlışın yanlış olduğu doğrudur ama doğrunun doğru olduğu yanlıştır”, Doğru (özel sayfa)

[2] Bkz “Lacan’da Cinsiyetlenme Formülleri”

Abiler ablalar yanlış anlamayın Lacancı değilim.