Her anlama bir yanılışı anlamadır, Hakikat yanılıştan doğar, Doğru yanılışın doğurusudur, Yanlış doğurunun yanılışıdır — Işık Barış Fidaner

Lacan’ın kendi sözüne ve yurdum insanınca ona atfedilen söze gelin bir kez daha bakalım [1]:

1) Hakikat yanılgıdan ortaya çıkar. (Seminer 1, 21’inci bölüm başlığı)
2) Her anlama bir yanlış anlamadır.

Bu sözlerin anafikirleri şöyle özetlenir:

1) Hem yanılgıyı göze almıştır hem de hakikati gözden çıkarmamıştır.
2) Yanılgıyı göze almış gibi bir izlenim verir ama hakikati gözden çıkarmıştır.

Yanılgıyı göze almak konusunda ikinci söz sanki birinci sözden daha radikalmiş gibi bir izlenim verir (“aman tanrım hepsi mi yanlış ne diyorsun?!”) ama hakikati gözden çıkarmış olduğuna göre yanılgıyı da göze alabildiği söylenemez.

Yanılgıyı göze alamayış hali zaten “yanlış anlama” ifadesinin içine sinmiştir, öğelerine bakalım:

Yanlış anlama oldu.   (yanlış: sıfat, anlama: isim)
Yanlış anladım.          (yanlış: zarf, anladım: fiil)

Bu sözde dile gelen “yanlışlık”:
1) Ya “anlama” işini sarmalayan bir zarftır.
2) Ya da “anlama” paketine yapıştırılan bir sıfat-etikettir.
Yani “anlayıcı” zora düşünce veya işine gelince her an o zarftan çıkabilir veya etiketini sökebilir (“bir yanlışlık oldu”!!) ve üzerine yapışan yanılgıdan kendini kurtarabilir! “Anlayış”ın kendisi “yanlışlık”tan muaf tutulmuştur; yanılgı göze alınmış falan değildir! İşte bu muafiyet nedeniyle “anlayış gösterenler” hep sütten çıkmış ak kaşıklardır (güzel insan, beautiful soul).

Şimdi birinci sözün ruhuna uygun olarak ikinci sözü düzelten üçüncü bir söz türetelim:

3) Her anlama bir yanılışı anlamadır.

Bu ifade Lacan’ın kelime oyununu anımsatır:

Unbewusste: bilinçdışı
une bévue: bir yanılış

Üçüncü sözdeki öğeler şöyledir:

Bir yanılışı anladım.
(bir: belgisiz sıfat, yanılış: türemiş isim, anladım: fiil)

Buna dayanarak birinci sözün bir uyarlamasını daha yapabiliriz:

4) Hakikat yanılıştan doğar.

Doğru/yanlış ayrımını netleştiren simetrik formüller sunarak yazıyı bitirelim [2]:

Doğru yanılışın doğurusudur.

Yanlış doğurunun yanılışıdır.

True falls through false.

Doğru doğrudan yanlışa yanlar.

Rast şaşar şaşa rastlar.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Hakikat yanılgıdan ortaya çıkar”, “Yanlış Anlama ve Yanlı Şanlama”; Seminer başlığını Miller koymuş olsa da anafikir Lacan’a aittir: “The Truth Arises from Misrecognition” Slavoj Žižek (Part I, Part II); “Yanlışın yanlış olduğu doğrudur ama doğrunun doğru olduğu yanlıştır”, Doğru (özel sayfa)

[2] Bkz “Doğurultu”, “Politik Doğurucunun Doğurultusu”