Psikanaliz Bir Ekholojidir — Işık Barış Fidaner

Lacan’ın klasik Freudcularla alıp veremediği konu genelde “seansları kesebilme hürriyetine” bağlanır.

Buna göre klasik Freudcu hastadan aldığı ücret gereği ona 50 dakikasını ayırmaya mecbur hissederken Lacan’a kalırsa bazen (veya çoğu zaman) seansı “tadında bırakıp” hastayı evine göndermek hastanın kendi iyiliği içindir, eğer “dolu konuşulurken” seans kesilmezse hasta “boş konuşmalarla” kendi çağırdığı şansı kendisi kovabilir. Hatta Lacan’ın “tadında bırakılan seansları” 5-10 dakikaya kadar daralır ve ona kalırsa bunlar en verimli seanslardır.

Bunu karikatürleştirmek için hastanın anlattıklarını bir karpuz gibi düşünelim: “serbest çağrışım” ilkesini benimseyen klasik Freudcu hastanın söylemi kelek bile çıksa çözümlemeyi görev bilirken, Lacan kendi getirdiği “serbest gerisingeri iade” ilkesiyle söylemsel karpuzu kesmece ve seçmece yapmaya başlamıştır.

Bir başka mecazla: Klasik Freudcu hastanın “konuşma sanatına müdahale etmeden” söylediklerini yorumlarken Lacan hastanın küratörlüğüne soyunuyordur, telkincilik yapmasa bile.

Veya bir başka mecazla: Zor sorularla onu terleten öğrencisini “Peki bu soru da sana ödev olsun, akşam hazırla yarın getir, biz de öğrenelim!” diye evine gönderen öğretmen gibidir Lacan sanki.

O zaman da insanın şöyle diyesi gelir: Hayırdır Lacan, ne bu acele? Acele işe şeytan karışmaz mı? Lacan tatlı bir telaş içinde midir, yoksa telaşlanamayacak kadar acelesi mi vardır? Bu konuya şimdilik girmeyelim.

Yukarıda anlattığımız “aceleci Lacan” karikatüründe gözden kaçan konu Lacan’ın zaten analist-analizan ikilisini de benimsemiş olmadığıdır, seminerlerinin daha ilk yıllarında yazdığı makalede, üstelik “dolu konuşma”yı “boş konuşma”dan ayırt ettiği bölümü sonuca bağlarken şunu söyler:

bizim alanımızda iki taraflıymış gibi [analist-analizan] kutuplaştırılan yaşantı aslında budur, onu ikili bir yapıya sokmak hem teoride yetersiz kalır hem de tekniğimizi ziyan eder. (Söz ve Dilin İşlev ve Alanı, 1953)

“Aslında budur” ile ne kastettiğini alıntının geri kalanında okuyabilirsiniz. Lacan’a göre Freud’un keşfettiği dil gibi yapılanmış bilinçdışı, “başkasının söylemi”, şahıslarda ve münasebetlerde tezahürleri izlenebilse dahi onlara indirgenemeyecek bir ummandır, tüm-yankılaşım alanıdır.

Psikanaliz bir egoloji değildir, [ekholojidir]. (Lacan, Seminer 3)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Bkz Yankı (özel sayfa), “Tezahürriayet: Tezahür + Riayet = Hürriyet”, “Kürotör (curauthor)”