Esnaf Usulü Meşgulpesent Tarihçilik Nedir? — Işık Barış Fidaner

Bir bakkala 100 yıl önceki İstanbul’u en kolay nasıl anlatırsınız? Şöyle:

O zamanlar da aynı senin gibi bakkallar vardı.

Akabinde gündeme gelecek müteakip soru da besbellidir:

Meşgul müydüler bari? (Çok iş yapıyorlar mıydı?)

Esnaflık tabiatı gereği (1) meşgulpesenttir, (2) çokluk sevicidir, (3) çeşitlendiricidir, çünkü müşteri trafiğiyle değerlenir: Esnaflık meşgalesi (business) müşteriler çoğalsın diye ürünleri çeşitlendirmekten mürekkeptir.

O halde İstanbul’da 100 yıl önce olup biten herşeyi ‘çokluk ve çeşitlilik’ prizmasına sokan bir Esnaf Usulü Tarihçilik yaklaşımı da tam olarak çağdaş bakkalcılık zümresinin ilgisine layık olacaktır:

Bu… dönemi başkalarından ayıran, işgal altındaki şehirde bir araya gelen insanların ve grupların çokluğu ve çeşitliliğiydi. (Meşgul Şehir) [1]

Eğer esnaf usulü tarihçinin bakkaldan birazcık farkı varsa o da kendi meşgulpesentliğini bütün dünyaya atfetmiş olmasıdır. Zira ona kalırsa:
1) Her insan kendi payına düşen yer ve zamanda bulabildiği yaşantıların müşterisi konumundadır.
2) Dünyanın görevi de ‘daha çok insan dünyaya gelsin’ diye piyasadaki yaşantıları çeşitlendirmektir.

Gerçi kimliklenme metodolojisi bakımından esnaf usulü tarihçiyi bakkaldan ayırt edemezsiniz. Nasıl ki çağdaş bakkal 100 yıl önceki bakkalda kendi aynasını bulup seviniyorsa, aynı onun gibi çağdaş tarih sergicisi de 100 yıl önceki sergicide kendi aynasını bulup sevinir:

Bu çalkantının ortasında insanlar hayatlarını ve başkalarınınkini iyileştirmek için çabalamaya devam ediyordu. Okullar, kurumlar ve cemaat dernekleri kuruluyor; muhtelif yetenekli kişilerin ve hamilerin katkılarıyla konserler ve sergiler düzenleniyor; yeni siyasal, edebi ve sanatsal fikirler canlı basın ve yayın hayatının sayfalarını renklendiriyor; hayır kurumları mültecilere, savaş malullerine, yetimlere ve kentin yoksullarına destek olmak için para topluyordu. (Meşgul Şehir)

Akabinde gündeme gelecek müteakip soru da besbellidir:

Meşgul müydüler bari? (Çok iş yapıyorlar mıydı?)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Müşkül Şehir: Seda-Kavram Bağının Politik Karşılığı”