Darbımesel, Darbınam, Darbışaka, Darbıkelam — Işık Barış Fidaner

Etkileyici sözler vurucu sayılır; çarpıcı bir söz hoş karşılanabildiği gibi okurları küstürebilir de; sözlü darbelerin dört çeşidi sayılabilir:
1) Darbımesel (proverb, atasözü)
2) Darbınam (namedrop, adlar anmak)
3) Darbışaka (punchline/blow, bitiş sözü)
4) Darbıkelam (wordplay, kelime oyunu)
Şimdi bunları tek tek anlatalım.

1) Darbımesel (proverb, atasözü): Mecazi değeri nedeniyle konuşma dilinde kalıplaşan sözlerdir. Atasözleri kadar deyimler ve sesteşlikler de bu kapsama girer. Darbımesellerde cisimleşen mecazlar o dili konuşanları fena benzetmiş ve nihai atıf noktaları olmuştur [1]. Örneğin her eleştirmen ‘sapla samanı ayırıyor’dur, her eylemci şu veya bu değere ‘sahip çıkıyor’dur, her hoca öğrencisini ‘yetiştiriyordur’ (nereye? tabakhaneye, ‘ye kürküm ye’ yapabilsin diye).

2) Darbınam (namedrop, adlar anmak): Yetişmesi gereken tarafların nelere yetişeceği sorusu darbınamlarla yanıtlanır. Saygın yazar veya meşhur kitap veya ünlü eserin adı anılınca gecikenler titreyip kendine gelir, medeniyet trenine yetişmek için adımlar hızlanır bittabi ve derhal o yazar/kitap/eser yalanıp yutulur. Darbınam bilgisayarınıza ansızın çıkagelen otomatik güncellemelere benzer, ne olduğunu anlamazsınız ama kesmeyi de göze alamazsınız çünkü sistemi bozarsanız başınıza iş açılabilir. Sizi bağlayan darbınamlar son kertede ‘itaatkar ölüler sırasına’ (submission deadline) dizilecektir.

3) Darbışaka (punchline/blow, bitiş sözü): Darbımesel yetişkinlik emaresidir, eski bir kültüre dahiliyettir; darbınam yetişkenlik emaresidir, medeni yeniliklere dahiliyettir [2]. Darbışakanın onlardan farkı gerdirip çektirmekle kalmayıp salıp bırakmasıdır da, yani gerçeklik ilkesini haz ilkesine bağlamasıdır [3]. Darbışaka rüya göbeği dansıdır; hem darbımesel (sağcı saflardan) hem de darbınam (solcu saflardan) darbışakayı giydirip evine gönderir ki canları istediği zaman onu çağırabilsinler. Darbışaka sağlı sollu tecrit girişimleri karşısında dile geçirdiği bütün espritüelleri o dilin her yerine yayacaktır; yeni darbımeseller ve yeni darbınamlar getirerek önceki mesel ve namlara dayanan ‘itaatkar ölüler sırasını’ feshedecektir. Marx’ın üçüncü (♊︎) tezinde geçen ‘yetiştirenleri yetiştirmek’ budur [4].

4) Darbıkelam (wordplay, kelime oyunu): Darbışakayla dile geçirilen espritüellerin nihai tutunma noktası o dildeki sesteşlikler ve hemsedadır. Darbışaka darbıkelamda kendi dayandığı zemine varır. Orası ‘lalangue=dilmeden’dir (Lacan) [5]. Her vurucu/çarpıcı/etkili söz son kertede şu veya bu hemsedanın yankısıdır, yani darbıkelam statüsündedir ve ‘ekholoji=yankıbilim’in konusudur. ‘İtaatkar ölüler sırasına’ girmiş bir yetişkin/yetişken bilinç darbıkelam yankısında gürültüden başka hiçbirşey duyamasa dahi bilinçdışı çoktan gereken mesajı alıp önbastırmıştır bile!

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Devrimciler ve Atasözleri” Slavoj Žižek

[2] Bkz “Hatice mi Netice mi? Sal gitsin!”

[3] Bkz “Gerçek ve Salbırak”, “Ego Çıkmazı ve Özneleşme”, “Hakikatetme, Hakikatlanma, Hakikatkı”

[4] Bkz “Feuerbach üzerine tezler” Karl Marx

[5] Bkz “Lacan’da dil (la langue) ve dilmeden (lalangue)” Jean-Claude Milner

The Comeback S01E01