Medcezir Dalgalanma Değildir: Maraş Depreminde Süper Yeniay Tesiri — Işık Barış Fidaner

Dünyamızda Ay’ın tesiriyle birçok medcezir yaşanır:

1) Sulardaki medcezir, umman veya deniz sularının gelgitidir, kah yükselmesi kah alçalmasıdır (meddi ve cezri: geliş ve gidiş: waxing and waning). Dünya üzerindeki yerel noktanın Ay mesafesi oradaki su kütlesinin maruz kaldığı tesiri belirler. Devir süresi bir gündür.

2) Ay mesafesindeki medcezir, Ay’ın uydusu olduğu Dünya’ya yörüngesi boyunca kah yaklaşması kah uzaklaşmasıdır (yerberi ve yeröte: perigee and apogee). Dünya’nın gezegen olarak global Ay mesafesinde yaşanan gelgitler yüzeydeki suların gelgitine de tesir eder. Devir süresi birkaç haftadır.

3) Ayışığındaki medcezir, Dünya’ya yansıyan ayışığının kah artması kah azalmasıdır (dolunay ve yeniay: full moon and new moon). Dünya-Ay-Güneş üçgeni yer değiştirdikçe Ay evreleri birbirini izler. Devir süresi 29.5 gündür [1].

4) Ay’ın başka döngülere de tesir ettiğine dair çeşitli efsaneler vardır; tabi bunlar geçerlilik bakımından farklı statülere tabidir: Sözgelimi kadınların regl döngüsünün Ay’la ilinti içinde evrimleştiği hipotezi, sara ve deliliğin Ay’dan kaynaklandığı söylencesiyle yahut astrologların Ay evreleriyle kurdukları ilintilerle veya kurtadamların Dolunay’da ortaya çıktığı masalıyla veyahut Kuran’da anlatılan Ay’ın yarılması mucizesiyle aynı kefeye konamaz [2].

Ay’ın tesirini anlayacaksanız önce zihninizde şu gerçeğin netleşmesi şarttır:

Medcezir dalgalanma değildir. Neden mi? Hemen açıklayalım:

Dalgalanma akışkan bir ortamdaki yerel kuvvetlerin etkisine bağlıdır; mesela su suyu ittikçe deniz dalgalanır, hava havaya çarptıkça sesler yayılır, insan insanı iteledikçe kalabalıklar dalgalanır, vb.

Medcezir ise yerçekimi kuvvetine bağlıdır; yerel kuvvetlere bağlı kalmaz, uzaktan tesir eder. Bu bakımdan Albert Einstein’ın kuantum fiziği bağlamında söz ettiği ‘ürkünç uzak tesir / spooky-action-at-a-distance / spukhafte Fernwirkungen’ gibidir [3].

Denizdeki dalgalanma suyun suyu itmesi veya rüzgarın suya çarpması gibi yerel etkilere bağlıdır. Denizdeki medcezir ise Ay’ın yüzbinlerce kilometre öteden Dünya yüzeyindeki su kütlesinin tamamına (yüzeyden dibine kadar) eşzamanlı ‘ürkünç uzak tesiri’ demektir.

Şimdi gelelim Maraş depremler silsilesinde yaşanan tektonik yarılmaya. Rusyalı bir jeofizik profesörü bu yarılmada Ay’ın parmağı olabileceğini öne sürdü [4]: 21 Ocak 2023 günü Ay-Dünya mesafesi 992 yıldır hiç olmadığı kadar daralmıştı. Süper Yeniay denen bu fenomenden dolayı Akdeniz su kütlesine tesir eden medcezir kuvvetinin şiddetlenmesi bölgede tektonik kaymalar yaratarak 6 Şubat 2023’teki yer yarılmasına yol açmış olabilirdi. Bu tesirin miktarını anlayabilmek için Ay’ın yerçekimindeki değişim oranlarını hesapladım [5]:

2021‘e girerken %5
2022‘e girerken %6
2023‘e girerken %7
2024‘e girerken %6
2025‘e girerken %5

Ay’ın yerçekimi kuvvetinin yüzeysel bir etki olmayıp Akdeniz su kütlesinin tamamını yerinden oynatan bir ‘ürkünç uzak tesir’ olduğunu aklınızda tutarsanız Süper Yeniay’da %7’ye çıkan değişim oranının tektonik kayma ve yarılmalar açısından pek de küçümsenecek bir etmen olmadığını tahmin edersiniz.

Maraş’tan iki hafta sonra 20 Şubat gecesi Hatay’da yaşanan iki deprem onca zamandır süregiden bir tesir olabileceğine işaret ediyor. Ay mesafesi daraldıkça medcezir kuvvetlerinin alışıldık eşikleri aşması nedeniyle yeraltında akışkan hareketlerle birtakım tektonik dengeler bozulmuş olabilir.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Ayda medcezir evreleri”

[2] Bkz “Ay yarıktır: Kapsam, Saklam, Bağlam”

[3] Bkz “Üst-belirlenim yolu” John Stewart Bell

[4] Bkz “Rus Profesör Troyan, depremin Ay tarafından ‘tetiklenmiş’ olabileceğini söyledi”, “Devasa depremler bazen Ay’ın yerçekimiyle tetikleniyor” Alexandra Witze

[5] Yerberi-yeröte menzilinin (ters kare yasasına göre) bölgeye tesir eden medcezir kuvvetinde yarattığı değişim oranları aşağıdadır (moon distances).

9 ocak 2021: 367.387
21 ocak 2021: 404.360
kareleri oranı = sqr(404.360 / 367.387) = 1.049 ~ %5 (kuvvet değişimi)

30 ocak 2022: 362.252
11 şubat 2022: 404.896
kareleri oranı = sqr(404.896 / 362.252) = 1.057 ~ %6 (kuvvet değişimi)

21 ocak 2023: 356.569
4 şubat 2023: 406.476
kareleri oranı = sqr(406.476 / 356.569) = 1.068 ~ %7 (kuvvet değişimi)

13 ocak 2024: 362.267
29 ocak 2024: 405.777
kareleri oranı = sqr(405.777 / 362.267) = 1.058 ~ %6 (kuvvet değişimi)

8 ocak 2025: 370.171
21 ocak 2025: 404.298
kareleri oranı = sqr(404.298 / 370.171) = 1.045 ~ %5 (kuvvet değişimi)