Öldüğünü Bilen Anne veya Doğa Hayaleti — Işık Barış Fidaner

🪞⚔️👁️ Post-Feminizm 🪞⚔️👁️

‘Öldüğünü bilmeyen baba’ hayaleti Lacancı-Žižekçi Üstben teorisinde temel bir yer tutar. Sigmund Freud’un aktardığı bir rüyada geçen ve Jacques Lacan’ın uzun uzadıya yorumladığı bu hayaletin aynısı Vladimir Lenin şahsında Leon Troçki’nin rüyasına da girmiştir [1].

Slavoj Žižek bu mefhumdan hareketle ‘öldüğünü bilmeyen Tanrı’ olarak tanımladığı büyük Öteki kavramıyla Lacancı simgesel düzeni kurumlaştırır [2]. Bu tezin tarihsel anlamı şudur:

1) Marx ve Engels’in Avrupa gezisini anlattığı meşhur Komünizm Hayaleti ‘öldüğünü bilmeyen Tanrı’ statüsüyle kurumlaşır.

2) ‘Stalinizm sapkınlık gibi yapılanmıştır’ bildirisiyle Slavoj Žižek Komünizm Tanrısına ‘ölmüş olduğunu hatırlatan’ kişi olur.

Fakat unutmayın ki Slavoj Žižek Stalinizmi dümdüz mahkum etmez, hatta Diyalektik Materyalizm terimini bizzat üstlenerek tadilata bile kalkışır.

Žižek’in son hükmü şu soruyu sor(dur)maktır:
Komünizmi analiz edebildik mi ki mahkum edelim?

Komünizm dümdüz mahkum olsaydı tek görev ‘bir hortlağı egzorse etmek’ olurdu, o zaman ‘Papa ve Çar’ ‘Hegelci monark’la birlikte insanlığın sırtını ovarak Avrupa’da biriken ideolojik gazı boşaltırdı, boşalmayan gazlara da ‘şifa dileyip’ olay mahallinden uzaklaşırdı, lakin hal böyle değildir.

Žižekçi büyük Ötekinin açık yerini yine Žižek’in cinsel fark tanımında buluruz:

Kadın varolmadığına göre, adam, varmış gibi davranan Kadındır.
(En Yüce Histerik)

Eşlenik terimlerle bu tanım şöyle tercüme edilir:
1) Anne varolmadığına göre, Baba, varmış gibi davranan Annedir.
2) Doğa varolmadığına göre, Tanrı, varmış gibi davranan Doğadır.

O halde ideolojik hayaletler bir değil iki tanedir:
1) Öldüğünü bilmeyen Baba veya Tanrı hayaleti
2) Öldüğünü bilen Anne veya Doğa hayaleti

Bu ikinci hayaleti örneklerle açıklama işi de sonraya kalsın.

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Ölü baba rüyası ve arzuyla geçinmek” Jacques Lacan, “Yaşayan Ölü Lenin. Ekim’in 90. yıldönümü” Slavoj Žižek; aynı mefhumun Türkiye bağlamındaki örneği Mustafa Kemal Atatürk’tür; ayrıca bkz “Şifa dilerim: Lenin’den Gorki’ye, Stalin’den Stalin’e” Slavoj Žižek, “Lenin ve Stalin’de ‘nesnel anlam’” Slavoj Žižek, “Lakant: Hesap Günü yaklaşımı ve tam etik özerklik” Slavoj Žižek

[2] Bkz “Özgürlük bilmezliğin öbür yüzüdür” Slavoj Žižek, “Büyük Öteki: suçu üstlenilen, anlam güvencesi, keyfiyete tehdit, zevahiri kurtarılacak” Slavoj Žižek, “Hamlet: Olmak mı olmamak mı? Mesele budur işte” William Shakespeare