Standart ve Jenerik: Teori ve Eylem — Işık Barış Fidaner

Jenerik teori-eylemi standart teori-eylemden dört cümleyle ayırt edelim:

1) Standart teori lineer doğrulara tabidir.

2) Jenerik teori doğuruları ebeleme işidir.

3) Standart eylem kurallı yanlışlara tabidir.

4) Jenerik eylem yanılışları sobeleme işidir.

Şimdi bunları tek tek açıklayalım:

1) Standart teori lineer doğrulara tabidir.

Lineerlik (doğrusallık) bir doğrunun bir başka doğruyu gerektirmesidir:

P → Q       (P’in sahi olduğu her zaman Q da sahi olmalıdır)

Bu (eril) mantıksal gerektirme işleminin (dişil) eşdeğer formülü şöyledir [1]:

~P ∨ Q         (Ya P fol olmalıdır, ya da Q sahi olmalıdır)

Birinci (eril) formülün Kuzgun saçmantığına tercümesi şöyledir [2]:

P → Q               (Bir şey kuzgun ise kara olmalıdır)

Kuzgunluk standardı karalık özelliğiyle desteklenmiştir. İkincide ise:

~P ∨ Q          (Bir şey ya kuzgun değildir ya da karadır)

Kara olmak kuzgun ‘olmayış’ın ‘alternatif’idir; böylece kuzgunluk üst üste iki defa yadsınmış olur. Fallustan fallus türeterek yapılanan standart teorilerin aksine yadsınmanın yadsınmasıyla her yönden teyit edilen yapılar jenerik teorileri oluşturur.

2) Jenerik teori doğuruları ebeleme işidir.

Lineer gerektirme yerine nonlineer (doğurusal) yadsıma zinciri vardır.

Yadsımalardan doğan yadsımalar zincirlenir, doğurusal ebeleme budur.

3) Standart eylem kurallı yanlışlara tabidir.

Standart teori kural koyar: Doğru doğruyu gerektirir, yanlış onun ihlalidir.

O halde standart eylem kurala uygun, yanlışa düşmeyen eylem demektir.

4) Jenerik eylem yanılışları sobeleme işidir.

Jenerik teorinin ebelediği doğuru yanılış getirir: Yanılgılar doğmaktadır.

O halde jenerik eylem de ebelenen doğurudaki yanılışı sobelemektir.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Mantıksal gerektirmenin cinsiyeti”

[2] Bkz “Kuzgun saçmantığı/paradoksu”, “İcazetin Yani’si Yavan Olur: Herıld Yani (Olsun Muştu!) ve Yani Herhalde (Olsunmuştu…)”