Histeri Sonradanlıktır — Işık Barış Fidaner

Histeri ne demektir? Freud karşıtları bu terimin ‘oynak rahim’ anlamına geldiğini söyler. Oysa bu anlam Freud öncesi karanlık devirlere aittir (F.Ö.).

Bugünkü fiş-soket modeli gibi kurgulanan antik erkek-dişi ilişkisini yöneten başarı kıstası şöyle bir mizansenle tarif edilebilir:

erkeğin spermini kadının rahmine isabet ettirebilmesi

O zamanki ilkel şartlarda hedef tahtası yapılmakla problemli ‘sıradışı’ kadınlar erkeğin ‘hedefi tutturma’ işini zorlaştırdıkları için ‘oynak rahimli = histerik’ sayılmış olabilirler, çünkü onlar eril açıdan ‘yer değiştiren hedef’ konumundadır.

Bu gülünç mizansenin asıl karşılık geldiği olgu ise şöyle yaşanır:

erkeğin kadını kendi ego inşasına monte edebilmesi

Erkekte Ego inşası ‘baba (gibi) olabilmek’ etrafında şekillendiği için ‘spermi isabet ettirmek’ mizanseni ‘kadını ego inşasına katmak’ eylemine tercüme edilir. Sonuçta ne olur? Güzel ve/ya yetenekli bir kadından erkeğin ihtişam gösterisini destekleyen ‘trophy wife’ olması beklenir [1].

Histerik bu eril beklentiyle problemlidir, ikirciklidir, ikilemlere düşmüştür. Histeri bazen o toplumsal beklentinin yerçekimi tesirine kapılmaktır, bazense merkezkaç etkisiyle geri teperek ondan uzaklaşmaktır, kimi zaman da bu çelişkili eğilimlerin ikisini birden üstlenerek kendi bedeninde sahnelemektir, hatta bu cinsiyetlenme çatışkısını cisimleştirmekle kalmayıp farklı ikilemlere tercüme etmektir (sicimleştirmektir).

İşte histerinin (Freud sonrası aydınlık çağımızda: F.S.) kazandığı bu ikinci anlam ‘oynak rahim’ efsanesinden daha derin bir etimolojiye işaret eder (ve oraya kökünü salar): Yunanca ‘rahim’ anlamına gelen Histera (ὑστέρα) aslında Histeros’un (ὕστερος) dişil çekimidir [2].

Histeros ‘sonradan’ demektir. Rahim ‘sonradan çıkagelen şeyler’in kadındaki yuvasıdır, başta bebek olmak üzere, ama katiyen onunla sınırlı kalmadan!

Freud’da (ve Lacan’da) ‘sonradanlık’ (nachträglichkeit) dil akışıyla ilgili bir kavramdır, her cümlenin ancak sonuna konan nokta(lama işareti) aracılığıyla anlam kazanabilmesidir.

Freud histerinin ruhsal engebesinde varoluşun ‘en gebe’sini buldu ve ona kulak verdi. Freud karşıtları ise antik zamanlar gibi bugünlerde de ‘erkek spermini isabet ettirme’nin dildeki karşılığı olan telkincilik işini sürdürmektedirler.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Eserini sunarken sevgilisine veya karısına teşekkür eden ‘dahi adam’lar silsilesine bakarsanız bu beklentinin halen oldukça güncel olduğu vakidir. Bu konuya dikkat çeken Fatoş İrem’e teşekkürler.

[2] Bu etimolojiye ilk dikkat çektiğim yazı: “Salımlı Uyumlanma Ölüm Dürtüsüdür”