Ab-ı Sanat: Yerlendirme ve Yerleştirme: Küratör, Sanatçı, Eleştirmen: Öylelik, Böylelik, Şöylelik — Işık Barış Fidaner

Herhangi bir sanat eseri herhangi bir sergide size şöyle diyordur:

İşte böyle.

Bu hitap ‘işte’ aracılığıyla ‘böyle’liği çerçevelemiştir:

İşte [ böyle. ]

Çerçevenin dışına ve içine isabet eden roller şunlardır [1]:

Yerlendirme [ yerleştirme. ]

Küratörlü sergilerin genel modeli ‘yerleştirme’ (enstalasyon) olsa da ‘yerleştiren özne’ sanatçıdır, o halde küratöre de ‘yerlendiren özne’ demeliyiz; ‘yerleştirme’lere yer veren sergi bir ‘yerlendirme’ eylemidir:

Küratör [ sanatçı. ]

Cümlede bitişen iki rol gramer yoluyla ilişkilenir; küratörün ismi büyük harfle başlasa da noktayı koyan taraf sanatçıdır.

A (b.)

Ab-ı sanat püskürten sesli harf küratörse, akışı noktalayan sessiz harf de sanatçıdır; küratör atardamar gibidir ama sponsor gibi kontrolcü olamaz, ‘işte!’ diyerek sanatçının ‘böyle’liğine (kılcaldamarına) işaret edecektir.

Ab = Ab. = A! b… = İşte! böyle… = Küratör [sanatçı.]

‘Böyle’lik (sanatsal noktalama) ‘öyle’liğe müdahale eder ve ‘şöyle’liğe kapı açar:

1) ‘Öyle’lik: standart toplumsal önkabuller
2) ‘Böyle’lik: jenerik sanatsal müdahaleler
3) ‘Şöyle’lik: eleştirel kavramsal güncellemeler

‘Çağdaş sanat’ genelgeçer ‘öyle’likler ahvaline müdahale eden özgül bir ‘böyle’liktir. Sonra bir eleştirmen gelir ve ‘öyle böyle’liklere geçerli kapsamları bildirir. İşte ‘güncel sanat’ın dikkate alması gereken ‘şöyle’likler bunlardır. Bu üçleme söylev çeken taraflar gibi de düşünülebilir:

1) Önce meydanda halk adına ‘öylev’ çeken kanaat önderleri vardır: O iş öyle!
2) Sanatçı gelip ‘böylev’ göstererek önceki anlamı kaydırır: O iş öyle değil böyle!
3) Eleştirmenin çektiği ‘şöylev’ ona kapsam verir: Yok öyle de değil, şöyle ki…

Küratörün eleştirmenden farkı kapsamlar yerine bağlamlarla çalışmasıdır.

Eleştirmen ‘öyle böyle değil: çünkü şöyle!’ diyerek
anlaşılmaz şeylere kapsam bildirme zorlantısına kapılmıştır.

Küratör ise ‘öyle böyle değil!’ demekle yetinebilir,
çünkü ‘işte!’ diyerek işaret edebilir o eserlere,
o şey her neyse, bağlamı dahilinde, öyle.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Yerli, Yersiz, Yerlenme”

Ayrıca bkz “Amor fati: Sevfelek aşkım olsun bundan böyle!” Friedrich Nietzsche